\NormalFont\ShortTitle{Mmɛbusɛm}

{\MT Mmɛbusɛm



\par }\ChapOne{1}{\SH Botaeɛ Ne Nsɛmpɔ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Dawid babarima Salomo, Israelhene, mmɛbusɛm nie:


\par }{\Q \VS{2}Ne botaeɛ ne sɛ ɛbɛkyerɛ nnipa nyansa ne ahohyɛsoɔ;

\par }{\QB ne sɛ ɛbɛboa ma wɔate nsɛm a emu dɔ ase;


\par }{\Q \VS{3}sɛ wɔbɛnya ahohyɛsoɔ na wɔabɔ ɔbra pa,

\par }{\QB a ɛbɛma wɔayɛ ade pa, deɛ ɛtene na ɛho nni asɛm;


\par }{\Q \VS{4}sɛ ɛbɛma deɛ nʼadwene mu nnɔ anya nyansa

\par }{\QB na mmabunu anya nimdeɛ ne adwene.


\par }{\Q \VS{5}Anyansafoɔ ntie na wɔmfa nka deɛ wɔnim ho,

\par }{\QB na deɛ ɔwɔ nhunumu nya akwankyerɛ a


\par }{\Q \VS{6}ɛbɛma woate mmɛ ne akasabɛbuo,

\par }{\QB anyansafoɔ nsɛnka ne aborɔme ase.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}{\ND{Awurade}} suro yɛ nimdeɛ ahyɛaseɛ,

\par }{\QB na nkwaseafoɔ bu nyansa ne ahohyɛsoɔ animtiaa.


\par }{\MS Nyansa Pɛ Ho Afutusɛm

\par }{\SH Nnaadaa Ho Kɔkɔbɔ
\par }
{\Q \VS{8}Me ba, tie wʼagya akwankyerɛ

\par }{\QB na mpo wo maame nkyerɛkyerɛ.


\par }{\Q \VS{9}Ɛbɛyɛ wo tiri animuonyam abotire

\par }{\QB ne wo kɔn mu ntweaban.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Me ba, sɛ nnebɔneyɛfoɔ daadaa wo a,

\par }{\QB mma wɔn ho ɛkwan.


\par }{\Q \VS{11}Sɛ wɔka sɛ, “Bra ma yɛnkɔ;

\par }{\QB ma yɛnkɔtetɛ na yɛnkum obi,

\par }{\QB ma yɛnkɔtɛ ntwɛn mmɔborɔni bi;


\par }{\Q \VS{12}ma yɛmmemmene wɔn anikann sɛ ɛda,

\par }{\QB yɛmmene wɔn sɛ wɔn a wɔkɔ damena mu;


\par }{\Q \VS{13}yɛbɛnya nneɛma a ɛsom bo ahodoɔ

\par }{\QB na yɛde afodeɛ ahyɛ yɛn afie ma;


\par }{\Q \VS{14}enti, fa wo ho bɛhyɛ mu,

\par }{\QB na wobɛnya wo kyɛfa wɔ ahonyadeɛ no mu” a,


\par }{\Q \VS{15}Me ba, wo ne wɔn nnante,

\par }{\QB mfa wo nan nsi wɔn akwan so;


\par }{\Q \VS{16}Wɔn nan de ntɛmpɛ kɔ bɔne mu,

\par }{\QB na wɔde ahoɔherɛ ka mogya gu.


\par }{\Q \VS{17}Ɛho nni mfasoɔ sɛ obi bɛsum nnomaafidie

\par }{\QB wɔ ɛberɛ a nnomaa nyinaa hwɛ!


\par }{\Q \VS{18}Saa nnipa yi tetɛ pɛ wɔn ankasa mogya;

\par }{\QB wɔtetɛ wɔn ankasa wɔn ho!


\par }{\Q \VS{19}Saa na wɔn a wɔdi korɔnodeɛ akyi no awieeɛ teɛ;

\par }{\QB ɛma wɔhwere wɔn nkwa!


\par }{\SH Nyansa A Wɔpo Ho Kɔkɔbɔ
\par }
{\Q \VS{20}Nyansa team wɔ mmɔntene so,

\par }{\QB ɔma ne nne so wɔ adwaberem,


\par }{\Q \VS{21}ɔteaam wɔ afasuo no atifi,

\par }{\QB ɔkasa wɔ kuropɔn no apono ano sɛ,


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}“Mo adwenemherɛfoɔ, mobɛyɛ adwenemherɛ akɔsi da bɛn?

\par }{\QB Fɛdifoɔ bɛdi fɛ akɔsi da bɛn?

\par }{\QB Nkwaseafoɔ bɛkyiri nimdeɛ akɔsi da bɛn?


\par }{\Q \VS{23}Sɛ motiee mʼaninka a,

\par }{\QB anka mekaa mʼakoma mu nsɛm nyinaa kyerɛɛ mo

\par }{\QB maa mo hunuu me nsusuiɛ.


\par }{\Q \VS{24}Nanso, sɛ moyii mo aso ɛberɛ a mefrɛɛ mo

\par }{\QB na amfa obiara ho ɛberɛ a metenee me nsa mu,


\par }{\Q \VS{25}sɛ mopoo mʼafotuo,

\par }{\QB na moampɛ mʼanimka enti,


\par }{\Q \VS{26}me nso mɛsere mo wɔ mo amanehunu mu;

\par }{\QB sɛ abɛbrɛsɛ bi bu fa mo so a, medi mo ho fɛw,


\par }{\Q \VS{27}sɛ abɛbrɛsɛ bi bu fa mo so te sɛ ahum,

\par }{\QB na amanehunu bi bɔ fa mo so sɛ twahoframa,

\par }{\QB na awerɛhoɔ ne ɔhaw mene mo a,


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}“Afei mobɛfrɛ me, nanso meremmua mo;

\par }{\QB mobɛhwehwɛ me, nanso morenhunu me.


\par }{\Q \VS{29}Esiane sɛ wɔkyirii nimdeɛ

\par }{\QB na wɔampɛ sɛ wobɛsuro
{\ND{Awurade}}.


\par }{\Q \VS{30}Esiane sɛ w ɔpoo mʼafotuo,

\par }{\Q na wɔbuu me ntenesoɔ animtiaa enti,


\par }{\Q \VS{31}wɔbɛdi wɔn akwan so aba

\par }{\QB na wɔn nhyehyɛeɛ mu aduane bɛmee wɔn.


\par }{\Q \VS{32}Na ntetekwaafoɔ asoɔden bɛkum wɔn,

\par }{\QB na nkwaseafoɔ tirimudɛ bɛsɛe wɔn;


\par }{\Q \VS{33}Nanso, obiara a ɔbɛtie me no, ɔbɛtena ase asomdwoeɛ mu

\par }{\Q na ne ho bɛtɔ no a ɔrensuro ɔhaw biara.”




\par }\Chap{2}{\SH Nyansa Ho Mfasoɔ Wɔ Abrabɔ Mu
\par }
{\Q \VerseOne{1}Me ba, sɛ wotie me nsɛm,

\par }{\QB na woma me nkyerɛkyerɛ tena wo mu a,


\par }{\Q \VS{2}sɛ wowɛn wʼaso ma nyansa

\par }{\QB na wode wʼakoma ma nteaseɛ,


\par }{\Q \VS{3}na woma wo nne so frɛ nhunumu

\par }{\QB na wosu frɛ nteaseɛ,


\par }{\Q \VS{4}na sɛ wohwehwɛ no te sɛ deɛ wohwehwɛ dwetɛ

\par }{\QB na wo hwehwɛ no sɛdeɛ worepɛ ademudeɛ a ahinta a,


\par }{\Q \VS{5}ɛno na wobɛte
{\ND{Awurade}} suro ase

\par }{\QB na woahunu Onyankopɔn ho nimdeɛ.


\par }{\Q \VS{6}{\ND{Awurade}} ma nimdeɛ,

\par }{\QB na nʼanom na nyansa ne nteaseɛ firi ba.


\par }{\Q \VS{7}Ɔkora nkonimdie ma wɔn a wɔteneɛ,

\par }{\QB ɔyɛ kyɛm ma wɔn a wɔn akwan yɛ pɛ,


\par }{\Q \VS{8}ɔwɛn deɛ ɔtene akwan,

\par }{\QB na ɔbɔ wɔn a wɔdi no nokorɛ no akwan ho ban.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Ɛno na wobɛte deɛ ɛyɛ ne deɛ ɛyɛ pɛ

\par }{\QB ne deɛ ɛfata, ɛkwan biara a ɛyɛ ase.


\par }{\Q \VS{10}Afei nyansa bɛwura wʼakoma mu,

\par }{\QB na nimdeɛ ayɛ ahomeka ama wo kra.


\par }{\Q \VS{11}Adwene bɛbɔ wo ho ban

\par }{\QB na nteaseɛ ahwɛ wo so.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Nyansa bɛyi wo afiri amumuyɛfoɔ akwan mu,

\par }{\QB ɛbɛyi wo afiri nnipa a wɔn nsɛm yɛ basabasa nsam,


\par }{\Q \VS{13}na wɔmane firi akwan pa so

\par }{\QB kɔnante esum akwan so,


\par }{\Q \VS{14}wɔn a wɔn ani gye bɔneyɛ ho,

\par }{\QB na wɔdi ahurisie wɔ bɔne mu basabasayɛ ho,


\par }{\Q \VS{15}wɔn a wɔn akwan yɛ kɔntɔnkye

\par }{\QB na wɔyɛ abonsamfoɔ wɔ wɔn akwan mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Nimdeɛ bɛgye wo afiri ɔbaa waresɛefoɔ no nsam,

\par }{\QB afiri ɔbaa warefoɔ sansani a ɔka nnaadaasɛm ho,


\par }{\Q \VS{17}deɛ wagyaa ne mmabaawaberɛ mu kunu

\par }{\QB na wapo apam a ɔyɛɛ wɔ Onyankopɔn anim no.


\par }{\Q \VS{18}Ne fie yɛ ɛkwan a ɛkɔ owuo mu

\par }{\QB na nʼakwan kɔ awufoɔ honhom nkyɛn.


\par }{\Q \VS{19}Obiara a ɔkɔ ne nkyɛn no nsane mma

\par }{\QB anaasɛ ɔrensi nkwa akwan so.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Enti wobɛdi nnipa pa anammɔn akyi

\par }{\QB na woanante ateneneefoɔ akwan so.


\par }{\Q \VS{21}Ɛfiri sɛ wɔn a wɔtene bɛtena asase no so,

\par }{\QB na wɔn a asɛm nni wɔn ho no na wɔbɛka hɔ;


\par }{\Q \VS{22}na wɔbɛtwa amumuyɛfoɔ afiri asase no so,

\par }{\Q na wɔatɔre atorofoɔ ase.




\par }\Chap{3}{\SH Nyansa Ho Mfasoɔ Nkekaho
\par }
{\Q \VerseOne{1}Me ba, mma wo werɛ mfiri me nkyerɛkyerɛ,

\par }{\QB kora me mmara yi wɔ wʼakoma mu,


\par }{\Q \VS{2}na ɛbɛma wo nkwa aware, mfeɛ bebree

\par }{\QB na ɛde yiedie abrɛ wo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Mma adɔeɛ ne nokorɛ mfiri wo nkyɛn

\par }{\QB fa yane wo kɔn mu

\par }{\QB twerɛ gu wʼakoma ɛpono so.


\par }{\Q \VS{4}Na wobɛnya adom ne din pa

\par }{\QB wɔ Onyankopɔn ne nnipa anim.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Fa wʼakoma nyinaa to
{\ND{Awurade}} so

\par }{\QB na mmfa wo ho nto wʼankasa nteaseɛ so;


\par }{\Q \VS{6}hunu no wʼakwan nyinaa mu,

\par }{\QB na ɔbɛtene wʼakwan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Nnye wo ho nni sɛ woyɛ onyansafoɔ

\par }{\QB suro
{\ND{Awurade}} na kyiri bɔne.


\par }{\Q \VS{8}Ɛde ahoɔden bɛbrɛ wo onipadua

\par }{\QB na ayɛ aduane ama wo nnompe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Fa wʼahonya hyɛ
{\ND{Awurade}} animuonyam,

\par }{\QB ne wo nnɔbaeɛ a ɛdi ɛkan nyinaa;


\par }{\Q \VS{10}na ɛno na ɛbɛma wo pata ayɛ ma abu so,

\par }{\QB na nsã foforɔ abu afa wʼankorɛ so


\par }{\Q \VS{11}Me ba, sɛ
{\ND{Awurade}} tene wo so a, tie no yie,

\par }{\QB na sɛ ɔka wʼanim a, mpa aba,


\par }{\Q \VS{12}Ɛfiri sɛ, obiara a
{\ND{Awurade}} pɛ nʼasɛm no, ɔtwe nʼaso,

\par }{\QB sɛdeɛ agya tene ɔba a ɔdɔ no so no.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Nhyira nka onipa a ɔhunu nyansa,

\par }{\QB onipa a ɔnya nteaseɛ,


\par }{\Q \VS{14}ɛfiri sɛ, nimdeɛ ho mfasoɔ sene dwetɛ,

\par }{\QB na deɛ ɛfiri mu ba sene sikakɔkɔɔ.


\par }{\Q \VS{15}Ne boɔ yɛ dene sene bota;

\par }{\QB na worentumi mfa wʼapɛdeɛ biara ntoto ho.


\par }{\Q \VS{16}Nkwa tenten wɔ ne nsa nifa mu;

\par }{\QB ahonyadeɛ ne animuonyam wɔ ne nsa benkum mu.


\par }{\Q \VS{17}Nʼakwan yɛ ahomeka,

\par }{\QB na nʼasa nyinaa yɛ asomdwoeɛ.


\par }{\Q \VS{18}Ɔyɛ nkwa dua ma wɔn a wɔsɔ ne mu;

\par }{\QB wɔn a wɔkura ne mu no bɛnya nhyira.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Nyansa mu na
{\ND{Awurade}} yɛɛ asase fapem,

\par }{\QB na nteaseɛ mu na ɔde ɔsoro timii hɔ.


\par }{\Q \VS{20}Ɛfiri ne nimdeɛ mu na ɔkyekyɛɛ ebunu mu,

\par }{\QB na omununkum nso tɔɔ bosuo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Me ba, fa atemmuo pa ne nhunumu sie,

\par }{\QB na mma ɛmfiri wʼani so;


\par }{\Q \VS{22}ɛbɛyɛ nkwa ama wo,

\par }{\QB ahyehyɛdeɛ a ɛma wɔ kɔn nya animuonyam.


\par }{\Q \VS{23}Afei wo kwan so bɛyɛ wo dwoodwoo,

\par }{\QB na wo nan rensunti;


\par }{\Q \VS{24}sɛ woda a worensuro;

\par }{\QB sɛ woda a wʼani bɛkum.


\par }{\Q \VS{25}Nsuro mpofirim amanehunu

\par }{\QB anaa ɔsɛeɛ a ɛba amumuyɛfoɔ so,


\par }{\Q \VS{26}Ɛfiri sɛ,
{\ND{Awurade}} bɛyɛ wʼawerɛhyɛm

\par }{\QB na ɔbɛkora wo nan afiri afidie mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Mfa ade pa nkame wɔn a wɔfata,

\par }{\QB ɛberɛ a tumi wɔ wo nsam.


\par }{\Q \VS{28}Nka nkyerɛ wo yɔnko sɛ:

\par }{\QB “Kɔ na bra; mede bɛma wo ɔkyena”

\par }{\QB wɔ ɛberɛ a wowɔ no saa ɛberɛ no.


\par }{\Q \VS{29}Mpam ɔhaw mma wo yɔnko

\par }{\QB ɛberɛ a ɔne wo te yie.


\par }{\Q \VS{30}Mfa ɛso nto obi so kwa

\par }{\QB ɛberɛ a ɔnyɛɛ wo bɔne biara.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{31}Mma wʼani mmere basabasayɛfoɔ,

\par }{\QB na mfa nʼakwan no mu biara,


\par }{\Q \VS{32}ɛfiri sɛ
{\ND{Awurade}} kyiri basabasayɛfoɔ

\par }{\QB na ɔde ne werɛ hyɛ ɔteneneeni mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{33}{\ND{Awurade}} nnome wɔ omumuyɛfoɔ efie so,

\par }{\QB na ɔhyira ɔteneneeni fie.


\par }{\Q \VS{34}Ɔdi fɛdifoɔ a wɔyɛ ahantan ho fɛ

\par }{\QB na ɔdom ahobrɛasefoɔ.


\par }{\Q \VS{35}Anyansafoɔ bɛnya animuonyam adi,

\par }{\Q nanso nkwaseafoɔ deɛ, ɔma wɔn anim gu ase.




\par }\Chap{4}{\SH Nyansa Boro Biribiara So
\par }
{\Q \VerseOne{1}Me mma, montie me, montie agya nkyerɛkyerɛ;

\par }{\QB monyɛ aso na moanya nteaseɛ.


\par }{\Q \VS{2}Mema mo adenim a ɛkɔ anim,

\par }{\QB enti monnyaa me nkyerɛkyerɛ mu.


\par }{\Q \VS{3}Meyɛ ɔbabanin wɔ mʼagya fie,

\par }{\QB meda so yɛ abadomaa na me maame di me bakorɔ no,


\par }{\Q \VS{4}ɔkyerɛkyerɛɛ me sɛ,

\par }{\QB “Ma me nsɛm nni wʼakoma mu dɛm

\par }{\QB di me nkyerɛkyerɛ so na wobɛnya nkwa.


\par }{\Q \VS{5}Nya nyansa, nya nteaseɛ;

\par }{\QB mma wo werɛ mfiri me nsɛm anaa ntwe wo ho mfiri ho.


\par }{\Q \VS{6}Nnya nyansa hɔ, na ɛbɛbɔ wo ho ban;

\par }{\QB dɔ no, na ɛbɛhwɛ wo so.


\par }{\Q \VS{7}Nyansa boro biribiara so; enti hwehwɛ nyansa.

\par }{\QB Ɛwom sɛ ne boɔ te sɛ wʼahodeɛ nyinaa deɛ nanso nya nteaseɛ.


\par }{\Q \VS{8}Di no nni na ɛbɛpagya wo;

\par }{\QB yɛ no atuu, na ɛbɛhyɛ wo animuonyam.


\par }{\Q \VS{9}Ɔde nkonimdie nhwiren hankra bɛgu wo tiri so

\par }{\QB na wama wo ahenkyɛ a ɛyɛ fɛ.”


\par }{\Q \VS{10}Me ba, tie na fa deɛ meka no,

\par }{\QB na wo nkwanna bɛyɛ bebree.


\par }{\Q \VS{11}Mɛkyerɛ wo nyansakwan

\par }{\QB na mede wo afa akwan a ɛtene so.


\par }{\Q \VS{12}Sɛ wonante a, wʼanammɔntuo bɛkɔ yɛɛ

\par }{\QB na sɛ wotu mmirika a, worensunti.


\par }{\Q \VS{13}Di nkyerɛkyerɛ so; na nnyaa mu

\par }{\QB bɔ ho ban yie, ɛfiri sɛ ɛyɛ wo nkwa.


\par }{\Q \VS{14}Ntu wo nan nsi amumuyɛfoɔ kwan so

\par }{\QB na nnante abɔnefoɔ kwan so.


\par }{\Q \VS{15}Kwati no, ntu kwan mfa so;

\par }{\QB dane firi so na kɔ wo baabi.


\par }{\Q \VS{16}Ɛfiri sɛ wɔntumi nna kɔsi sɛ wɔbɛyɛ bɔne;

\par }{\QB na wɔntɔ nko kɔsi sɛ wɔbɛma obi ahwe ase.


\par }{\Q \VS{17}Amumuyɛsɛm yɛ wɔn aduane,

\par }{\QB na basabasayɛ yɛ wɔn nsa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Teneneefoɔ kwan te sɛ adekyeɛ hann a ɛdi ɛkan,

\par }{\QB ɛkɔ so hyerɛn yie kɔduru awia ketee.


\par }{\Q \VS{19}Nanso, amumuyɛfoɔ kwan te sɛ esum kabii;

\par }{\QB wɔnnim deɛ ɛma wɔsunti.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Me ba, yɛ aso ma deɛ meka;

\par }{\QB tie me nsɛm no yie.


\par }{\Q \VS{21}Mma ɛmfiri wʼani so,

\par }{\QB fa sie wʼakoma mu;


\par }{\Q \VS{22}ɛfiri sɛ, ɛyɛ nkwa ma wɔn a wɔhunu

\par }{\QB ne akwahosan ma onipadua no nyinaa.


\par }{\Q \VS{23}Ne nyinaa akyi, bɔ wʼakoma ho ban,

\par }{\QB ɛfiri sɛ, ɛno ne wo nkwa asutire.


\par }{\Q \VS{24}Mma akontonkyesɛm mfiri wʼano;

\par }{\QB mma nkontomposɛm mmɛn wʼano koraa.


\par }{\Q \VS{25}Hwɛ wʼanim tee,

\par }{\QB na ma wʼani nkɔ deɛ ɛwɔ wʼanim no so.


\par }{\Q \VS{26}Bɔ ɛkwan tamaa ma wo nan

\par }{\QB na fa akwan a atim so.


\par }{\Q \VS{27}Mmane mfa nifa anaa benkum;

\par }{\QB twe wo nan firi bɔne ho.




\par }\Chap{5}{\SH Adwamammɔ Ho Kɔkɔbɔ
\par }
{\Q \VerseOne{1}Me ba, yɛ aso ma me nyansa;

\par }{\QB tie me nhunumu nsɛm no yie,


\par }{\Q \VS{2}sɛdeɛ ɛbɛma woahwɛ yie,

\par }{\QB na wʼano akora nimdeɛ.


\par }{\Q \VS{3}Ɛfiri sɛ ɔbaa dwamanfoɔ ano sosɔ ɛwoɔ,

\par }{\QB na ne kasa kɔ yɛɛ sene ngo;


\par }{\Q \VS{4}nanso, awieeɛ no ɛyɛ nwono sene bɔnwoma,

\par }{\QB ɛyɛ nam sɛ akofena anofanu.


\par }{\Q \VS{5}Ne nan kɔ owuo mu;

\par }{\QB nʼanammɔntutuo kɔ ɛda mu tee.


\par }{\Q \VS{6}Ɔnnwene ɛkwan a ɛkɔ nkwa mu ho;

\par }{\QB nʼakwan yɛ kɔntɔnkye, nanso ɔnnim.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Enti, afei, me mma, montie me;

\par }{\QB Monntwe mo ho mfiri deɛ meka ho.


\par }{\Q \VS{8}Ɛkwan a ɛmmɛn noɔ no na momfa so

\par }{\QB mommmɛn ne fie ɛpono ano,


\par }{\Q \VS{9}anyɛ saa a, mode mo ahoɔden bɛma afoforɔ

\par }{\QB na mode mo mfeɛ ama otirimuɔdenfoɔ,


\par }{\Q \VS{10}anyɛ saa a, ahɔhoɔ bɛfom mo ahonyadeɛ

\par }{\QB na mobrɛ de ahonya akɔ afoforɔ fie.


\par }{\Q \VS{11}Mo nkwanna akyi, mobɛsi apinie

\par }{\QB ɛberɛ a mo honam ne mo onipadua asa no.


\par }{\Q \VS{12}Na moaka sɛ, “Na mekyiri ahohyɛsoɔ!

\par }{\QB Mʼakoma ampɛ ntenesoɔ!


\par }{\Q \VS{13}Manyɛ ɔsetie amma mʼakyerɛkyerɛfoɔ

\par }{\QB na mantie mʼakwankyerɛfoɔ asɛm.


\par }{\Q \VS{14}Maduru ɔsɛeɛ ntɛntɛnoa

\par }{\QB wɔ asafo no nyinaa mu.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Nom nsuo firi wʼankasa ankorɛ mu,

\par }{\QB nsuo a ɛtene firi wʼankasa abura mu.


\par }{\Q \VS{16}Ɛsɛ sɛ wo nsutire yiri fa mmɔntene so

\par }{\QB na wo nsuwa kokɔ ɔman adwaberem anaa?


\par }{\Q \VS{17}Ma ɛnyɛ wo nko ara dea,

\par }{\QB a wone ahɔhoɔ nnkyɛ da.


\par }{\Q \VS{18}Nhyira nka wʼasubura

\par }{\QB na wʼani nka wʼababunuberɛ mu yere ho.


\par }{\Q \VS{19}Ɔte sɛ ɔtwe bereɛ dɔfoɔ, ɔwansane animuonyamfoɔ.

\par }{\QB Ma ne nufoɔ nsɔ wʼani daa

\par }{\QB na ne dɔ nkyekyere wo.


\par }{\Q \VS{20}Me ba, adɛn enti na woma ɔbaa dwamanfoɔ kyekyere wo?

\par }{\QB Adɛn enti na woda ɔbarima foforɔ bi yere kokom?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}{\ND{Awurade}} hunu onipa akwan nyinaa,

\par }{\QB na ɔhwehwɛ ne nyinaa mu.


\par }{\Q \VS{22}Omumuyɛfoɔ nnebɔne sum no afidie;

\par }{\QB na ne bɔne nhoma kyekyere no papee.


\par }{\Q \VS{23}Ɔbɛwu ɛsiane ahohyɛsoɔ a ɔnni enti,

\par }{\QB na wayera ɛsiane nʼagyegyentwisɛm enti.




\par }\Chap{6}{\SH Agyimisɛm Ho Kɔkɔbɔ
\par }
{\Q \VerseOne{1}Me ba, sɛ woadi akagyinamu ama ɔyɔnko bi,

\par }{\QB sɛ wode wo biribi asi awowa ama obi,


\par }{\Q \VS{2}sɛ deɛ wokaeɛ ayi ka ama wo

\par }{\QB na sɛ wʼano asɛm afidie ayi wo a,


\par }{\Q \VS{3}ɛnneɛ yɛ yei, me ba, na fa tete wo ho,

\par }{\QB sɛ ɔyɔnko nsa aka woɔ no nti:

\par }{\Q fa ahobrɛaseɛ kɔ nʼanim;

\par }{\QB na kɔ so pa wo yɔnko no kyɛw!


\par }{\Q \VS{4}Mma wʼani nkum

\par }{\QB na nntɔ nko.


\par }{\Q \VS{5}Gye wo ho, sɛdeɛ ɔforoteɛ dwane firi ɔbɔmmɔfoɔ nsam

\par }{\QB anaa sɛdeɛ anomaa dwane firi fidisumfoɔ afidie mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Ɔkwadwofoɔ, kɔ atɛtea nkyɛn;

\par }{\QB hwɛ nʼakwan, na hunu nyansa!


\par }{\Q \VS{7}Ɔnni ɔsahene,

\par }{\QB ɔnni ɔhwɛfoɔ anaa sodifoɔ bi,


\par }{\Q \VS{8}nanso, ɔde aduane sie wɔ ahuhuro ɛberɛ mu

\par }{\QB ɔboaboa nnuane ano wɔ twaberɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Wo, ɔkwadwofoɔ, wobɛda akɔsi da bɛn?

\par }{\QB Wɔbɛnyane ɛberɛ bɛn?


\par }{\Q \VS{10}Nna kakra, nkotɔ kakra,

\par }{\QB nsa a woabobɔ de rehome kakra,


\par }{\Q \VS{11}ɛbɛma ohia aba wo so sɛ ɔkwanmukafoɔ

\par }{\QB na ahokyere ato ahyɛ wo so sɛ deɛ ɔkura tuo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Onipa teta ne ohuhuni a

\par }{\QB ɔde atorɔ kyini,


\par }{\Q \VS{13}deɛ ɔbu nʼani,

\par }{\QB na ɔde ne nan yɛ nsɛnkyerɛnneɛ

\par }{\QB na ɔde ne nsateaa kyerɛkyerɛ adeɛ,


\par }{\Q \VS{14}deɛ ɔde nʼakoma mu nnaadaa bɔ ɛpɔ bɔne,

\par }{\QB na ɔde mpaapaemu ba ɛberɛ biara.


\par }{\Q \VS{15}Ɛno enti amanehunu bɛba ne so prɛko pɛ;

\par }{\QB wɔbɛsɛe no mpofirim, a wɔrenya ano aduro.


\par }{\BB \par }
{\LI \VS{16}Nneɛma nsia na
{\ND{Awurade}} mpɛ,

\par }{\LIB nneɛma nson na ɛyɛ nʼakyiwadeɛ:


\par }{\LIC \VS{17}ani a ɛtra ntɔn,

\par }{\LIC atorɔ tɛkrɛma,

\par }{\LIC nsa a ɛka mogya a ɛdi bem guo,


\par }{\LIC \VS{18}akoma a ɛdwene amumuyɛ ho,

\par }{\LIC nan a ɛtutu mmirika kɔyɛ bɔne,


\par }{\LIC \VS{19}Ɔdansekurumni a ɔdi atorɔ

\par }{\LIC ne onipa a ɔde mpaapaemu ba anuanom mu.


\par }{\SH Awaresɛeɛ Ho Kɔkɔbɔ
\par }
{\Q \VS{20}Me ba, tie wʼagya ahyɛdeɛ

\par }{\QB na nnyaa wo maame nkyerɛkyerɛ mu.


\par }{\Q \VS{21}Fa kyekyere wʼakoma ho daa;

\par }{\QB na fa kyekyere wɔ kɔn mu.


\par }{\Q \VS{22}Wonante a, ɛbɛkyerɛ wo ɛkwan;

\par }{\QB sɛ woda a, ɛbɛwɛn wo;

\par }{\QB sɛ wonyane a, ɛbɛkasa akyerɛ wo.


\par }{\Q \VS{23}Na saa ahyɛdeɛ yi yɛ kanea;

\par }{\QB saa nkyerɛkyerɛ yi yɛ hann,

\par }{\Q na ahohyɛsoɔ ntenesoɔ yi

\par }{\QB yɛ nkwa kwan,


\par }{\Q \VS{24}ɛtwe wo firi ɔbaa a ɔnni suban pa no ho,

\par }{\QB firi ɔbaawarefoɔ sansani tɛkrɛmadɛ ho.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Mma wo kɔn nnɔ nʼahoɔfɛ

\par }{\QB mma nʼani akyideda no ntwetwe wo,


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}ɛfiri sɛ, odwamanfoɔ de animguaseɛ bɛbrɛ wo,

\par }{\QB na obi yere gyegye wo kɔ owuo mu.


\par }{\Q \VS{27}Obi bɛtumi asɔ ogya agu ne srɛ so a

\par }{\QB ɛnhye nʼatadeɛ anaa?


\par }{\Q \VS{28}Obi bɛtumi anante gyasramma so a

\par }{\QB mpumpunnya mmobɔ ne nan ho anaa?


\par }{\Q \VS{29}Saa na ɔbarima a ɔne ɔbarima foforɔ yere da no teɛ

\par }{\QB obiara a ɔde ne nsa bɛka noɔ no remfa ne ho nni da.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Nnipa mmu ɔkorɔmfoɔ a wakɔwia adeɛ animtiaa

\par }{\QB sɛ ɛkɔm de no na ɔde rekɔdwodwo ano enti.


\par }{\Q \VS{31}Mmom sɛ wɔkyere no a, ɛsɛ sɛ ɔtua ka mmɔho nson;

\par }{\QB sɛ ɛhia sɛ wɔtɔn ne fie agyapadeɛ nyinaa mpo a, ɛsɛ sɛ wɔtɔn.


\par }{\Q \VS{32}Ɔbarima a ɔsɛe awadeɛ no nni adwene;

\par }{\QB obiara a ɔyɛ saa no sɛe ne ho.


\par }{\Q \VS{33}Ɔboro ne animguaseɛ na ɔbɛnya,

\par }{\QB na nʼahohora rempepa da.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{34}Ninkunutweɛ hwanyane okunu abufuo

\par }{\QB na sɛ ɔtɔ were a, ahummɔborɔ biara nni mu.


\par }{\Q \VS{35}Ɔrennye mpata biara;

\par }{\QB na ɔbɛpo adanmudeɛ, sɛ ɛso sɛ ɛdeɛn mpo a.




\par }\Chap{7}{\SH Ɔbaawaresɛefoɔ Ho Kɔkɔbɔ
\par }
{\Q \VerseOne{1}Me ba, fa me nsɛm sie

\par }{\QB na kora mʼahyɛdeɛ wɔ wo mu.


\par }{\Q \VS{2}Di mʼahyɛdeɛ so na wobɛnya nkwa;

\par }{\QB bɔ me nkyerɛkyerɛ ho ban sɛ deɛ wodɔ noɔ.


\par }{\Q \VS{3}Kyekyere bɔ wo nsateaa ho;

\par }{\QB twerɛ no yie gu wʼakoma ɛpono so.


\par }{\Q \VS{4}Ka kyerɛ nyansa sɛ, “Wo yɛ me nuabaa,”

\par }{\QB na frɛ nteaseɛ wo busuani;


\par }{\Q \VS{5}Wɔbɛtwe wo afiri ɔbaawaresɛefoɔ ho,

\par }{\QB afiri ɔbaawarefoɔ sansani nsɛmmɔdɛ ho.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Me fie mpomma ano

\par }{\QB mede mʼani faa ntokua mu.


\par }{\Q \VS{7}Mehunuu wɔ ntetekwaafoɔ mu,

\par }{\QB mehyɛɛ mmeranteɛ no mu baako nso,

\par }{\QB ɔbabunu a ɔnni adwene.


\par }{\Q \VS{8}Na ɔnam borɔno a ɛbɛn ɔbaa no fie so

\par }{\QB a nʼani kyerɛ ɔbaa no fie


\par }{\Q \VS{9}ɛberɛ a ɔnwunu redwoɔ,

\par }{\QB na animu rebiribiri no.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Afei ɔbaa bi firi bɛhyiaa no a

\par }{\QB wasiesie ne ho sɛ odwamanfoɔ a nnaadaa wɔ nʼakomam.


\par }{\Q \VS{11}(Ɔyɛ hyirenn na hwee mfa ne ho,

\par }{\QB ɔntena efie koraa;


\par }{\Q \VS{12}ɛnnɛ wɔhunu no mmɔntene so, ɔkyena na ɔte adwaberem,

\par }{\QB ɔtetɛ wɔ mmantwea mmantwea.)


\par }{\Q \VS{13}Ɔsɔɔ ne mu fee nʼano

\par }{\QB wamfɛre, na ɔkaa sɛ,


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}“Mewɔ ayɔnkofa ayɛyɛdeɛ wɔ efie;

\par }{\QB ɛnnɛ madi me bɔhyɛ so.


\par }{\Q \VS{15}Enti mebaeɛ sɛ merebɛhyia wo;

\par }{\QB mehwehwɛɛ wo na mahunu wo!


\par }{\Q \VS{16}Mato me mpa

\par }{\QB mede nwera a wɔahyɛ no aduro a ɛfiri Misraim.


\par }{\Q \VS{17}Mede nnuhwam apete me mpa so:

\par }{\QB kurobo, pɛperɛ ne sinamon.


\par }{\Q \VS{18}Bra, ma yɛmfa ɔdɔ mmɔ ɔdɔ mu nkɔsi anɔpa;


\par }{\Q \VS{19}Me kunu nni efie;

\par }{\QB watu kwan na ɔbɛkyɛre.


\par }{\Q \VS{20}Ɔde sika a ɛdɔɔso hyɛɛ ne sikabɔtɔ ma

\par }{\QB na ɔremma kɔsi ɔsrane no korokumatwa berɛ mu.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Ɔde akorɔkorɔ bɔɔ no asɔn;

\par }{\QB ɔde nnaadaa nyaa no ne no daeɛ.


\par }{\Q \VS{22}Ɔdii nʼakyi prɛko pɛ

\par }{\QB te sɛ nantwie a ɔrekɔ akumiiɛ,

\par }{\Q anaa ɔwansane a ɔde ne tiri rekɔhyɛ hankrafidie mu


\par }{\QB \VS{23}kɔsi sɛ bɛmma bɛhwire ne brɛboɔ mu,

\par }{\Q te sɛ anomaa a ɔrekɔtɔ anomaa afidie mu

\par }{\QB na ɔnnim sɛ ɔbɛhwere ne nkwa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Na afei, me mma, montie me;

\par }{\QB monyɛ aso mma deɛ meka.


\par }{\Q \VS{25}Mommma mo akoma mpatere nkɔ ne so

\par }{\QB na mommane mfa nʼakwan so.


\par }{\Q \VS{26}Bebree na wɔnam ne so ahwehwe ase;

\par }{\QB wɔn a wakum wɔn dɔɔso pa ara.


\par }{\Q \VS{27}Ne fie yɛ ɛda kwantempɔn a

\par }{\QB ɛkɔ owuo mpia mu.




\par }\Chap{8}{\SH Nyansa Frɛ
\par }
{\Q \VerseOne{1}Tie: Nyansa refrɛ.

\par }{\QB Nteaseɛ ma ne nne so.


\par }{\Q \VS{2}Ɛkwan no so, sorɔnsorɔmmea hɔ,

\par }{\QB nkwantanan no so, ɛhɔ na ɛgyina,


\par }{\Q \VS{3}apono a ɛkɔ kuropɔn no mu ho,

\par }{\QB ɛteam wɔ aboboano hɔ sɛ,


\par }{\Q \VS{4}“Ao, mo mmarimma na meteam mefrɛ;

\par }{\QB meteam frɛ adasamma nyinaa.


\par }{\Q \VS{5}Mo a moyɛ ntetekwaa, mo mma mo ani nte;

\par }{\QB mo a moyɛ nkwaseafoɔ, monnya nteaseɛ.


\par }{\Q \VS{6}Montie, na mewɔ nsɛm pa bi ka kyerɛ mo;

\par }{\QB mebue mʼano ka deɛ ɛyɛ.


\par }{\Q \VS{7}Mʼano ka deɛ ɛyɛ nokorɛ,

\par }{\QB ɛfiri sɛ mʼanofafa kyiri amumuyɛsɛm.


\par }{\Q \VS{8}Mʼano mu nsɛm nyinaa yɛ pɛ;

\par }{\QB ebiara nni mu a ɛyɛ nkontompo anaa nnaadaasɛm.


\par }{\Q \VS{9}Ne nyinaa mu da hɔ ma deɛ ɔwɔ nhunumu;

\par }{\QB ɛho nni asɛm ma wɔn a wɔwɔ nimdeɛ.


\par }{\Q \VS{10}Mompo dwetɛ na momfa mʼakwankyerɛ,

\par }{\QB momfa nimdeɛ na mompo sikakɔkɔɔ amapa.


\par }{\Q \VS{11}Ɛfiri sɛ nimdeɛ som bo sene mmota,

\par }{\QB na wɔrentumi mfa deɛ wopɛ biara ntoto ho.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}“Me, nyansa, mene aniteɛ na ɛteɛ;

\par }{\QB nimdeɛ ne nhunumu wɔ me.


\par }{\Q \VS{13}Sɛ wɔsuro
{\ND{Awurade}} ɛne sɛ wɔkyiri bɔne;

\par }{\QB mekyiri ahantan ne ahomasoɔ,

\par }{\QB ɔbra bɔne ne nnaadaasɛm.


\par }{\Q \VS{14}Afotuo ne atemmuo pa wɔ me;

\par }{\QB mewɔ nteaseɛ ne tumi.


\par }{\Q \VS{15}Me so na ahemfo nam di adeɛ

\par }{\QB na sodifoɔ nam me so hyehyɛ mmara a ɛyɛ pɛ;


\par }{\Q \VS{16}Mmapɔmma de me bu ɔman

\par }{\QB ne atitire nyinaa a wɔdi asase so ɔhene.


\par }{\Q \VS{17}Medɔ wɔn a wɔdɔ me,

\par }{\QB na wɔn a wɔhwehwɛ me no hunu me.


\par }{\Q \VS{18}Ahonyadeɛ ne animuonyam wɔ me nkyɛn,

\par }{\QB ahodeɛ a ɛkyɛre ne yiedie nso saa ara.


\par }{\Q \VS{19}Mʼaba yɛ sene sikakɔkɔɔ amapa;

\par }{\QB deɛ ɛfiri me mu boro dwetɛ a wɔasɔne so so.


\par }{\Q \VS{20}Tenenee akwan so na menam

\par }{\QB atɛntenenee akwan so,


\par }{\Q \VS{21}mede ahodeɛ ma wɔn a wɔdɔ me

\par }{\QB na mehyɛ wɔn adekoradan ma ma.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}“{\ND{Awurade}} bɔɔ me sɛ nʼabɔdeɛ mu abakan

\par }{\QB dii ne tete nneyɛɛ anim;


\par }{\Q \VS{23}ɔyii me sii hɔ firi tete,

\par }{\QB ansa na ewiase rehyɛ aseɛ.


\par }{\Q \VS{24}Wɔwoo me ansa na wɔrebɔ ɛpo kakraka no

\par }{\QB ansa na wɔreyɛ nsutire a nsuo ahyɛ no ma no;


\par }{\Q \VS{25}ansa na wɔde mmepɔ resisi hɔ,

\par }{\QB wɔwoo me ansa na nkokoɔ reba,


\par }{\Q \VS{26}ansa na ɔbɔɔ asase ne ne mfuo

\par }{\QB anaa dɔteɛ biara a ɛwɔ asase soɔ.


\par }{\Q \VS{27}Mewɔ hɔ ansa na wɔbɔɔ soro,

\par }{\QB ɛberɛ a ɔtwaa hyeɛ too ebunu no ani no,


\par }{\Q \VS{28}ɛberɛ a ɔbɔɔ omununkum wɔ soro

\par }{\QB na ɔde ebunu mu nsutire tintim hɔ denden no,


\par }{\Q \VS{29}ɛberɛ a ɔtwaa hyeɛ maa ɛpo

\par }{\QB sɛdeɛ nsuo no rentra ne hyeɛ,

\par }{\Q ne ɛberɛ a ɔtwaa asase fapem no,


\par }{\QB \VS{30}na meyɛ odwumfoɔ a mete ne nkyɛn.

\par }{\Q Anigyeɛ hyɛɛ me ma daa

\par }{\QB na medii ahurisie wɔ nʼanim ɛberɛ biara,


\par }{\Q \VS{31}na mʼani gye wɔ ne ewiase nyinaa mu

\par }{\QB na mʼani ka wɔ adasamma mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{32}“Enti me mma, montie me;

\par }{\QB nhyira ne wɔn a wɔnante mʼakwan so.


\par }{\Q \VS{33}Montie mʼakwankyerɛ na monhunu nyansa;

\par }{\QB mommu mo ani nngu so.


\par }{\Q \VS{34}Nhyira ne onipa a ɔtie me,

\par }{\QB ɔwɛn mʼaboboano daa,

\par }{\QB na ɔtwɛn wɔ hɔ.


\par }{\Q \VS{35}Na obiara a ɔhunu me no nya nkwa

\par }{\QB na ɔnya anisɔ firi
{\ND{Awurade}} nkyɛn.


\par }{\Q \VS{36}Na deɛ woanhwehwɛ me no ha ne ho

\par }{\QB na wɔn a wɔtane me no dɔ owuo.”




\par }\Chap{9}{\SH Nyansa Ne Nkwaseasɛm Frɛ
\par }
{\Q \VerseOne{1}Nyansa asi ne fie;

\par }{\QB watwa nʼafadum nson ho.


\par }{\Q \VS{2}Wasiesie nʼaduane afra ne nsã

\par }{\QB wato ne ɛpono.


\par }{\Q \VS{3}Wasoma ne mmaawa, na ɔfrɛ

\par }{\QB firi kuropɔn no sorɔnsorɔmmea hɔ sɛ,


\par }{\QB \VS{4}“Momma ntetekwaafoɔ nyinaa mmra ha!”

\par }{\Q Ɔka kyerɛ wɔn a wɔnni atemmuo sɛ,


\par }{\QB \VS{5}“Mommra mmɛdi mʼaduane

\par }{\QB na monnom nsã a mafra no.


\par }{\Q \VS{6}Monnya mo ntetekwaasɛm no na mobɛnya nkwa;

\par }{\QB monnante nteaseɛ akwan so.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Deɛ ɔtenetene ɔfɛdifoɔ no frɛ ahohorabɔ;

\par }{\QB na deɛ ɔka amumuyɛfoɔ anim no nya ɔyea.


\par }{\Q \VS{8}Ɛno enti, nnka ɔfɛdifoɔ anim na ɔmmɛtane wo;

\par }{\QB ka onyansafoɔ anim na ɔbɛdɔ wo.


\par }{\Q \VS{9}Ma onyansafoɔ akwankyerɛ na ɔbɛkɔ so ahunu nyansa;

\par }{\QB kyerɛkyerɛ ɔteneneeni na ɔde bɛka nʼadesua ho.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}{\ND{Awurade}} suro yɛ nyansa ahyɛaseɛ

\par }{\QB Ɔkronkronni no ho nimdeɛ yɛ nteaseɛ.


\par }{\Q \VS{11}Me mu na wo nna bɛdɔɔso,

\par }{\QB na wɔde mfeɛ bɛka wo nkwa ho.


\par }{\Q \VS{12}Sɛ woyɛ onyansafoɔ a, wobɛnya wo nyansa ho mfasoɔ;

\par }{\QB sɛ woyɛ ɔfɛdifoɔ a, wo nko ara na ɛbɛhunu amane.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Ɔbaa ɔkwasea yɛ ɔkasafoɔ;

\par }{\QB ɔnni ahohyɛsoɔ na ɔnni nimdeɛ.


\par }{\Q \VS{14}Ɔte ne fie ɛpono ano,

\par }{\QB na ɔte akonnwa a ɛsi kuropɔn no sorɔnsorɔmmea,


\par }{\Q \VS{15}na ɔfrɛfrɛ wɔn a wɔtwam hɔ,

\par }{\QB wɔn a wɔnam wɔn kwan so tee sɛ,


\par }{\QB \VS{16}“Momma ntetekwaafoɔ nyinaa mmra ha”

\par }{\Q ɔka kyerɛ wɔn a wɔnni atemmuo sɛ,


\par }{\QB \VS{17}“Nsuo a wɔwia no yɛ fremfrem

\par }{\QB na aduane a wɔdi no ahintaeɛ no yɛ dɛ!”


\par }{\Q \VS{18}Nanso wɔnnim koraa sɛ awufoɔ wɔ hɔ

\par }{\QB sɛ nʼahɔhoɔ wɔ ɛda no ase tɔnn.




\par }\Chap{10}{\SH Salomo Mmɛbusɛm
\par }
{\PP \VerseOne{1}Salomo mmɛbusɛm:

\par }{\Q Ɔba nyansafoɔ ma nʼagya ani gye,

\par }{\QB na ɔba kwasea brɛ ne maame awerɛhoɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Ɛkwan bɔne so ahonya nni boɔ,

\par }{\QB nanso tenenee gye onipa firi owuo mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}{\ND{Awurade}} remma ɛkɔm nne ɔteneneeni

\par }{\QB na omumuyɛfoɔ deɛ ɔka nʼadepa gu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Nsa a ɛnyɛ adwuma ma onipa di hia,

\par }{\QB nanso nsiyɛfoɔ nsa de ahonya ba.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Deɛ ɔboaboa nnɔbaeɛ ano wɔ ahuhuro berɛ no yɛ ɔba nyansafoɔ

\par }{\QB na deɛ ɔda wɔ twaberɛ mu no yɛ ɔba nimguaseni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Teneneefoɔ hyɛ nhyira kyɛ

\par }{\QB na akakabensɛm ayɛ omumuyɛfoɔ anom ma.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Ɔteneneeni nkaeɛ yɛ nhyira,

\par }{\QB na omumuyɛfoɔ din bɛporɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Akoma mu nyansafoɔ tie ɔhyɛ nsɛm,

\par }{\QB na ɔkwasea kasafoɔ hwe ase.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Ɔnokwafoɔ nante dwoodwoo,

\par }{\QB na deɛ ɔfa akwan kɔntɔnkye so no ho bɛda adi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Deɛ ɔde nitan bu nʼani no de ɔhaw ba,

\par }{\QB na ɔkwasea kasafoɔ hwe ase.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Ɔteneneeni anom yɛ nkwa asutire,

\par }{\QB na akakabensɛm ayɛ omumuyɛfoɔ anom ma.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Ɔtan hwanyan mpaapaemu,

\par }{\QB nanso ɔdɔ kata mfomsoɔ nyinaa so.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Wohunu nyansa wɔ nhunumufoɔ anom,

\par }{\QB na abaa fata deɛ ɔnni atemmuo akyi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Anyansafoɔ kora nimdeɛ,

\par }{\QB nanso ɔkwasea ano frɛfrɛ ɔsɛeɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Adefoɔ ahonya yɛ wɔn kuropɔn a wɔabɔ ho ban,

\par }{\QB nanso ahiafoɔ hia yɛ wɔn asehweɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Ateneneefoɔ akatua de nkwa brɛ wɔn,

\par }{\QB na deɛ amumuyɛfoɔ nya no de asotwe brɛ wɔn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Deɛ ɔtie nteteeɛ pa no kyerɛ nkwa kwan,

\par }{\QB na deɛ ɔpo ntenesoɔ no di afoforɔ anim yera ɛkwan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Deɛ ɔkata nitan soɔ no yɛ ɔtorofoɔ,

\par }{\QB na deɛ ɔdi nsekuro no yɛ ɔkwasea.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Mfomsoɔ mpa ɔkasa bebree mu,

\par }{\QB na deɛ ɔkora ne tɛkrɛma no yɛ onyansafoɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Ɔteneneeni tɛkrɛma yɛ dwetɛ amapa

\par }{\QB nanso omumuyɛfoɔ akoma nni boɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Teneneefoɔ ano ho mfasoɔ ma bebree aduane,

\par }{\QB na atemmuo a nkwaseafoɔ nni enti wɔwuwu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}{\ND{Awurade}} nhyira de ahonya ba,

\par }{\QB na ɔmmfa ɔhaw biara nka ho.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Bɔneyɛ yɛ anigyedeɛ ma ɔkwasea,

\par }{\QB nanso deɛ ɔwɔ nimdeɛ anigyeɛ wɔ nyansa mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Deɛ amumuyɛfoɔ suro no bɛba wɔn so;

\par }{\QB na deɛ teneneefoɔ pɛ no, wɔde bɛma wɔn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Sɛ ahum no bɛtwam a, amumuyɛfoɔ yera,

\par }{\QB nanso teneneefoɔ gyina hɔ pintinn afebɔɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Sɛdeɛ nsã kekakeka ka ɛse, na wisie kɔ ani no,

\par }{\QB saa ara na ɔkwadwofoɔ yɛ ma wɔn a wɔsoma noɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}{\ND{Awurade}} suro ma nkwa tenten,

\par }{\QB nanso wɔtwa amumuyɛfoɔ nkwa so.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Teneneefoɔ anidasoɔ de ahotɔ ba,

\par }{\QB nanso amumuyɛfoɔ anidasoɔ nkɔsi hwee.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}{\ND{Awurade}} ɛkwan yɛ dwanekɔbea ma ɔteneneeni,

\par }{\QB nanso ɛyɛ ɔsɛeɛ ma wɔn a wɔyɛ bɔne.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Wɔrentɔre teneneefoɔ ase da,

\par }{\QB nanso amumuyɛfoɔ renka asase no so.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{31}Nyansa firi teneneeni anom ba

\par }{\QB nanso tɛkrɛma a ɛdaadaa no wɔbɛtwa atwene.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{32}Teneneefoɔ ano nim adeɛ a ɛfata

\par }{\QB na omumuyɛfoɔ ano nim deɛ ɛyɛ nnaadaasɛm nko ara.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{11}{\Q \VerseOne{1}{\ND{Awurade}} kyiri asisie nsania,

\par }{\QB na nʼani gye nokorɛ nkariboɔ ho.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Ahantan ba a, animguaseɛ na ɛdi soɔ

\par }{\QB nanso ahobrɛaseɛ de nyansa ba.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Teefoɔ nokorɛdie kyerɛ wɔn ɛkwan;

\par }{\QB nanso nkontompofoɔ ano ntanta sɛe wɔn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Ahonya nnka hwee abufuhyeɛ da no,

\par }{\QB nanso tenenee gye nkwa firi owuo mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Wɔn a wɔnnyɛ bɔne teneneeyɛ bɔ ɛkwan tee ma wɔn,

\par }{\QB nanso amumuyɛfoɔ amumuyɛsɛm brɛ wɔn ase.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Pɛyɛfoɔ teneneeyɛ gye wɔn,

\par }{\QB nanso akɔnnɔ bɔne afidie yi nkontompofoɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Sɛ omumuyɛfoɔ wu a, nʼanidasoɔ yera;

\par }{\QB deɛ ɔsusuu sɛ ɔbɛnya afiri ne tumi mu nyinaa no yɛ kwa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Wɔgye ɔteneneeni firi amaneɛ mu,

\par }{\QB na ɛba omumuyɛfoɔ so mmom.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Deɛ ɔnsuro Onyame de nʼano sɛe ne yɔnko,

\par }{\QB nanso ɔteneneeni nam nimdeɛ so firi mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Sɛ teneneefoɔ di yie a, kuropɔn no di ahurisie;

\par }{\QB nanso amumuyɛfoɔ wu a, wɔbɔ ose.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Pɛyɛfoɔ nhyira ma kuropɔn no kɔ so,

\par }{\QB nanso amumuyɛfoɔ ano bɔ no.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Onipa a ɔnni adwene no bu ne yɔnko animtiaa,

\par }{\QB nanso deɛ ɔwɔ nhunumu no to ne tɛkrɛma nnareka.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Osekuni da kɔkoamsɛm adi,

\par }{\QB nanso deɛ yɛnya ne mu ahotosoɔ no kora kasasie so.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Ɔman a ɛnni akwankyerɛ no bɔ,

\par }{\QB nanso afotufoɔ dodoɔ ma nkonimdie ba.


\par }{\Q \VS{15}Deɛ ɔdi agyinamu ma ɔfoforɔ no bɛhunu amane,

\par }{\QB na deɛ ɔmmfa ne nsa nhyɛ awowasie ase no aso mu dwo no.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Ɔbaa a ne yam yɛ no wɔde obuo ma no,

\par }{\QB nanso mmarima basabasayɛfoɔ nya ahodeɛ nko ara.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Ɔyamyɛfoɔ yɛ ma ne ho,

\par }{\QB na otirimuɔdenfoɔ de ɔhaw ba nʼankasa so.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Omumuyɛfoɔ nya akatua a ɛnnyina,

\par }{\QB nanso deɛ ɔgu tenenee aba no twa akatua a ɛdi mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Deɛ ɔyɛ nokorɛ teneneeni no nya nkwa,

\par }{\QB nanso deɛ ɔkɔ so yɛ bɔne no kɔ owuo mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}{\ND{Awurade}} kyiri nnipa a wɔn akoma akyinsa,

\par }{\QB na nʼani gye wɔn a wɔn akwan ho nni asɛm ho.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Gye to mu sɛ, amumuyɛfoɔ bɛnya wɔn akatua,

\par }{\QB na teneneefoɔ bɛnya wɔn tiri adi mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Ɔbaa hoɔfɛfoɔ a ɔntumi nsi gyinaeɛ no

\par }{\QB te sɛ sika kawa a ɛhyɛ prako hwene mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Teneneefoɔ apɛdeɛ wie yie,

\par }{\QB nanso amumuyɛfoɔ anidasoɔ wie abufuhyeɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Obi yɛ adɔeɛ, na ɔnya ne ho bebree;

\par }{\QB obi nso yɛ adɔna, nanso ɛhia no.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Ɔyamyɛfoɔ bɛkɔ so anya ne ho;

\par }{\QB na deɛ ɔma ebinom mee no nso bɛmee.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Nnipa dome deɛ ɔde atokoɔ sie,

\par }{\QB na nhyira ba deɛ ɔtɔn ne deɛ so.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Deɛ ɔhwehwɛ papa akyiri ɛkwan no nya anisɔ,

\par }{\QB na deɛ ɔhwehwɛ bɔne no, bɔne ba ne so.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Deɛ ɔde ne ho to nʼahonyadeɛ soɔ no bɛhwe ase,

\par }{\QB na ɔteneneeni bɛyɛ frɔmm sɛ ahahan mono.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Deɛ ɔde ɔhaw bɛto nʼabusua so no bɛdi mframa adeɛ,

\par }{\QB na ɔkwasea bɛyɛ onyansafoɔ ɔsomfoɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Ɔteneneeni aba yɛ nkwa dua,

\par }{\QB na deɛ ɔgye akra no yɛ onyansafoɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{31}Sɛ teneneefoɔ nya wɔn akatua wɔ asase so a

\par }{\QB ɛnneɛ na wɔn a wɔnnim Onyame ne abɔnefoɔ nso ɛ!


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{12}{\Q \VerseOne{1}Obiara a ɔpɛ ahohyɛsoɔ no pɛ nimdeɛ,

\par }{\QB na deɛ ɔkyiri ntenesoɔ no yɛ ogyimifoɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Onipa pa nya
{\ND{Awurade}} nkyɛn adom,

\par }{\QB na
{\ND{Awurade}} bu onifirani fɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Amumuyɛsɛm rentumi mma onipa ase ntim,

\par }{\QB na wɔrentumi nntu ɔteneneeni ase.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Ɔyere a ɔwɔ suban pa yɛ ne kunu ahenkyɛ,

\par }{\QB nanso ɔyere animguasefoɔ te sɛ porɔeɛ wɔ ne kunu nnompe mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Teneneefoɔ nhyehyɛeɛ yɛ pɛ,

\par }{\QB na amumuyɛfoɔ afotuo yɛ nnaadaa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Amumuyɛfoɔ nsɛm da hɔ twɛn mogya,

\par }{\QB na ɔteneneeni kasa yi wɔn firi mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Wɔtu amumuyɛfoɔ gu na wɔyera,

\par }{\QB nanso teneneefoɔ fie gyina pintinn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Wɔkamfo onipa sɛdeɛ ne nyansa teɛ

\par }{\QB na nnipa a wɔn adwene yɛ kɔntɔnkye deɛ, wɔbu wɔn animtiaa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Ɛyɛ sɛ wobɛyɛ wo ho sɛ ɔteta a nso wowɔ ɔsomfoɔ,

\par }{\QB sene sɛ wobɛyɛ wo ho sɛ obi, nanso wonni aduane.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Ɔteneneeni ma nʼayɛmmoa deɛ wɔpɛ,

\par }{\QB na amumuyɛfoɔ nneyɛɛ a ɛyɛ pa ara yɛ atirimuɔden.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Deɛ ɔyɛ nʼasase so adwuma no bɛnya aduane bebree,

\par }{\QB na deɛ ɔdi nsɛm huhuo akyi no nni adwene.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Amumuyɛfoɔ pɛ abɔnefoɔ afodeɛ,

\par }{\QB nanso ɔteneneeni ase dɔre.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Ɔbɔnefoɔ anosɛm yi no sɛ afidie,

\par }{\QB nanso ɔteneneeni nya ne ho tete wɔ ahohiahia mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Nneɛma pa firi onipa anomu aba mu hyɛ no ma

\par }{\QB sɛdeɛ ne nsa ano adwuma ma no akatua no.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Ɔkwasea akwan tene wɔ nʼani so,

\par }{\QB na ɔnyansafoɔ tie afotuo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Ɔkwasea bo nkyɛre fu,

\par }{\QB nanso ɔbadwemma bu nʼani gu atɛnnidie so.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Ɔdanseni nokwafoɔ di adanseɛ turodoo,

\par }{\QB na deɛ ɔdi adansekurumu no twa nkontompo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Nsɛm hunu keka wowɔ te sɛ akofena

\par }{\QB nanso onyansafoɔ tɛkrɛma ma abodwoeɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Ano a ɛka nokorɛ no tim hɔ daa,

\par }{\QB na atorɔ tɛkrɛma ɛnkyɛre koraa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Nnaadaa hyɛ wɔn a wɔdwene bɔne ho akoma mu,

\par }{\QB na wɔn a wɔpɛ asomdwoeɛ nya ahosɛpɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Ɔhaw biara rento ɔteneneeni,

\par }{\QB nanso amanehunu mee amumuyɛfoɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}{\ND{Awurade}} kyiri ano a ɛtwa atorɔ,

\par }{\QB na nʼani gye nnipa a wɔdi nokorɛ ho.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Ɔnifirafoɔ mmɔ ne nimdeɛ ho dawuro

\par }{\QB na nkwaseafoɔ akoma da agyimisɛm adi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Nsa a ɛyɛ adwuma no bɛdi tumi,

\par }{\QB nanso akwadworɔ wie nkoasom mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Akoma a ɛpere adeɛ ho ma onipa boto,

\par }{\QB nanso nkuranhyɛsɛm bi hyɛ no den.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Ɔteneneeni wɔ ntoboaseɛ wɔ ayɔnkofa mu,

\par }{\QB nanso amumuyɛfoɔ kwan ma wɔfom.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Onihafoɔ ntoto ne hanam,

\par }{\QB nanso nsiyɛfoɔ ahonyadeɛ som bo ma wɔn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Tenenee kwan mu wɔ nkwa;

\par }{\QB na owuo nni saa ɛkwan no so.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{13}{\Q \VerseOne{1}Ɔba nyansafoɔ tie nʼagya nkyerɛkyerɛ;

\par }{\QB na ɔfɛdifoɔ ntie animka.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Nneɛma pa a ɛfiri onipa anom no ma no anigyeɛ,

\par }{\QB na wɔn a wɔnni nokorɛ no kɔn dɔ basabasayɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Deɛ ɔkora nʼano no kora ne nkwa so,

\par }{\QB nanso deɛ ɔkasa a ɔnsusu ho no bɛba ɔsɛeɛ mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Onihafoɔ pere hwehwɛ nanso ɔnnya hwee,

\par }{\QB na deɛ ɔyɛ adwuma no nya deɛ ɔpɛ biara.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Teneneefoɔ kyiri deɛ ɛnyɛ nokorɛ,

\par }{\QB nanso amumuyɛfoɔ de aniwuo ne ahohora ba.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Tenenee bɔ ɔnokwafoɔ ho ban,

\par }{\QB na amumuyɛsɛm tu ɔbɔnefoɔ gu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Obi yɛ ne ho sɛ ɔdefoɔ, a nso ɔnni hwee,

\par }{\QB ɔfoforɔ yɛ ne ho sɛ ohiani, a nso ɔwɔ ahonya bebree.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Obi ahonya bɛtumi agye no nkwa,

\par }{\QB nanso ohiani nte ahunahuna biara.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Teneneefoɔ kanea hyerɛn pa ara,

\par }{\QB nanso wɔdum amumuyɛfoɔ kanea.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Ahantan de ntɔkwa nko ara na ɛba,

\par }{\QB na wɔhunu nyansa wɔ wɔn a wɔtie afutuo mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Ahonya a ɛnam kwammɔne soɔ no hwere ntɛm so,

\par }{\QB na deɛ ɔboa sika ano nkakrankakra no ma ɛdɔɔso.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Anidasoɔ a wɔtu hyɛ da no bɔ akoma yadeɛ,

\par }{\QB nanso anigyinadeɛ a nsa aka no yɛ nkwa dua.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Deɛ ɔtwiri ahyɛdeɛ no bɛtua so ka,

\par }{\QB nanso deɛ ɔde obuo ma mmara no, wɔma no akatua.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Onyansafoɔ nkyerɛkyerɛ te sɛ nkwa asutire,

\par }{\QB ɛyi onipa firi owuo afidie mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Nhunumu pa de adom ba,

\par }{\QB nanso atorofoɔ ɛkwan so yɛ den.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Ɔbadwemma biara yɛ nʼadeɛ wɔ nimdeɛ mu,

\par }{\QB nanso ɔkwasea da nʼagyimisɛm adi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Ɔsomafoɔ mumuyɛfoɔ tɔ amaneɛ mu,

\par }{\QB nanso ɔnanmusini nokwafoɔ de abodwoɔ ba.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Deɛ ɔpo ntenesoɔ no kɔ ohia ne animguaseɛ mu,

\par }{\QB na deɛ ɔtie ntenesoɔ no, wɔhyɛ no animuonyam.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Akɔnnɔdeɛ a nsa aka ma ɔkra ani gye,

\par }{\QB nanso nkwaseafoɔ kyiri sɛ wɔtwe wɔn ho firi bɔne ho.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Deɛ ɔne onyansafoɔ nante no hunu nyansa,

\par }{\QB na deɛ ɔne nkwaseafoɔ bɔ no hunu amane.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Ɔhaw di ɔbɔnefoɔ akyi,

\par }{\QB na nkɔsoɔ yɛ teneneeni akatua.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Onipa pa de agyapadeɛ gya ne nananom,

\par }{\QB na wɔkora ɔbɔnefoɔ ahonyadeɛ so ma ɔteneneeni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Ohiani afuom nnɔbaeɛ tumi ba pii,

\par }{\QB nanso ntɛnkyea pra kɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Deɛ ɔkyɛe nʼabaa so no tane ne ba,

\par }{\QB na deɛ ɔdɔ no no hwɛ sɛ ɔbɛtene no.


\par }{\Q \VS{25}Teneneefoɔ didi ma wɔn akoma mee

\par }{\QB nanso, ɛkɔm de amumuyɛfoɔ.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{14}{\Q \VerseOne{1}Ɔbaa nyansafoɔ si ne dan,

\par }{\QB nanso ɔbaa kwasea de nʼankasa ne nsa dwiri ne deɛ gu fam.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Deɛ ne nanteɛ tene no suro
{\ND{Awurade}},

\par }{\QB na deɛ nʼakwan kyea no bu no animtiaa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Ɔkwasea kasa ma wɔbɔ nʼakyi abaa,

\par }{\QB nanso anyansafoɔ ano bɔ wɔn ho ban.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Baabi a anantwie nni no, adididaka no mu da mpan,

\par }{\QB na ɔnantwie ahoɔden mu na nnɔbaeɛ pii firi ba.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Ɔdanseni nokwafoɔ rennaadaa,

\par }{\QB ɔdansekurumni hwie atorɔ gu hɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Ɔfɛdifoɔ hwehwɛ nyansa nanso ɔnnya,

\par }{\QB nanso wɔn a wɔwɔ nhunumu nya nimdeɛ ntɛm.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Twe wo ho firi ɔkwasea ho,

\par }{\QB ɛfiri sɛ, worennya nimdeɛ mfiri nʼano.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Anitefoɔ nyansa ne sɛ wɔbɛdwene wɔn akwan ho,

\par }{\QB na nkwaseafoɔ agyimisɛm yɛ nnaadaa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Nkwaseafoɔ de bɔne ho adwensakyera di fɛ,

\par }{\QB na wɔn a wɔtene mu na anisɔ wɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Akoma biara nim ɔyea ɛwɔ ne mu,

\par }{\QB na obi foforɔ rentumi ne no nkyɛ nʼanigyeɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Wɔbɛsɛe mumuyɛfoɔ efie,

\par }{\QB nanso teefoɔ ntomadan bɛyɛ frɔmm.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Ɛkwan bi wɔ hɔ a ɛyɛ wɔ onipa ani so,

\par }{\QB nanso ɛkɔwie owuo mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Ɔsereɛ mu mpo, akoma tumi di yea,

\par }{\QB na anigyeɛ tumi wie awerɛhoɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Akyirisanfoɔ bɛnya akatua sɛdeɛ wɔn akwan teɛ,

\par }{\QB na onipa pa nso bɛnya ne deɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Atetekwaa gye biribiara di,

\par }{\QB nanso ɔnitefoɔ dwene nʼanammɔntuo ho.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Onyansafoɔ suro
{\ND{Awurade}} na ɔdwane bɔne,

\par }{\QB nanso ɔkwasea yɛ asowuiɛ ne basabasa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Onipa a ne bo nkyɛre fuo no yɛ nkwaseadeɛ,

\par }{\QB na deɛ ɔpam apammɔne no, wɔtane no.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Ntetekwaafoɔ agyapadeɛ ne gyimie,

\par }{\QB na wɔde nimdeɛ bɔ anitefoɔ abotire.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Nnipa bɔnefoɔ bɛkoto nnipa pa anim,

\par }{\QB na amumuyɛfoɔ akoto ateneneefoɔ apono ano.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Ahiafoɔ deɛ, wɔn ayɔnkofoɔ mpo mpɛ wɔn anim ahwɛ,

\par }{\QB nanso adefoɔ wɔ nnamfonom bebree.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Deɛ ɔbu ne yɔnko animtiaa yɛ bɔne,

\par }{\QB na nhyira nka deɛ ne yam yɛ ma onnibie.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Wɔn a wɔbɔ pɔ bɔne nyera ɛkwan anaa?

\par }{\QB Nanso wɔn a wɔhyehyɛ deɛ ɛyɛ no nya adɔeɛ ne nokorɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Adwumadenyɛ nyinaa de mfasoɔ ba,

\par }{\QB na kasa hunu deɛ, ɛkɔ ohia mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Anyansafoɔ ahonya ne wɔn abotire,

\par }{\QB na nkwaseafoɔ agyimisɛm so gyimie aba.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Ɔdanseni nokwafoɔ gye nkwa,

\par }{\QB nanso ɔdansekurumni yɛ ɔdaadaafoɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Deɛ ɔsuro
{\ND{Awurade}} no wɔ banbɔ a emu yɛ den,

\par }{\QB na ɛbɛyɛ dwanekɔbea ama ne mma.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}{\ND{Awurade}} suro yɛ nkwa asutire,

\par }{\QB ɛyi onipa firi owuo afidie mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Ɔman mu nnipa dodoɔ yɛ ɔhene animuonyam,

\par }{\QB nanso sɛ asomfoɔ nni hɔ a mmapɔmma no sɛe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Onipa a ɔwɔ abodwokyerɛ wɔ nteaseɛ a emu dɔ,

\par }{\QB na deɛ ne bo fu ntɛm no da agyimisɛm adi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Akoma mu asomdwoeɛ ma onipadua nkwa,

\par }{\QB na anibereɛ ma nnompe porɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{31}Deɛ ɔhyɛ ahiafoɔ soɔ no bu wɔn Yɛfoɔ animtiaa,

\par }{\QB nanso deɛ ɔhunu ohiani mmɔbɔ no hyɛ Onyankopɔn animuonyam.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{32}Sɛ amanehunu ba a amumuyɛfoɔ hwe ase,

\par }{\QB nanso owuo mu mpo teneneefoɔ wɔ dwanekɔbea.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{33}Nyansa te nteaseɛ akoma mu,

\par }{\QB na nkwaseafoɔ mu mpo, ɔyi ne ho adi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{34}Tenenee pagya ɔman

\par }{\QB na bɔne yɛ animguaseɛ ma nnipa biara.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{35}Ɔhene ani sɔ ɔsomfoɔ nyansani,

\par }{\QB na ɔsomfoɔ nimguaseni hyɛ no abufuo.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{15}{\Q \VerseOne{1}Mmuaeɛ pa dwodwo abufuo,

\par }{\QB nanso asɛm a ano yɛ den hwanyane abufuo mu.


\par }{\Q \VS{2}Onyansafoɔ tɛkrɛma yi nimdeɛ ayɛ,

\par }{\QB nanso ɔkwasea ano woro agyimisɛm.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}{\ND{Awurade}} ani hunu baabiara,

\par }{\QB na ɛhwɛ amumuyɛfoɔ ne apapafoɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Tɛkrɛma a ɛde abodwoɔ ba yɛ nkwa dua,

\par }{\QB nanso nnaadaa tɛkrɛma dwerɛ honhom.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Ɔkwasea mmfa nʼagya ntenesoɔ nyɛ hwee,

\par }{\QB na deɛ ɔtie ntenesoɔ no kyerɛ sɛ ɔyɛ ɔnitefoɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Ahonya bebree wɔ ɔteneneeni fie,

\par }{\QB nanso amumuyɛfoɔ adenya de ɔhaw brɛ wɔn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Anyansafoɔ ano trɛtrɛ nimdeɛ mu;

\par }{\QB nanso ɛnyɛ saa na nkwaseafoɔ akoma teɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}{\ND{Awurade}} kyiri amumuyɛfoɔ afɔrebɔ,

\par }{\QB nanso teefoɔ mpaeɛbɔ sɔ nʼani.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}{\ND{Awurade}} kyiri amumuyɛfoɔ akwan,

\par }{\QB nanso ɔdɔ wɔn a wɔti tenenee.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Asotwe denden wɔ hɔ ma dea ɔmane firi ɛkwan no so,

\par }{\QB deɛ ɔtane ntenesoɔ no bɛwu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Owuo ne Ɔsɛeɛ da
{\ND{Awurade}} anim,

\par }{\QB na nnipa akoma mu deɛ, ɔnim ma ɛboro so.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Ɔfɛdifoɔ mpɛ ntenesoɔ;

\par }{\QB ɔnnkɔbisa anyansafoɔ hwee.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Anigyeɛ akoma ma anim yɛ seresere,

\par }{\QB na akoma a abotoɔ dwerɛ honhom.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Nhunumufoɔ akoma hwehwɛ nimdeɛ,

\par }{\QB nanso ɔkwasea ano ka agyimisɛm.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Wɔn a wɔhyɛ wɔn so nna nyinaa yɛ mmɔbɔmmɔbɔ,

\par }{\QB nanso anigyeɛ akoma wɔ daa ahosɛpɛ mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Ketewa bi a yɛnya a
{\ND{Awurade}} suro ka ho no yɛ

\par }{\QB sene ahonyadeɛ bebree a ɔhaw bata ho.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Nhahamma aduane a ɔdɔ wɔ mu no yɛ

\par }{\QB sene nantwie sradenam a ɔtan bata ho.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Deɛ ne bo fu ntɛm de mpaapaemu ba,

\par }{\QB nanso deɛ ɔwɔ ntoboaseɛ pata ntɔkwa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Nkasɛɛ ama onihafoɔ kwan asi,

\par }{\QB nanso teneneefoɔ kwan yɛ tempɔn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Ɔba nyansafoɔ ma nʼagya ani gye

\par }{\QB nanso ɔba kwasea bu ne maame animtiaa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Agyimisɛm ma deɛ ɔnni adwene ani gye,

\par }{\QB nanso deɛ ɔwɔ nteaseɛ no fa ɛkwan a ɛtene so.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Nhyehyɛeɛ a ɛnni afotuo no sɛe,

\par }{\QB nanso afotufoɔ bebree ma ɛyɛ yie.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Onipa a ɔma mmuaeɛ a ɛfata no ani gye,

\par }{\QB asɛm a ɛba berɛ pa mu no nso yɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Onyansafoɔ asetena mu kwan ma no nkɔsoɔ

\par }{\QB ɛsi ne da mu korɔ ho ɛkwan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}{\ND{Awurade}} sɛe ɔhantanni fie

\par }{\QB na ɔma akunafoɔ ahyeɛ yɛ pɛpɛɛpɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}{\ND{Awurade}} kyiri amumuyɛfoɔ nsusuiɛ,

\par }{\QB nanso nʼani sɔ wɔn a wɔyɛ kronn no deɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Ɔdufudepɛfoɔ de ɔhaw brɛ nʼabusua,

\par }{\QB nanso deɛ ɔkyiri kɛtɛasehyɛ no bɛnya nkwa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Ɔteneneeni akoma kari ne mmuaeɛ,

\par }{\QB nanso omumuyɛfoɔ ano woro bɔne.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}{\ND{Awurade}} mmɛn amumuyɛfoɔ koraa

\par }{\QB nanso ɔte ɔteneneeni mpaeɛbɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Animu a ɛteɛ ma akoma nya ahomeka,

\par }{\QB na asɛm pa ma nnompe ahoɔden.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{31}Deɛ ɔtie animka a ɛma nkwa no

\par }{\QB ne anyansafoɔ bɛbɔ mu atena ase.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{32}Deɛ ɔmfa ahohyɛsoɔ no bu ne ho animtiaa,

\par }{\QB na deɛ ɔtie ntenesoɔ no nya nhunumu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{33}{\ND{Awurade}} suro kyerɛ onipa nyansa,

\par }{\QB ahobrɛaseɛ di animuonyam anim.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{16}{\Q \VerseOne{1}Akoma mu nhyehyɛeɛ yɛ onipa dea,

\par }{\QB na tɛkrɛma mmuaeɛ firi
{\ND{Awurade}}.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Ɛyɛ onipa sɛ nʼakwan nyinaa yɛ kronn

\par }{\QB nanso
{\ND{Awurade}} na ɔpɛɛpɛɛ adwene mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Fa deɛ woyɛ nyinaa hyɛ
{\ND{Awurade}} nsam,

\par }{\QB na wo nhyehyɛeɛ bɛsi yie.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}{\ND{Awurade}} yɛ biribiara ma nʼankasa botaeɛ,

\par }{\QB mpo, ɔhwɛ omumuyɛfoɔ kɔsi amanehunu da.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}{\ND{Awurade}} kyiri akoma mu ahantanfoɔ nyinaa.

\par }{\QB Nya saa nteaseɛ yi sɛ, wɔremfa wɔn ho nni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Wɔnam ɔdɔ ne nokorɛ so pata bɔne;

\par }{\QB onipa nam
{\ND{Awurade}} suro so yi bɔne akwa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Sɛ onipa akwan sɔ
{\ND{Awurade}} ani a,

\par }{\QB ɔma nʼatamfoɔ mpo ne no tena asomdwoeɛ mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Kakraa bi a wɔnam tenenee kwan so nya no yɛ

\par }{\QB sene mfasoɔ pii a wɔnam ntɛnkyea so nya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Onipa yɛ ne nhyehyɛeɛ wɔ nʼakoma mu,

\par }{\QB nanso
{\ND{Awurade}} na ɔhwɛ nʼanammɔntuo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Ɔhene anomu kasa te sɛ nkɔmhyɛ,

\par }{\QB enti ɛnsɛ sɛ nʼano ka deɛ ɛnyɛ atɛntenenee.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Nsania ne abrammoɔ a nsisie nni mu firi
{\ND{Awurade}};

\par }{\QB nkariboɔ a ɛwɔ kotokuo mu no, ɔno na ɔyɛeɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Ahemfo kyiri bɔneyɛ,

\par }{\QB ɛfiri sɛ ahennwa si tenenee so.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Ahemfo ani sɔ ano a ɛka nokorɛ;

\par }{\QB na wɔbu onipa a ɔka nokorɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Ɔhene abufuhyeɛ yɛ owuo somafoɔ,

\par }{\QB nanso onyansafoɔ bɛdwodwo ano.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Sɛ ɔhene anim te a, ɛyɛ nkwa,

\par }{\QB nʼadom te sɛ osutɔberɛ mu osumuna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Ɛyɛ sɛ wobɛnya nyansa sene sɛ wobɛnya sikakɔkɔɔ,

\par }{\QB sɛ wobɛnya nhunumu sene sɛ wobɛnya dwetɛ!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Ɔteneneeni kwantempɔn kwati bɔne;

\par }{\QB deɛ ɔhwɛ nʼakwan yie no bɔ ne nkwa ho ban.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Ahantan di ɔsɛeɛ anim,

\par }{\QB na ahomasoɔ honhom nso di ahweaseɛ anim.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Ɛyɛ sɛ wobɛyɛ honhom mu hiani wɔ wɔn a wɔhyɛ wɔn so mu

\par }{\QB sene sɛ wo ne ahantanfoɔ bɛkyɛ afodeɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Deɛ ɔyɛ ɔsetie ma nkyerɛkyerɛ no nya nkɔsoɔ;

\par }{\QB nhyira nka deɛ ɔde ne ho to
{\ND{Awurade}} so.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Wɔfrɛ akoma mu anyansafoɔ sɛ nhunumufoɔ,

\par }{\QB na kasa pa ma nkyerɛkyerɛ kɔ so.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Nteaseɛ yɛ nkwa nsutire ma wɔn a wɔwɔ bi,

\par }{\QB nanso agyimisɛm de asotweɛ brɛ nkwaseafoɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Onyansafoɔ akoma kyerɛ nʼano kwan,

\par }{\QB na nʼanofafa ma nkyerɛkyerɛ kɔ so.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Abodwosɛm te sɛ ɛwokyɛm

\par }{\QB ɛyɛ ɔkra dɛ, na ɛsa nnompe yadeɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Ɛkwan bi wɔ hɔ a ɛyɛ wɔ onipa ani so,

\par }{\QB nanso ɛkɔwie owuo mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Odwumayɛfoɔ akɔnnɔ ma no yɛ adwuma den;

\par }{\QB ɛfiri sɛ ɔpɛ sɛ ɔkum ne kɔm.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Ohuhuni bɔ pɔ bɔne,

\par }{\QB ne kasa te sɛ egyadɛreɛ a ɛhye adeɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Onipa kɔntɔnkye de mpaapaemu ba,

\par }{\QB na osekuni tete nnamfonom ntam.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Basabasayɛni daadaa ne yɔnko

\par }{\QB na ɔde no fa ɛkwammɔne so.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Deɛ ɔbu nʼani no redwene bɔneyɛ ho;

\par }{\QB na deɛ ɔmua nʼano no ani wɔ bɔne so.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{31}Ɛdwono yɛ animuonyam abotire;

\par }{\QB tenenee mu asetena na ɛde ba.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{32}Deɛ ɔwɔ abodwokyerɛ no yɛ sene ɔkofoɔ,

\par }{\QB na deɛ ɔmfa abufuo yɛ sene deɛ ɔko fa kuropɔn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{33}Wɔtwe ntonto de hwehwɛ deɛ
{\ND{Awurade}} pɛ,

\par }{\QB nanso ne gyinasie biara firi
{\ND{Awurade}}.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{17}{\Q \VerseOne{1}Aduane mmɔwe a asomdwoeɛ wɔ ho

\par }{\QB yɛ sene efie a apontoɔ ahyɛ no ma a nso basabasayɛ wɔ mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Ɔsomfoɔ nyansafoɔ bɛdi ɔba nimguasefoɔ so,

\par }{\QB na ɔbɛnya ne kyɛfa wɔ agyapadeɛ no mu sɛ anuanom no mu baako.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Kyɛmferɛ wɔ hɔ ma dwetɛ na fononoo wɔ hɔ ma sikakɔkɔɔ

\par }{\QB nanso
{\ND{Awurade}} na ɔsɔ akoma hwɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Omumuyɛfoɔ tie nsusuiɛ bɔne;

\par }{\QB ɔtorofoɔ yɛ aso ma adwen bɔne tɛkrɛma.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Deɛ ɔdi ahiafoɔ ho fɛ no bu wɔn Yɛfoɔ animtiaa;

\par }{\QB na deɛ ɔfoa amanehunu soɔ no bɛnya asotwe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Mmanananom yɛ mmasiriwa animuonyam,

\par }{\QB na awofoɔ yɛ wɔn mma ahohoahoa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Anokrokro nyɛ mma ɔkwasea,

\par }{\QB saa ara na ano a ɛdi torɔ mfata ɔhene.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Kɛtɛasehyɛ daadaa deɛ ɔma;

\par }{\QB ɔgye sɛ ɛbɛma no nkonim.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Deɛ ɔbu nʼani gu mfomsoɔ so no ma ɔdɔ ɛkwan,

\par }{\QB na deɛ ɔbɔ soɔ no tete nnamfonom ntam.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Nkaanim sɔ onipa a ɔwɔ nhunumu ani

\par }{\QB sene mmaa ɔha a wɔbɔ ɔkwasea.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Onipa bɔnefoɔ ani wɔ atuateɛ nko ara so

\par }{\QB na wɔbɛsoma odwumayɛfoɔ tirimuɔdenfoɔ akɔ ne so.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Ɛyɛ sɛ wobɛhyia sisire a wɔawia ne mma

\par }{\QB sene ɔkwasea a ɔregyimie.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Sɛ obi de bɔne tua papa so ka a,

\par }{\QB bɔne rempa ne fie da.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Ntɔkwa ahyɛaseɛ te sɛ deɛ wɔretue suka;

\par }{\QB enti gyae ma ɛnka na ankɔfa ɔham amma.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Sɛ wɔbɛgyaa deɛ ɔdi fɔ ne sɛ wɔbɛbu deɛ ɔdi bem kumfɔ no,

\par }{\QB {\ND{Awurade}} kyiri ne mmienu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Sika a ɛwɔ ɔkwasea nsam ho nni mfasoɔ,

\par }{\QB ɛfiri sɛ ɔnni botaeɛ biara sɛ ɔbɛhunu nyansa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Adamfo kyerɛ ɔdɔ ɛberɛ nyinaa mu,

\par }{\QB wɔwo onua barima ma ahokyere berɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Obi a ɔnni adwene no na ɔde ne nsa hyɛ krataa ase di akagyinamu

\par }{\QB nam so de si awowa ma ne yɔnko.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Deɛ ɔpɛ ntɔkwa no dɔ bɔne;

\par }{\QB deɛ ɔsi ɛpono tentene no frɛfrɛ ɔsɛeɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Onipa a ɔwɔ akoma kontonkyi no nnya nkɔsoɔ;

\par }{\QB deɛ ne tɛkrɛma daadaa no tɔ amaneɛ mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Deɛ ɔwo ɔba kwasea no di awerɛhoɔ;

\par }{\QB ɔba kwasea agya nni anigyeɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Akoma mu anigyeɛ yɛ aduro ɛsa yadeɛ,

\par }{\QB nanso honhom a apɛkyɛ no wewe nnompe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Omumuyɛfoɔ gye adanmudeɛ wɔ esum ase

\par }{\QB de kyea atɛntenenee.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Onipa a ɔwɔ nhunumu no ani kɔ nyansa so,

\par }{\QB na ɔkwasea toto nʼani kɔsi asase ano.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Ɔba kwasea hyɛ nʼagya awerɛhoɔ,

\par }{\QB na ɔma deɛ ɔnyinsɛnee no no di yea.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Ɛnyɛ sɛ wɔtwe deɛ ɔdi bem aso,

\par }{\QB anaasɛ wɔtwa adwumayɛfoɔ mmaa wɔ wɔn nokorɛdie enti.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Ɔnimdefoɔ dwene nʼanom kasa ho,

\par }{\QB na deɛ ɔwɔ nhunumu no wɔ abodwoɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Mpo sɛ ɔkwasea yɛ dinn a wɔbu no sɛ ɔnyansafoɔ,

\par }{\QB na sɛ ɔmua nʼano a wɔbu no sɛ ɔwɔ nhunumu.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{18}{\Q \VerseOne{1}Ɔhonankani yɛ pɛsɛmenkomenya;

\par }{\QB na ɔmfa atɛntenenee nyɛ hwee.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Ɔkwasea nni nhunumu ho anigyeɛ

\par }{\QB na mmom deɛ ɔpɛ ara ne sɛ ɔde nʼadwene bɛto dwa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Sɛ amumuyɛsɛm ba a animtiabuo di so,

\par }{\QB na aniwuo nso di animguaseɛ akyi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Onipa anom nsɛm yɛ nsuo a emu dɔ,

\par }{\QB na nyansa asutire yɛ asuwa a ɛrepu ahuro.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Ɛnyɛ sɛ wɔdi ma omumuyɛfoɔ

\par }{\QB anaasɛ wɔbu deɛ ɔdi bem atɛnkyea.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Ɔkwasea ano de akasakasa ba

\par }{\QB na nʼano frɛfrɛ ɔhweɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Ɔkwasea ano yɛ ɔno ara sɛeɛ

\par }{\QB na nʼanofafa yɛ ne kra afidie.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Osekuni anom asɛm te sɛ mfremfremadeɛ;

\par }{\QB ɛwurawura kɔ onipa akwaa mu nyinaa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Deɛ ɔtoto nʼadwuma ase no

\par }{\QB nuabarima ne deɛ ɔyɛ ɔsɛefoɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}{\ND{Awurade}} din yɛ abantenten a ɛyɛ den;

\par }{\QB ahotefoɔ dwane kɔtoa na wɔnya banbɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Adefoɔ ahonyadeɛ ne wɔn kuropɔn a wɔabɔ ho ban

\par }{\QB wɔfa no sɛ ɔfasuo tenten a wɔntumi mforo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Ansa na onipa bɛhwe ase no ɔnya ahomasoɔ akoma,

\par }{\QB na ahobrɛaseɛ di animuonyam anim.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Deɛ ɔntie asɛm ansa na wama mmuaeɛ no,

\par }{\QB ɛno ne ne gyimie ne nʼanimguaseɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Onipa sunsum na ɛhyɛ no den wɔ yadeɛ mu

\par }{\QB na honhom a apɛkyɛ deɛ, hwan na ɔpɛ?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Nhunumu akoma nya nimdeɛ;

\par }{\QB na anyansafoɔ aso nso hwehwɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Akyɛdeɛ bue ɛkwan ma deɛ ɔde ma

\par }{\QB na ɛde no ba atitire anim.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Ɛyɛ deɛ ɔbɔ ne nkuro kane no sɛ nʼasɛm yɛ dɛ,

\par }{\QB kɔsi sɛ ɔfoforɔ bɛba abɛbisa no nsɛm no mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Ntontobɔ twa akyinnyegyeɛ so,

\par }{\QB na ɛpata atamfoɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Onua a wɔafom noɔ no asɛm yɛ dene sene kuropɔn a ɛwɔ banbɔ,

\par }{\QB akyinnyegyeɛ te sɛ abankɛsewa apono a wɔabram akyire.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Onipa anom asɛm so aba ma ɔyafunu mee,

\par }{\QB nnɔbaeɛ a nʼanofafa twa no mee no.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Tɛkrɛma kura nkwa ne owuo tumi,

\par }{\QB na wɔn a wɔdɔ no no bɛdi nʼaba.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Deɛ wanya yere no anya adepa

\par }{\QB na ɔnya adom firi
{\ND{Awurade}} hɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Ohiani srɛ ahummɔborɔ,

\par }{\QB nanso ɔdefoɔ de kasaden bua no.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Ɔbarima a ne nnamfonom dɔɔso bɛtumi ahwe ase,

\par }{\QB nanso adamfo bi wɔ hɔ a ɔbɛfam ne ho asene onua.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{19}{\Q \VerseOne{1}Ohiani a ne nanteɛ ho nni asɛm no

\par }{\QB yɛ sene ɔkwasea a nʼasɛm mfa ɛkwan mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Mmɔdemmɔ a nimdeɛ nka ho no nyɛ,

\par }{\QB saa ara na ntɛmpɛ a ɛma obi yera ɛkwan nso nyɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Onipa agyimisɛm sɛe nʼabrabɔ,

\par }{\QB nanso nʼakoma huru tia
{\ND{Awurade}}.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Ahonya frɛfrɛ nnamfonom bebree;

\par }{\QB nanso ohiani adamfo gya no hɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Adansekurumni bɛnya nʼakatua,

\par }{\QB na deɛ ɔtwa nkontompo remfa ne ho nni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Nnipa pii pɛ adom firi sodifoɔ nkyɛn,

\par }{\QB na deɛ ɔkyɛ adeɛ yɛ obiara adamfo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Ohiani abusuafoɔ nyinaa po no,

\par }{\QB na saa ara na ne nnamfonom po no!

\par }{\Q Mpo ɔhwehwɛ wɔn pɛ sɛ ɔpa wɔn kyɛw,

\par }{\QB nanso ɔnhunu wɔn baabiara.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Deɛ ɔnya nyansa no dɔ ne kra;

\par }{\QB deɛ ɔpɛ nhunumu no nya nkɔsoɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Adansekurumni bɛnya asotwe,

\par }{\Q na deɛ ɔtwa nkontompo no bɛyera.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Akɛsesɛm mfata ɔkwasea,

\par }{\QB anaasɛ akoa bɛdi mmapɔmma so!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Onipa nyansa ma no ntoboaseɛ;

\par }{\QB sɛ ɔbu nʼani gu mfomsoɔ bi so a ɛhyɛ no animuonyam.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Ɔhene abufuo te sɛ gyata mmobom,

\par }{\QB na nʼadom te sɛ ɛserɛ so bosuo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Ɔba kwasea yɛ nʼagya ɔsɛeɛ,

\par }{\QB ɔyere ntɔkwapɛfoɔ te sɛ nsusosɔ a ɛntwa da.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Afie ne ahonyadeɛ yɛ agyapadeɛ a ɛfiri awofoɔ,

\par }{\QB na ɔyere nimdefoɔ firi
{\ND{Awurade}}.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Akwadworɔ de nnahɔɔ ba,

\par }{\QB na ɛkɔm de ɔkwadwofoɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Deɛ ɔdi nkyerɛkyerɛ so no bɔ ne nkwa ho ban,

\par }{\QB na deɛ ɔgyaagyaa ne ho no bɛwu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Deɛ ɔyɛ adɔeɛ ma ohiani no yɛ de fɛm
{\ND{Awurade}},

\par }{\QB na ɔbɛtua no deɛ ɔyɛ no so ka.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Tene wo ba, na ɛno mu na anidasoɔ wɔ,

\par }{\QB na ɛnyɛ wɔn a wɔde no kɔ owuo mu no mu baako.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Ɛsɛ sɛ onipa a nʼakoma ha no no tua so ka;

\par }{\QB sɛ woka ma no a wobɛyɛ bio.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Tie afotuo na gye nkyerɛkyerɛ to mu,

\par }{\QB na awieeɛ no, wobɛhunu nyansa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Nhyehyɛeɛ bebree wɔ onipa akoma mu,

\par }{\QB nanso deɛ
{\ND{Awurade}} pɛ no na ɛba mu.


\par }{\Q \VS{22}Deɛ onipa pɛ ne nokorɛ dɔ;

\par }{\QB ɛyɛ sɛ wobɛyɛ ohiani sene sɛ wobɛyɛ ɔtorofoɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}{\ND{Awurade}} suro kɔ nkwa mu;

\par }{\QB na onipa de abotɔyam home a ɔhaw bi nni mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Ɔkwadwofoɔ nsa ka ayowaa mu

\par }{\QB na ɔremma so mpo nkɔ nʼano!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Twa ɔfɛdifoɔ mmaa, na atetekwaa bɛfa adwene;

\par }{\QB ka deɛ ɔwɔ nhunumu anim, na ɔbɛnya nimdeɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Deɛ ɔbɔ nʼagya korɔno na ɔpamo ne maame no

\par }{\QB yɛ ɔba a ɔde aniwuo ne animguaseɛ ba.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Me ba, sɛ wogyae nkyerɛkyerɛ tie a,

\par }{\QB wobɛmane afiri nimdeɛ nsɛm ho.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Adansekurumni di atɛntenenee ho fɛw;

\par }{\QB na omumuyɛfoɔ ano mene bɔne.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Wɔasiesie asotwe ama fɛdifoɔ,

\par }{\QB ne mmaabɔ ama nkwaseafoɔ akyi.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{20}{\Q \VerseOne{1}Nsa yɛ ɔfɛdifoɔ na nsaden yɛ ntɔkwapɛfoɔ;

\par }{\QB na obiara a nsã bɛma wafom ɛkwan no nnyɛ onyansafoɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Ɔhene abufuhyeɛ te sɛ gyata mmobom;

\par }{\QB na deɛ ɔhyɛ no abufuo no de nkwa twa so.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Ɛyɛ onipa animuonyam sɛ ɔbɛkwati akasakasa,

\par }{\QB nanso ogyimifoɔ biara pɛ ntɔkwa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Onihafoɔ mfuntum nʼasase wɔ ne berɛ mu;

\par }{\QB enti ɛduru twaberɛ a ɔnnya hwee.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Onipa akoma apɛdeɛ yɛ subunu mu,

\par }{\QB nanso onipa a ɔwɔ nhunumu no twetwe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Nnipa dodoɔ no ara ka sɛ wɔwɔ ɔdɔ a ɛnsa da,

\par }{\QB na hwan na ɔbɛtumi ahunu ɔnokwafoɔ?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Ɔteneneeni bu ɔbra kronkron;

\par }{\QB nhyira ne ne mma a wɔba nʼakyi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Sɛ ɔhene tena nʼahennwa so bu atɛn a,

\par }{\QB ɔde nʼani huhu bɔne nyinaa so gu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Hwan na ɔbɛtumi aka sɛ, “Mapra mʼakoma mu;

\par }{\QB meyɛ kronn na menni bɔne”?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Nkariboɔ ne susudua a ɛnyɛ papa no

\par }{\QB {\ND{Awurade}} kyiri ne mmienu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Mpo wɔnam abɔfra nneyɛɛ so hunu no,

\par }{\QB sɛ ne suban yɛ kronn ne papa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Aso a wɔde te asɛm ne ani a wɔde hunu adeɛ,

\par }{\QB {\ND{Awurade}} na wayɛ ne mmienu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Mma nna nyɛ wo dɛ, na woanni hia;

\par }{\QB ɛnna, na wobɛnya aduane ama abu so.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Ɔtɔfoɔ ka sɛ, “Ɛnyɛ, ɛnyɛ!”

\par }{\QB nanso sɛ ɔkɔ a, ɔde deɛ watɔ no hoahoa ne ho.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Sika kɔkɔɔ wɔ hɔ, na nhwenepa nso abu so,

\par }{\QB na ano a ɛka nimdeɛ nsɛm yɛ ɔbohemaa a ɛho yɛ nna.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Fa obi a ɔdi ɔhɔhoɔ akagyinamu atadeɛ;

\par }{\QB sɛ ɔregyina ɔbaa huhufoɔ akyi a, fa si awowa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Aduane a wɔnya no ɛkwan bɔne so no yɛ onipa anomu dɛ,

\par }{\QB nanso akyire no ɛdane mmosea wɔ nʼanom.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Pɛ afotuo yɛ wo nhyehyɛeɛ;

\par }{\QB sɛ wotu ɔsa a, nya ho akwankyerɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Osekuni da kokoamsɛm adi;

\par }{\QB enti twe wo ho firi onipa a ɔkasa bebree ho.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Sɛ obi dome nʼagya anaasɛ ne maame a,

\par }{\QB wɔbɛdum ne kanea wɔ esum kabii mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Agyapadeɛ a wɔpere ho nya no ahyɛaseɛ no

\par }{\QB renyɛ nhyira akyire no.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Nka sɛ, “Mɛtua wo saa bɔne yi so ka!”

\par }{\QB Twɛn
{\ND{Awurade}}, na ɔbɛgye wo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}{\ND{Awurade}} kyiri nkariboɔ a ɛnyɛ papa,

\par }{\QB na nsisie nsania nso nsɔ nʼani.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}{\ND{Awurade}} na ɔkyerɛ onipa anammɔntuo.

\par }{\QB Na ɛbɛyɛ dɛn na obi bɛte nʼankasa akwan ase?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Obi pɛ ntɛm hyɛ bɔ, ansa na wadwene ho a,

\par }{\QB ɔsum ne ho afidie.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Ɔhene nyansafoɔ hunu amumuyɛfoɔ;

\par }{\QB na ɔde ayuyamfidie hankra fa wɔn so.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}{\ND{Awurade}} kanea hwehwɛ onipa honhom mu,

\par }{\QB ɛhwehwɛ ne mu baabiara.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Ɔdɔ ne nokorɛdie bɔ ɔhene ho ban;

\par }{\QB nʼadɔeɛ ma nʼahennwa tim.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Mmeranteɛ animuonyam ne wɔn ahoɔden,

\par }{\QB tidwono nso ne mmasiriwa animuonyam.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Ɔhweɛ ne apirakuro hohoro amumuyɛ

\par }{\QB mmaaka te akoma mu.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{21}{\Q \VerseOne{1}Ɔhene akoma da
{\ND{Awurade}} nsam;

\par }{\QB ɔkyerɛ no ɛkwan te sɛ asutene ma ɔkɔ baabiara a ɔpɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Onipa akwan nyinaa tene wɔ nʼani so,

\par }{\QB nanso
{\ND{Awurade}} na ɔkari akoma.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Sɛ woyɛ adepa ne adeɛ a ɛtene a

\par }{\QB ɛsɔ
{\ND{Awurade}} ani sene afɔrebɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Ani a ɛtra ntɔn ne ahomasoɔ akoma,

\par }{\QB ne amumuyɛfoɔ asetena nyinaa yɛ bɔne!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Nsiyɛfoɔ nhyehyɛeɛ de mfasoɔ ba

\par }{\QB sɛdeɛ ntɛmpɛ kɔwie ohia no.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Ahonya a nkontompo tɛkrɛma de ba no

\par }{\QB yɛ huhuro ne owuo afidie.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Amumuyɛfoɔ basabasayɛ bɛtwe wɔn akɔ,

\par }{\QB ɛfiri sɛ wɔmpɛ sɛ wɔyɛ deɛ ɛtene.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Onipa a ɔdi fɔ no akwan yɛ kɔntɔnkye,

\par }{\QB na deɛ ne ho nni asɛm no adeyɛ tene.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Suhyɛ twɛtwɛwa ase baabi tena

\par }{\QB yɛ sene sɛ wo ne ɔyere ntɔkwapɛfoɔ bɛtena efie.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Omumuyɛfoɔ kɔn dɔ bɔne;

\par }{\QB ɔnni ahummɔborɔ mma ne yɔnko.


\par }{\Q \VS{11}Sɛ wɔtwe fɛdifoɔ aso a, ntetekwaafoɔ hunu nyansa,

\par }{\QB sɛ wɔkyerɛkyerɛ onyansafoɔ a, ɔnya nimdeɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Ɔteneneeni no nim deɛ ɛrekɔso wɔ omumuyɛfoɔ fie

\par }{\QB na ɔde omumuyɛfoɔ no kɔ ɔsɛeɛ mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Sɛ onipa sisi nʼaso wɔ mmɔborɔni su ho a

\par }{\QB ɔno nso bɛsu afrɛ, na wɔrennye no so.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Kokoam adekyɛ dwodwo akoma,

\par }{\QB kɛtɛasehyɛ nso pata abufuhyeɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Sɛ wobu atɛntenenee a, teneneefoɔ anigye

\par }{\QB nanso ɛyɛ ahunahuna ma abɔnefoɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Onipa a ɔmane firi nhunumu kwan soɔ no

\par }{\QB bɛhome wɔ awufoɔ fekuo mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Deɛ ɔdi ahosɛpɛ akyi no bɛyɛ ohiani;

\par }{\QB deɛ ɔpɛ nsã ne ngo no rennya ne ho da.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Amumuyɛfoɔ de wɔn nkwa to hɔ ma teneneefoɔ,

\par }{\QB na atorofoɔ yɛ saa ma wɔn a wɔyɛ pɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Ɛyɛ sɛ wobɛtena ɛserɛ so,

\par }{\QB sene sɛ wo ne ɔyere ntɔkwapɛfoɔ a nʼakoma ha no bɛtena.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Nnuane pa ne ngo ayɛ onyansafoɔ fie ma,

\par }{\QB nanso ɔkwasea di deɛ ɔwɔ nyinaa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Deɛ ɔti tenenee ne ɔdɔ no

\par }{\QB ɔnya nkwa, yiedie ne animuonyam.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Onyansafoɔ to hyɛ ahoɔdenfoɔ kuropɔn so

\par }{\QB na ɔdwiri abandenden a wɔn werɛ hyɛ mu gu fam.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Deɛ ɔkora nʼano ne ne tɛkrɛma no

\par }{\QB ɔtwe ne ho firi amanenya ho.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Ɔhantanni a ɔma ne ho so no, ne din ne “Ɔfɛdifoɔ”

\par }{\QB ɔde ahantan ntrasoɔ yɛ adeɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Deɛ ɔkwadwofoɔ kɔn dɔ no bɛyɛ owuo ama no,

\par }{\QB ɛfiri sɛ ne nsa mpɛ adwumayɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Ɛda mu nyinaa ɔpere sɛ ɔbɛnya bebree,

\par }{\QB nanso ɔteneneeni deɛ, ɔma a ɔnnodo ho.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Omumuyɛfoɔ afɔrebɔ yɛ akyiwadeɛ,

\par }{\QB ne titire ne sɛ ɔde adwemmɔne bata ho.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Adansekurumdini bɛyera,

\par }{\QB na obiara a ɔtie noɔ no nso wɔbɛsɛe no.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Amumuyɛfoɔ di akakabensɛm

\par }{\QB na ɔteneneeni deɛ, ɔdwene nʼakwan ho.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Nyansa, nhunumu ne nhyehyɛeɛ biara nni hɔ a

\par }{\QB ɛbɛtumi ayɛ yie atia
{\ND{Awurade}}.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{31}Wɔsiesie apɔnkɔ ma ɔko da,

\par }{\QB nanso nkonimdie yɛ
{\ND{Awurade}} dea.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{22}{\Q \VerseOne{1}Edin pa yɛ sene ahonya bebrebe;

\par }{\QB sɛ wɔbɛdi wo ni yɛ sene dwetɛ anaa sikakɔkɔɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Ɔdefoɔ ne ohiani wɔ adeɛ baako,

\par }{\QB {\ND{Awurade}} ne wɔn nyinaa Yɛfoɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Onitefoɔ hunu amanehunu a ɛreba na ɔhinta ne ho,

\par }{\QB nanso atetekwaa kɔ nʼanim kɔnya amane.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Ahobrɛaseɛ ne
{\ND{Awurade}} suro

\par }{\QB ma ahonya ne animuonyam ne nkwa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Nkasɛɛ ne mfidie wɔ amumuyɛfoɔ akwan so,

\par }{\QB nanso deɛ ɔbɔ ne kra ho ban no mmɛn ho.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Kyerɛ abɔfra ɛkwan a ɔmfa so,

\par }{\QB na sɛ ɔnyini a ɔremfiri so.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Adefoɔ di ahiafoɔ so,

\par }{\QB na boseagyeni yɛ deɛ ɔde fɛm ɔsomfoɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Deɛ ɔdua amumuyɛsɛm no twa ɔhaw

\par }{\QB na wɔbɛsɛe nʼabufuhyeɛ abaa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Ɔyamyɛfoɔ bɛnya nhyira

\par }{\QB ɛfiri sɛ ɔne ahiafoɔ kyɛ nʼaduane.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Pam ɔfɛdifoɔ na basabasayɛ nso bɛkɔ;

\par }{\QB ntɔkwa ne atɛnnidie to atwa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Obi a ɔdɔ akoma a emu teɛ na ne kasa ho yɛ nyam

\par }{\QB bɛnya ɔhene afa no adamfo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}{\ND{Awurade}} ani wɛn nimdeɛ,

\par }{\QB na ɔsɛe ɔtorofoɔ nsɛm.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Ɔkwadwofoɔ ka sɛ, “Gyata bi wɔ mfikyire hɔ!”

\par }{\QB anaasɛ, “Wɔbɛkum me wɔ mmɔntene so.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Ɔbaa waresɛefoɔ anomu yɛ amena donkudonku;

\par }{\QB deɛ ɔhyɛ
{\ND{Awurade}} abufuo ase no bɛtɔ mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Agyimisɛm kyekyere abɔfra akoma ho,

\par }{\QB nanso ntenesoɔ abaa bɛpamo akɔ akyiri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Obi bɛsisi ohiani de apɛ ahonya

\par }{\QB anaa ɔbɛkyɛ ɔdefoɔ adeɛ, ne nyinaa de no kɔ ohia mu.


\par }{\SH Anyansasɛm
\par }
{\Q \VS{17}Yɛ aso na tie anyansasɛm yi;

\par }{\QB fa wʼakoma di me nkyerɛkyerɛ akyi,


\par }{\Q \VS{18}ɛfiri sɛ ɛyɛ sɛ wokora saa nsɛm yi wɔ wʼakoma mu,

\par }{\QB na ne nyinaa ada wʼano.


\par }{\Q \VS{19}Sɛdeɛ wode wo ho bɛto
{\ND{Awurade}} so,

\par }{\QB merekyerɛkyerɛ wo ɛnnɛ, aane wo.


\par }{\Q \VS{20}Mentwerɛɛ mmɛ aduasa mmaa wo,

\par }{\QB deɛ ɛyɛ afotusɛm ne nimdeɛ,


\par }{\Q \VS{21}a ɛkyerɛkyerɛ wo nokorɛ ne deɛ akyinnyeɛ nni ho,

\par }{\QB sɛdeɛ wobɛnya mmuaeɛ pa ama deɛ ɔsomaa woɔ no anaa?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Mmɔ ahiafoɔ korɔno, sɛ wɔyɛ ahiafoɔ enti,

\par }{\QB na nnsisi wɔn a wɔnni bie wɔ asɛnniiɛ,


\par }{\Q \VS{23}ɛfiri sɛ
{\ND{Awurade}} bɛdi wɔn asɛm ama wɔn

\par }{\QB na wafom afa wɔn a wɔfom ahiafoɔ fa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Mfa obi a ne bo ha no adamfo,

\par }{\QB na mmfa wo ho mmɔ deɛ ne bo nkyɛre fu,


\par }{\Q \VS{25}anyɛ saa a, wobɛsua nʼakwan

\par }{\QB na woakɔtɔ afidie mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Ɛnyɛ deɛ ɔde ne nsa hyɛ krataa ase di agyinamu,

\par }{\QB anaasɛ deɛ ɔdi akagyinamu;


\par }{\Q \VS{27}na sɛ wonni deɛ wɔde tua a

\par }{\QB wɔbɛhwan wo mpa mpo afiri wʼase.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Ntutu tete aboɔ a wɔde ato hyeɛ;

\par }{\QB deɛ wo nananom de sisii hɔ no.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Wohunu odwumayɛfoɔ a ne nsa akokwa nʼadwuma ho anaa?

\par }{\QB Ahemfo anim na ɔbɛsom,

\par }{\QB na ɔrensom wɔ mpapahwekwaa anim.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{23}{\Q \VerseOne{1}Sɛ wo ne ɔhene bi to nsa didi a,

\par }{\QB hwɛ deɛ ɛsi wʼanim no yie,


\par }{\Q \VS{2}Sɛ woyɛ adidibrada a,

\par }{\QB hyɛ wo ho so.


\par }{\Q \VS{3}Nni nʼaduane akɔnnɔ akɔnnɔ no akyi,

\par }{\QB ɛfiri sɛ saa aduane no daadaa nnipa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Mmiri wo mogya ani mpɛ sika;

\par }{\QB hunu nyansa na to wo bo ase.


\par }{\Q \VS{5}Wʼani bɔɔ sika so ara pɛ, na atu ayera,

\par }{\QB ampa ara ɛbɛfu ntaban

\par }{\QB na atu akɔ ewiem sɛ ɔkɔdeɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Nni obi a ɔyɛ pɛpɛɛ aduane

\par }{\QB nni nʼakɔnnɔ aduane akyi;


\par }{\Q \VS{7}ɛfiri sɛ ɔyɛ obi a

\par }{\QB ɛberɛ biara ɔdwene sika ho.

\par }{\Q Ɔka sɛ, “Didi na nom,”

\par }{\QB nanso ɛnyɛ nʼakoma mu.


\par }{\Q \VS{8}Kakra a woadi no wobɛfe

\par }{\QB na ɛno enti wo nkamfo ho remma mfasoɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Nkasa nkyerɛ ɔkwasea,

\par }{\QB ɛfiri sɛ ɔremfa nyansa a ɛwɔ wo kasa mu no.


\par }{\Q \VS{10}Ntutu tete aboɔ a wɔde ato hyeɛ ngu,

\par }{\QB na ntra hyeɛ nkɔ nwisiaa mfuo mu,


\par }{\Q \VS{11}ɛfiri sɛ, wɔn Gyefoɔ yɛ den,

\par }{\QB na ɔbɛdi wɔn asɛm ama wɔn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Ma wʼakoma mmra nkyerɛkyerɛ so

\par }{\QB na wɛn wʼaso tie nimdeɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Ntwentwɛne abɔfra ntenesoɔ so;

\par }{\QB sɛ wode abaa tene no a, ɔrenwu.


\par }{\Q \VS{14}Fa abaa twe nʼaso

\par }{\QB na gye ne kra firi owuo mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Me ba, sɛ wʼakoma hunu nyansa a,

\par }{\QB ɛnneɛ mʼakoma ani bɛgye;


\par }{\Q \VS{16}sɛ wʼano ka deɛ ɛtene a

\par }{\QB me mu adeɛ nyinaa ani bɛgye.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Mma wʼani mmerɛ abɔnefoɔ,

\par }{\QB mmom bɔ
{\ND{Awurade}} suro ho mmɔden ɛberɛ biara.


\par }{\Q \VS{18}Ampa ara anidasoɔ wɔ hɔ ma wo daakye,

\par }{\QB na wʼanidasoɔ renyɛ ɔkwa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Me ba, tie, na hunu nyansa,

\par }{\QB ma wʼakoma mfa ɛkwan tenenee so.


\par }{\Q \VS{20}Mfa wo ho mmɔ akɔwensafoɔ

\par }{\QB anaasɛ wɔn a wɔpɛ ɛnam mmorosoɔ,


\par }{\Q \VS{21}ɛfiri sɛ, akɔwensafoɔ ne adidibradafoɔ bɛyɛ ahiafoɔ,

\par }{\QB na anikum fira wɔn ntomago.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Tie wʼagya a ɔwoo woɔ no,

\par }{\QB na sɛ wo maame bɔ aberewa a, mmu no animtia.


\par }{\Q \VS{23}Tɔ nokorɛ na ntɔn da;

\par }{\QB nya nyansa, ahohyɛsoɔ ne nhunumu.


\par }{\Q \VS{24}Ɔteneneeni agya wɔ anigyeɛ bebree;

\par }{\QB deɛ ɔwɔ ɔba nyansafoɔ no anigye ne ho.


\par }{\Q \VS{25}Ma wʼagya ne wo maame ani nnye;

\par }{\QB ma ɔbaa a ɔwoo woɔ no nnya ahosɛpɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Me ba, fa wʼakoma ma me

\par }{\QB na ma wʼani nkɔ mʼakwan ho,


\par }{\Q \VS{27}na odwamanfoɔ yɛ amena donkudonku

\par }{\QB ɔyere sansani yɛ ɔdaadaafoɔ.


\par }{\Q \VS{28}Ɔtɛ, twɛn, te sɛ ɔkwanmukafoɔ

\par }{\QB na ɔma mmarima mu atorofoɔ dɔɔso.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{29}Hwan na wɔadome no? Hwan na ɔdi awerɛhoɔ?

\par }{\QB Hwan na ɔdi apereapereɛ? Hwan na ɔnwiinwii?

\par }{\QB Hwan na wapirapira hunaa? Hwan na mogya ada nʼani so?


\par }{\Q \VS{30}Wɔn a wɔkyɛre nsã ho,

\par }{\QB na wɔka nsã a wɔafrafra hwɛ.


\par }{\Q \VS{31}Nhwɛ nsã ani kɔkɔɔ no haa,

\par }{\QB ɛberɛ a ɛretwa yerɛ yerɛ wɔ kuruwa mu,

\par }{\QB na ɛkɔ yɔɔ no.


\par }{\Q \VS{32}Awieeɛ no ɛka te sɛ ɔwɔ

\par }{\QB na ɛwɔ borɔ te sɛ ahurutoa.


\par }{\Q \VS{33}Wʼani bɛhunu nneɛma a wonhunuu da,

\par }{\QB na woadwene nneɛma basabasa ho.


\par }{\Q \VS{34}Wobɛtɔ ntintan te sɛ hyɛn mu dwumayɛni a,

\par }{\QB ɔkura ɛhyɛn dua a, ɛrehinhim mu den, na ɛdenkye denkye wɔ ɛpo so.


\par }{\Q \VS{35}Na wobɛka sɛ, “Wɔbɔ me, nanso mempira.

\par }{\QB Wɔboro me, nanso mente ɔyea biara.

\par }{\Q Ɛberɛ bɛn na menyane

\par }{\QB akɔpɛ nsã anom bio?”


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{24}{\Q \VerseOne{1}Mma wʼani mmerɛ amumuyɛfoɔ,

\par }{\QB mfa wo ho mmɔ wɔn;


\par }{\Q \VS{2}Ɛfiri sɛ, wɔn akoma dwene atirimuɔdensɛm ho,

\par }{\QB na wɔn ano ka deɛ ɛde basabasayɛ ba ho asɛm.


\par }{\Q \VS{3}Wɔde nyansa na ɛsi efie,

\par }{\QB na nhunumu mu na wɔma ɛtim;


\par }{\Q \VS{4}ɛnam nimdeɛ so na wɔnya ademudeɛ a ɛho yɛ na

\par }{\QB na ɛyɛ fɛ hyehyɛ nʼadan mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Onyansafoɔ wɔ tumi a ɛso,

\par }{\QB na onimdefoɔ nyini ahoɔden mu;


\par }{\Q \VS{6}deɛ ɔretu sa hia akwankyerɛ,

\par }{\QB deɛ ɔrepɛ nkonimdie no hia afotufoɔ pii.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Nyansa wɔ akyiri dodo ma ɔkwasea;

\par }{\QB wɔ apono ano dwabɔ mu no ɔnni hwee ka.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Onipa ɔbɔ pɔ bɔne no

\par }{\QB wɔbɛfrɛ no ɔkɔtwebrɛfoɔ.


\par }{\Q \VS{9}Ogyimifoɔ nhyehyɛeɛ yɛ bɔne,

\par }{\QB nnipa kyiri ɔfɛdifoɔ.


\par }{\Q \VS{10}Sɛ wʼabamu go wɔ ɔhaw mu a,

\par }{\QB na wʼahoɔden sua!


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Gye wɔn a wɔde wɔn rekɔ akɔkum wɔn no nkwa;

\par }{\QB na sianka wɔn a wɔtɔ ntintan kɔ akumiiɛ.


\par }{\Q \VS{12}Sɛ woka sɛ, “Na yɛnnim yei ho hwee a,”

\par }{\QB deɛ ɔkari akoma hwɛ no nhunu anaa?

\par }{\Q Deɛ ɔbɔ wo nkwa ho ban no nnim anaa?

\par }{\QB Ɔrentua deɛ obiara ayɛ so ka anaa?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Me ba, di ɛwoɔ, ɛfiri sɛ ɛyɛ;

\par }{\QB ɛwokyɛm mu woɔ yɛ wʼanomu dɛ.


\par }{\Q \VS{14}Hunu nso sɛ nyansa yɛ wo kra dɛ;

\par }{\QB sɛ wonya a, wowɔ anidasoɔ ma daakye,

\par }{\QB na wʼanidasoɔ renyɛ kwa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Nkɔtɛ ɔteneneeni fie sɛ ɔkwanmukafoɔ,

\par }{\QB na ɛnkɔto nhyɛ nʼatenaeɛ so,


\par }{\Q \VS{16}Ɛwom sɛ ɔteneneeni hwe ase mpɛn nson deɛ, nanso ɔsɔre bio,

\par }{\QB na amumuyɛfoɔ deɛ, amanehunu baako ma wɔhwe ase.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Sɛ wo ɔtamfoɔ hwe ase a mma ɛnyɛ wo dɛ;

\par }{\QB na sɛ ɔsunti a mma wʼakoma nni ahurisie,


\par }{\Q \VS{18}ɛfiri sɛ
{\ND{Awurade}} bɛhunu wʼadwene na ɔrempɛ

\par }{\QB na ɔbɛyi nʼabufuhyeɛ afiri ne so.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Ɛnha wo ho wɔ abɔnefoɔ enti

\par }{\QB na ɛmma wʼani mmere amumuyɛfoɔ nso,


\par }{\Q \VS{20}ɛfiri sɛ, ɔbɔnefoɔ nni anidasoɔ biara daakye,

\par }{\QB na wɔbɛdum amumuyɛfoɔ kanea.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Me ba, suro
{\ND{Awurade}} ne ɔhene,

\par }{\QB na mfa wo ho mmɔ adɔnyɛfoɔ ho,


\par }{\Q \VS{22}ɛfiri sɛ saa baanu yi de ɔsɛeɛ bɛba wɔn so mpofirim,

\par }{\QB na hwan na ɔnim amanehunu ko a wɔbɛtumi de aba?


\par }{\SH Anyansafoɔ Nsɛnka A Ɛkeka Ho
\par }
{\PP \VS{23}Yeinom nso yɛ anyansafoɔ Nsɛnka:

\par }{\Q Atemmuo a animhwɛ wɔ mu no nyɛ:


\par }{\Q \VS{24}Obiara a ɔbɛka akyerɛ deɛ ɔdi fɔ sɛ, “Wo ho nni asɛm” no

\par }{\QB nnipa bɛdome no na amanaman remmɔ no din pa.


\par }{\Q \VS{25}Na wɔn a wɔbu afɔdifoɔ fɔ no ɛbɛsi wɔn yie,

\par }{\QB na nhyira bɛba wɔn so.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Mmuaeɛ pa

\par }{\QB te sɛ mfeano.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Wie wo mfikyidwuma

\par }{\QB na siesie wo mfuo;

\par }{\QB ɛno akyi, si wo fie.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Nni adanseɛ ntia ɔyɔnko a ɔnyɛɛ wo hwee,

\par }{\QB na mfa wʼano nnaadaa.


\par }{\Q \VS{29}Nka sɛ, “Deɛ wayɛ me no me nso mɛyɛ no bi;

\par }{\QB deɛ ɔyɛeɛ no metua ne so ka.”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{30}Menante faa onihafoɔ afuo ho

\par }{\QB twaa mu wɔ deɛ ɔnni adwene bobefuo nso ho;


\par }{\Q \VS{31}nkasɛɛ afu wɔ baabiara,

\par }{\QB wira afu akata asase no so,

\par }{\QB na aboɔ afasuo no nso abubu.


\par }{\Q \VS{32}Mede mʼadwene kɔɔ deɛ mehunuiɛ no so

\par }{\QB na mesuaa biribi firii mu:


\par }{\Q \VS{33}nna kakra, nkotɔ kakra,

\par }{\QB nsa a woabobɔ de rehome kakra,


\par }{\Q \VS{34}bɛma ohia aba wo so sɛ ɔkwanmukafoɔ

\par }{\QB na nneɛma ho nna bɛba wo so sɛ obi a ɔkura akodeɛ. Na ohia bɛto akyere wo sɛ ɔkwanmukafoɔ; ahokyere bɛtoa wo sɛ ɔkorɔmfoɔ.




\par }\Chap{25}{\SH Salomo Mmɛbusɛm Nkekaho
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yeinom yɛ Salomo mmɛbusɛm nkekaho a Yudahene Hesekia afotufoɔ twerɛeɛ:


\par }{\Q \VS{2}Ɛyɛ Onyankopɔn animuonyamhyɛ sɛ wɔde asɛm sie;

\par }{\QB sɛ wɔpɛɛpɛɛ asɛm mu nso hyɛ ahemfo animuonyam.


\par }{\Q \VS{3}Sɛdeɛ ɔsoro korɔn na asase mu dɔ no,

\par }{\QB saa ara na wɔrentumi nhwehwɛ ahemfo akoma mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Sɛ wɔyi dwetɛ ho a,

\par }{\QB dwetɛdwumfoɔ tumi de yɛ adeɛ a ɛho wɔ mfasoɔ;


\par }{\Q \VS{5}Yi amumuyɛfoɔ firi ɔhene anim,

\par }{\QB na tenenee bɛma nʼahennwa atim.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Mma wo ho so wɔ ɔhene anim,

\par }{\QB na mpere diberɛ wɔ atitire mu;


\par }{\Q \VS{7}Ɛyɛ ma no sɛ ɔbɛka akyerɛ wo sɛ, “Bra soro ha,”

\par }{\QB sene sɛ ɔbɛbrɛ wo ase wɔ otitire bi anim.

\par }{\BB \par }
{\Q Deɛ wode wʼani ahunu no


\par }{\QB \VS{8}mpɛ ntɛm mfa nkɔ asɛnniiɛ,

\par }{\Q na sɛ awieeɛ no wo yɔnko gu wʼanim ase a

\par }{\QB ɛdeɛn na wobɛyɛ?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Sɛ wo ne wo yɔnko di asɛm a

\par }{\QB nna obi foforɔ ahintasɛm adi,


\par }{\Q \VS{10}anyɛ saa a, deɛ ɔbɛte no bɛgu wʼanim ase

\par }{\QB na edin bɔne a wobɛnya no rempepa da.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Asɛm a wɔka no sɛdeɛ ɛfata no

\par }{\QB te sɛ sika kɔkɔɔ a wɔabɔ sɛ aprɛ

\par }{\QB de atuatua dwetɛ nsiesieɛ mu.


\par }{\Q \VS{12}Sikakɔkɔɔ asomuadeɛ anaa sikakɔkɔɔ amapa ahyehyɛdeɛ

\par }{\QB te sɛ onyansafoɔ animka a ɔde ma deɛ ɔyɛ aso ma no.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Sɛdeɛ sukyerɛmma ma ewiem dwoɔ wɔ otwa berɛ mu no

\par }{\QB saa ara na ɔsomafoɔ nokwafoɔ teɛ ma wɔn a wɔsoma no;

\par }{\QB na ɔma ne wuranom akomatɔyam.


\par }{\Q \VS{14}Omununkum ne mframa a ɛmfa osutɔ mma no

\par }{\QB te sɛ onipa a ɔde akyɛdeɛ a ɔmmfa mma hoahoa ne ho.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Ntoboaseɛ ma sodifoɔ ti da,

\par }{\QB na tɛkrɛmabereɛ tumi bu dompe mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Sɛ wonya ɛwoɔ a, enni ntra so,

\par }{\QB ne bebrebe bɛma woafe.


\par }{\Q \VS{17}Ntaa nkɔ wo yɔnko fie,

\par }{\QB wo ho fono no a, ɔbɛtan wo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Onipa a ɔdi adansekurumu tia ne yɔnko no

\par }{\QB te sɛ aporibaa, afena anaa bɛmma a ano yɛ nnam.


\par }{\Q \VS{19}Ɛse a ɛyare kaka anaa ɛnan a ɛyɛ apakye

\par }{\QB te sɛ deɛ wode wo ho to ɔtorofoɔ so hiada mu.


\par }{\Q \VS{20}Deɛ ɔto dwom kyere ɔwerɛhoni no

\par }{\QB te sɛ deɛ ɔpa ntoma gu awɔberɛ mu

\par }{\QB anaa te sɛ nsã nyinyanyinya a wɔhwie gu afransa soɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Sɛ ɛkɔm de wo ɔtamfoɔ a, ma no aduane nni;

\par }{\QB sɛ osukɔm de no a, ma no nsuo nnom.


\par }{\Q \VS{22}Sɛ woyɛ saa a, wobɛsoso gyasramma agu nʼatifi,

\par }{\QB na
{\ND{Awurade}} bɛma wo akatua.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Sɛdeɛ atifi fam mframa de osutɔ ba no,

\par }{\QB saa ara na tɛkrɛma a ɛdi nsekuro de omuna ba.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Ɛyɛ sɛ wobɛtena suhyɛ ase mantweaa bi,

\par }{\QB sene sɛ wo ne ɔyere ntɔkwapɛfoɔ bɛtena efie.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Nsuonwunu a ɔkra a ato baha nya no

\par }{\QB te sɛ asɛmmɔdɛ a ɛfiri akyirikyiri.


\par }{\Q \VS{26}Asutire a ahono anaa abura a ayɛ pɔtɔɔ,

\par }{\QB te sɛ ɔteneneeni a ɔgyaa ne ho ma amumuyɛfoɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Ɛnyɛ sɛ wɔdi ɛwoɔ ntrasoɔ,

\par }{\QB na ɛnyɛ fɛ nso sɛ obi pɛ animuonyam ma ne ho.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Onipa a ɔnni ahohyɛsoɔ no

\par }{\QB te sɛ kuropɔn a nʼafasuo abubu agu fam.




\par }\PoetryChap{26}{\Q \VerseOne{1}Sɛdeɛ sukyerɛmma te ahuhuro berɛ anaasɛ osutɔ te wɔ otwa berɛ no

\par }{\QB saa ara na animuonyam mfata ɔkwasea.


\par }{\Q \VS{2}Sɛdeɛ apatuprɛ tuo anaasɛ asomfena tu danedane ne ho no,

\par }{\QB saa ara na nnuabɔ hunu nsi hwee.


\par }{\Q \VS{3}Ɔkafoɔ abaa wɔ hɔ ma ɔpɔnkɔ, nnareka wɔ hɔ ma afunumu,

\par }{\QB na abaa wɔ hɔ ma nkwaseafoɔ akyi.


\par }{\Q \VS{4}Nhwɛ ɔkwasea agyimisɛm so mma no mmuaeɛ,

\par }{\QB anyɛ saa a wo nso bɛyɛ sɛ ɔno.


\par }{\Q \VS{5}Gyina ɔkwasea agyimisɛm so ma no mmuaeɛ

\par }{\QB anyɛ saa a ɛbɛyɛ no sɛ ɔnim nyansa.


\par }{\Q \VS{6}Sɛ wode nkra bi soma ɔkwasea a,

\par }{\QB ɛte sɛ woatwa wʼankasa nan anaasɛ woafrɛ basabasayɛ.


\par }{\Q \VS{7}Apakye nan a awu na ɛsensɛn hɔ no,

\par }{\QB yɛ abɛbusɛm a ɛda ɔkwasea ano.


\par }{\Q \VS{8}Ɛboɔ a wɔakyekyere afam ahwimmoɔ so,

\par }{\QB te sɛ animuonyam a wɔde ama ɔkwasea.


\par }{\Q \VS{9}Nkasɛɛ dua a ɛkura ɔkɔwensani no

\par }{\QB te sɛ abɛbusɛm a ɛda ɔkwasea ano.


\par }{\Q \VS{10}Deɛ ɔbɔ ɔkwasea anaa obi hunu paa no

\par }{\QB te sɛ agyantoni a ɔpira nnipa kwa.


\par }{\Q \VS{11}Sɛdeɛ ɔkraman sane kɔ ne feɛ ho no,

\par }{\QB saa ara na ɔkwasea ti nʼagyimisɛm mu.


\par }{\Q \VS{12}Woahunu obi a ɔyɛ onyansafoɔ wɔ nʼankasa ani so?

\par }{\QB Anidasoɔ pii wɔ ɔkwasea mu sene no.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Ɔkwadwofoɔ ka sɛ, “Gyata wɔ ɛkwan no mu,

\par }{\QB gyata nenam mmɔntene no so!”


\par }{\Q \VS{14}Sɛdeɛ ɛpono di akɔneaba wɔ ne mponterɛ so no,

\par }{\QB saa ara na ɔkwadwofoɔ twa ne ho wɔ ne mpa so.


\par }{\Q \VS{15}Ɔkwadwofoɔ de ne nsa si aduane mu,

\par }{\QB na ɛyɛ no aniha sɛ ɔbɛyi akɔ nʼano.


\par }{\Q \VS{16}Ɔkwadwofoɔ yɛ onyansafoɔ wɔ ɔno ankasa ani so

\par }{\QB sene nnipa baason a wɔdwene asɛm ho na wɔabua.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Obi a ɔsɔ ɔkraman aso twe noɔ no

\par }{\QB te sɛ obi a ɔretwam na ɔde ne ho kɔfra ntɔkwa a ɛmfa ne ho mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Ɔbɔdamfoɔ a ɔtoto atuo

\par }{\QB anaa agyan kɔdiawuo no


\par }{\Q \VS{19}te sɛ obi a, ɔdaadaa ne yɔnko

\par }{\QB na ɔka sɛ, “Na mede redi agorɔ!”


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Yensin hi a, ogya dum;

\par }{\QB nsekuro nni hɔ a ntɔkwa toɔ twa.


\par }{\Q \VS{21}Sɛdeɛ gyabidie dane gyasramma na anyina dane ogya no,

\par }{\QB saa ara na ntɔkwapɛfoɔ hyɛ ntɔkwa mu kutupa.


\par }{\Q \VS{22}Osekuni anom asɛm te sɛ mfremfremadeɛ;

\par }{\QB ɛwurawura kɔ onipa akwaa mu nyinaa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Sɛdeɛ wɔde dwetɛ fi adura asankago ho no

\par }{\QB saa ara na anoɔdɛ kata amumuyɛ akoma so.


\par }{\Q \VS{24}Onipa bɔne kasa te sɛ deɛ ɔyɛ,

\par }{\QB nanso nnaadaa ahyɛ nʼakoma ma.


\par }{\Q \VS{25}Ɛwom sɛ ne kasa yɛ dɛ deɛ, nanso ɛnnye no nni,

\par }{\QB ɛfiri sɛ akyiwadeɛ nson ahyɛ nʼakoma ma.


\par }{\Q \VS{26}Ebia nnaadaa bɛkata nʼadwemmɔne so,

\par }{\QB nanso nʼamumuyɛsɛm bɛda adi wɔ badwa mu.


\par }{\Q \VS{27}Sɛ onipa tu amena a, ɔbɛto mu;

\par }{\QB sɛ onipa pire ɔboɔ a, ɛbɛsane aba ne so.


\par }{\Q \VS{28}Atorɔ tɛkrɛma kyiri wɔn a ɔgu wɔn ho fi,

\par }{\QB na nnaadaa ano de ɔsɛeɛ ba.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{27}{\Q \VerseOne{1}Mfa ɔkyena nhoahoa wo ho,

\par }{\QB na wonnim deɛ ɛda bi de bɛba.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Ma ɔfoforɔ nkamfo wo; na ɛnyɛ wʼankasa;

\par }{\QB ma ɛmfiri ɔfoforɔ anomu na ɛnyɛ wo.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Ɛboɔ mu yɛ duru, na anwea yɛ adesoa,

\par }{\QB nanso ɔkwasea abufuhyeɛ yɛ duru sene emu biara.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Abufuo tirim yɛ den, na abufuhyeɛ sɛe adeɛ,

\par }{\QB na hwan na ɔbɛtumi agyina ninkuntwe ano?


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Animka a ɛda edwa

\par }{\QB yɛ sene ɔdɔ a asuma.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Apirakuro a ɛfiri adamfo nkyɛn no yɛ

\par }{\QB sene ɔtamfoɔ mfeano bebrebe.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Ɛwoɔ nyɛ deɛ wameeɛ akɔnnɔ,

\par }{\QB nanso deɛ ɛkɔm de noɔ no, deɛ ɛyɛ nwono yɛ nʼanom dɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Onipa a wayera ne fie ɛkwan,

\par }{\QB te sɛ anomaa a wafiri ne pirebuo mu rekyinkyini.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Ngo ne aduhwam ma akoma ani gye,

\par }{\QB adamfo ho anigyeɛ firi nʼafotu pa a ɔma.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Nnyaa wʼadamfo ne wʼagya adamfo mu,

\par }{\QB nkɔ wo nuabarima fie ɛberɛ a ɔhaw ato woɔ,

\par }{\QB na ɔyɔnko a ɔbɛn woɔ no yɛ sene onuabarima a ɔwɔ akyirikyiri.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Me ba, hunu nyansa na ma mʼakoma ani nnye;

\par }{\QB ɛno na ɛbɛma manya mmuaeɛ ama obiara a ɔbu me animtiaa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Mmadwemma hunu asiane na wɔhinta,

\par }{\QB nanso ntetekwaafoɔ kɔ wɔn anim kɔtɔ mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Fa atadeɛ a ɛhyɛ obi a ɔdi ɔhɔhoɔ akagyinamu;

\par }{\QB sɛ ɔregyina ɔbaa huhufoɔ akyi a, fa si awowa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Sɛ obi team hyira ne yɔnko anɔpahema a,

\par }{\QB wɔbɛfa no sɛ ɛyɛ nnome.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Ɔyere ntɔkwapɛfoɔ te sɛ

\par }{\QB osutɔ da nsusosɔ a ɛnnyae da;


\par }{\Q \VS{16}sɛ wopata no a, ɛte sɛ deɛ wopata mframa

\par }{\QB anaa wode wo nsa bɛsɔ ngo mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Dadeɛ se dadeɛ,

\par }{\QB saa ara na onipa se ɔfoforɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Deɛ ɔhwɛ borɔdɔma dua so no bɛdi ɛso aba,

\par }{\QB na deɛ ɔsom ne wura no, wɔbɛhyɛ no animuonyam.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Sɛdeɛ nsuo yi animdua kyerɛ no,

\par }{\QB saa ara na onipa akoma da onipa no adi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Sɛdeɛ Owuo ne Ɔsɛeɛ bo ntɔ da no,

\par }{\QB saa ara, na onipa ani nso bo ntɔ da.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Kyɛmferɛ wɔ hɔ ma dwetɛ na fononoo wɔ hɔ ma sikakɔkɔɔ,

\par }{\QB nanso wɔnam nkamfo a onipa nya so na ɛso no hwɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Sɛ wowɔ ɔkwasea wɔ ɔwaduro mu,

\par }{\QB sɛ wode ɔwɔma wɔ no te sɛ deɛ wosi aburoo a,

\par }{\QB worentumi nnyi agyimisɛm mfiri ne ho.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Ma ɛnyɛ wo asɛnhia sɛ wobɛhunu wo nnwankuo tebea,

\par }{\QB na ma wʼani nkɔ wʼanantwikuo so;


\par }{\Q \VS{24}ɛfiri sɛ, ahonya ntena hɔ daa,

\par }{\QB na ahenkyɛ ntena hɔ mma awoɔ ntoantoasoɔ nyinaa.


\par }{\Q \VS{25}Sɛ wotwa ɛserɛ no na foforɔ fifiri

\par }{\QB na wɔboaboa nkokoɔ so ɛserɛ no ano a,


\par }{\Q \VS{26}ɛnneɛ nnwammaa no bɛma wo ntoma,

\par }{\QB na mpɔnkye ama sika a ɛtɔ mfuo.


\par }{\Q \VS{27}Wobɛnya mmirekyie nufosuo bebree

\par }{\QB ama wo ne wʼabusuafoɔ adi

\par }{\QB ne aduane ama wo mmaawa.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{28}{\Q \VerseOne{1}Omumuyɛfoɔ dwane ɛberɛ a obiara ntaa no,

\par }{\QB nanso teneneefoɔ koko yɛ duru sɛ agyata.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Atuateɛ ɔman nya sodifoɔ pii,

\par }{\QB nanso onipa a ɔwɔ nhunumu ne nimdeɛ ma mmara yɛ adwuma.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Sodifoɔ a ɔhyɛ ahiafoɔ so no

\par }{\QB te sɛ brampɔnsuo a ɛsɛe mfudeɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Wɔn a wɔpo mmara no kamfo amumuyɛfoɔ,

\par }{\QB na wɔn a wɔdi mmara so no si wɔn kwan.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Abɔnefoɔ nte atɛntenenee ase,

\par }{\QB nanso wɔn a wɔhwehwɛ
{\ND{Awurade}} no, te aseɛ yie.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Ohiani a ne nanteɛ ho nni asɛm

\par }{\QB yɛ sene ɔdefoɔ a nʼakwan yɛ kɔntɔnkye.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Deɛ ɔdi mmara so yɛ ɔba a ɔwɔ nhunumu,

\par }{\QB nanso deɛ ɔne adidibradafoɔ bɔ no gu nʼagya anim ase.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Deɛ ɔgye mfɛntom mmorosoɔ de nya ne ho no

\par }{\QB ɔboaboa ano ma deɛ ɔbɛyɛ ahiafoɔ adɔeɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Sɛ obi nni mmara so a,

\par }{\QB ne mpaeɛbɔ mpo yɛ akyiwadeɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Deɛ ɔdi teneneefoɔ anim de wɔn fa ɛkwan bɔne so no

\par }{\QB bɛhwe ɔno ankasa afidie mu,

\par }{\QB nanso wɔn a wɔn ho nni asɛm no bɛnya agyapadeɛ a ɛyɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Ɔdefoɔ tumi yɛ onyansafoɔ wɔ nʼankasa ani so,

\par }{\QB nanso ohiani a ɔwɔ nhunumu no hunu sɛdeɛ ɔteɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Sɛ teneneefoɔ di nkonim a, nnipa di ahurisie pii;

\par }{\QB nanso sɛ amumuyɛfoɔ nya tumi a nnipa kɔhinta.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Onipa a ɔkata ne bɔne soɔ no nnya nkɔsoɔ,

\par }{\QB na deɛ ɔka ne bɔne na ɔgyae yɛ no nya ahummɔborɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Nhyira nka deɛ ɔsuro
{\ND{Awurade}} ɛberɛ nyinaa,

\par }{\QB nanso deɛ ɔpirim nʼakoma no tɔ amaneɛ mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Omumuyɛfoɔ a ɔdi nnipa a wɔnni mmoa so no

\par }{\QB te sɛ gyata a ɔbobɔm anaa sisire a nʼani abereɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Sodifoɔ tirimuɔdenfoɔ nni adwene,

\par }{\QB na deɛ ɔkyiri mfasoɔ a wɔnam ɛkwan bɔne so nya no bɛnya nkwa tenten.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Deɛ awudie ma ne tiboa bu no fɔ no,

\par }{\QB ɔbɛyɛ ɔkobɔfoɔ akɔsi ne wu da;

\par }{\QB mma obiara mmɔ ne ho ban.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Deɛ ne nanteɛ ho nni asɛm no, wɔgye no firi ɔhaw mu,

\par }{\QB nanso deɛ nʼakwan yɛ kɔntɔnkye no bɛhwe ase mpofirim.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Deɛ ɔyɛ nʼasase so adwuma no bɛnya aduane pii,

\par }{\QB nanso deɛ ɔdwene nneɛma hunu ho no bɛnya ne so ne ne hia.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Wɔbɛhyira onipa nokwafoɔ pii,

\par }{\QB na deɛ ɔpere pɛ ahonyadeɛ no remfa ne ho nni.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Animhwɛ nyɛ,

\par }{\QB nanso aduane kakra enti nnipa yɛ bɔne.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Deɛ ɔyɛ pɛpɛɛ pere sɛ ɔbɛyɛ ɔdefoɔ

\par }{\QB na ɔnnim sɛ ohia retwɛn no.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Deɛ ɔka obi anim no bɛsɔ nnipa ani akyire

\par }{\QB asene deɛ ɔwɔ tɛkrɛmadɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Deɛ ɔbɔ nʼagya anaa ne maame korɔno

\par }{\QB na ɔka sɛ, “Ɛnyɛ bɔne” no,

\par }{\QB ɔne ɔsɛefoɔ na ɛbɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Ɔdifodepɛfoɔ de mpaapaemu ba

\par }{\QB na deɛ ɔde ne ho to
{\ND{Awurade}} so no bɛnya nkɔsoɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Deɛ ɔgye ne ho die no yɛ ɔkwasea,

\par }{\QB na deɛ ɔnante nyansa mu no wɔbɛgye no.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Deɛ ɔma ahiafoɔ no, hwee renhia no,

\par }{\QB nanso deɛ ɔbu nʼani gu wɔn so no nya nnome pii.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{28}Sɛ amumuyɛfoɔ nya tumi a, nnipa kɔhinta;

\par }{\QB na sɛ amumuyɛfoɔ ase tɔre a, teneneefoɔ ase dɔre.


\par }{\BB \par }


\PoetryChap{29}{\Q \VerseOne{1}Obi a ɔkɔ so yɛ tufoanteɛ wɔ animka pii akyi no

\par }{\QB wɔbɛsɛe no mpofirim a wɔrentumi nsi ano.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}Sɛ teneneefoɔ di yie a, nnipa no di ahurisie;

\par }{\QB sɛ amumuyɛfoɔ di nnipa so a, wosi apinie.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{3}Onipa a ɔdɔ nyansa no ma nʼagya anigye,

\par }{\QB nanso nnwamanfoɔ yɔnko sɛe nʼahonya.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Ɔhene nam atɛntenenee so ma ɔman no asomdwoeɛ,

\par }{\QB nanso deɛ ɔde adifudepɛ gye adanmudeɛ no bɔ ɔman no.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{5}Obiara a ɔdaadaa ne yɔnko no

\par }{\QB sum ne nan afidie.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{6}Ɔdebɔneyɛfoɔ bɔne sum no afidie,

\par }{\QB nanso ɔteneneeni bɛtumi ato dwom ama nʼani agye.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}Ahiafoɔ atɛnteneebuo ho hia teneneefoɔ,

\par }{\QB nanso amumuyɛfoɔ nni saa tema no.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Fɛdifoɔ de basabasayɛ ba kuropɔn mu,

\par }{\QB nanso anyansafoɔ dwodwo abufuo ano.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{9}Sɛ onyansafoɔ de ɔkwasea kɔ asɛnniiɛ a,

\par }{\QB ɔkwasea no bobom kasa di fɛ, na asomdwoeɛ mma.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}Mogyapɛfoɔ kyiri ɔnokwafoɔ,

\par }{\QB na wɔhwehwɛ sɛ wɔbɛkum deɛ ɔtene.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}Ɔkwasea da abufuo nyinaa adi,

\par }{\QB nanso onyansafoɔ hyɛ ne ho so.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{12}Sɛ sodifoɔ tie nkontomposɛm a,

\par }{\QB nʼadwumayɛfoɔ nyinaa bɛyɛ amumuyɛfoɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{13}Ohiani ne ɔhyɛsofoɔ nyinaa wɔ saa adeɛ baako yi:

\par }{\QB {\ND{Awurade}} ma wɔn baanu nyinaa ani a wɔde hunu adeɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{14}Sɛ ɔhene di ahiafoɔ asɛm yie a,

\par }{\QB nʼahennwa bɛtim hɔ daa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}Ntenesoɔ abaa ma nyansa,

\par }{\QB na abɔfra a wɔde ne pɛ ma noɔ no, gu ne na anim ase.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{16}Sɛ amumuyɛfoɔ di yie a, bɔne nso kɔ so,

\par }{\QB na teneneefoɔ bɛhunu wɔn asehweɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}Tene wo ba so, na ɔbɛma wo asomdwoeɛ;

\par }{\QB ɔbɛma wo ɔkra ani agye.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{18}Sɛ anisoadehunu nni hɔ a, nnipa no yɛ basaa;

\par }{\QB na nhyira nka deɛ ɔdi mmara so.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{19}Wɔmmfa anomu nsɛm nko ara ntene ɔsomfoɔ so,

\par }{\QB ɔte aseɛ deɛ, nanso ɔremfa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}Wohunu obi a ɔpere ne nsɛm ho anaa?

\par }{\QB Ɔkwasea mu wɔ anidasoɔ sene no.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{21}Sɛ obi korɔkorɔ ne ɔsomfoɔ firi ne mmɔfraase a,

\par }{\QB awieeɛ no ɔde awerɛhoɔ na ɛbɛba.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{22}Onipa a ne bo afuo de mpaapaemu ba,

\par }{\QB na deɛ ne bo nkyɛre fu no yɛ bɔne pii.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{23}Onipa ahomasoɔ brɛ no ase,

\par }{\QB nanso deɛ ɔwɔ ahobrɛaseɛ no nya animuonyam.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{24}Deɛ ɔboa ɔkorɔmfoɔ no ha ɔno ankasa ho.

\par }{\QB Wɔama waka ntam enti ɔsuro sɛ ɔbɛdi adanseɛ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{25}Onipa ho suro bɛtumi ayɛ afidie ama wo,

\par }{\QB na deɛ ɔde ne ho to
{\ND{Awurade}} so no, wɔbɛgye no.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{26}Bebree hwehwɛ sɛ wɔbɛnya ɔhene ne no akasa,

\par }{\QB nanso onipa nya atɛntenenee firi
{\ND{Awurade}} nkyɛn.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{27}Teneneefoɔ kyiri atorofoɔ;

\par }{\QB na amumuyɛfoɔ kyiri wɔn a wɔn akwan tene.




\par }\Chap{30}{\SH Agur Nsɛm A Ɔkaeɛ
\par }
{\PP \VerseOne{1}Yake babarima Agur nsɛm a ɔkaeɛ a ɛyɛ nkɔmhyɛ:

\par }{\Q Saa ɔbarima yi ka kyerɛɛ Itiel ne Ukal sɛ:


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{2}“Me na mennim hwee koraa wɔ nnipa mu,

\par }{\QB menni onipa nteaseɛ.


\par }{\Q \VS{3}Mensuaa nyansa,

\par }{\QB na menni Ɔkronkronni no ho nimdeɛ nso.


\par }{\Q \VS{4}Hwan na waforo akɔ soro na wasiane aba fam?

\par }{\QB Hwan na wabɔ mframa boa wɔ ne nsa mu?

\par }{\Q Hwan na ɔde nʼatadeɛ abɔ nsuo boa?

\par }{\QB Hwan na ɔbɔɔ asase hahanaa yi?

\par }{\Q Ne din de sɛn, na ne ba barima nso din de sɛn?

\par }{\QB Sɛ wonim a ka kyerɛ me!


\par }{\BB \par }
{\BB \par }
{\Q \VS{5}“Onyankopɔn asɛm biara yɛ nokorɛ;

\par }{\QB ɔyɛ kyɛm ma wɔn a wɔdwane toa no.


\par }{\Q \VS{6}Mfa biribi nka nʼasɛm ho,

\par }{\QB anyɛ saa a ɔbɛka wʼanim ama woayɛ ɔtorofoɔ.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{7}“Ao
{\ND{Awurade}}, nneɛma mmienu na mehwehwɛ firi wo nkyɛn;

\par }{\QB mfa nkame me ansa na mawu:


\par }{\Q \VS{8}Yi atorɔ ne ahohwisɛm firi me mu;

\par }{\QB mma mennyɛ ohiani anaa ɔdefoɔ;

\par }{\QB nanso ma me deɛ medi daa.


\par }{\Q \VS{9}Anyɛ saa a, ebia menya me ho pii ama mapa wo

\par }{\QB na maka sɛ, ‘Hwan ne
{\ND{Awurade}}?’

\par }{\Q Anaa mɛyɛ ohiani na mabɔ korɔno,

\par }{\QB na ama magu me Onyankopɔn din ho fi.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{10}“Nsɛe ɔsomfoɔ din nkyerɛ ne wura;

\par }{\QB sɛ woyɛ saa a, ɔbɛdome wo na wobɛtua so ka.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{11}“Nnipa bi dome wɔn agyanom,

\par }{\QB na wɔnnhyira wɔn maamenom nso;


\par }{\Q \VS{12}Wɔn a wɔtene wɔ wɔn ankasa ani so

\par }{\QB a ɛnso wɔnhohoroo wɔn ho fi;


\par }{\Q \VS{13}wɔn a wɔn ani tra ntɔn,

\par }{\QB na wɔbu animtiaa;


\par }{\Q \VS{14}wɔn a wɔn se yɛ akofena

\par }{\QB na sekammoa hyehyɛ wɔn apantan

\par }{\Q wɔn na wɔbɛtɔre ahiafoɔ ase afiri asase so,

\par }{\QB na woayi onibie afiri adasamma mu.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{15}“Amemem wɔ mmammaa mmienu

\par }{\QB a wɔteam sɛ, ‘Fa ma me! Fa ma me.’

\par }{\BB \par }
{\LI “Nneɛma mmiɛnsa na ɛmmee da.

\par }{\LIB Dabi, nneɛma ɛnan wɔ hɔ a ɛnka da sɛ, ‘Ɛyɛ!’


\par }{\LIC \VS{16}Damena,

\par }{\LIC obonini awotwaa,

\par }{\LIC asase a ɛyɛ wesee daa,

\par }{\LIC ne ogya a ɛnka da sɛ, ‘Ɛyɛ!’


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{17}“Ani a ɛyi agya ahi,

\par }{\QB na ɛbu ɛna animtia no,

\par }{\Q bɔnhwa ho anene bɛtutu,

\par }{\QB na apete abɛdi.


\par }{\BB \par }
{\LI \VS{18}“Nneɛma mmiɛnsa na ɛyɛ me nwanwa,

\par }{\LIB ɛnan na mente aseɛ:


\par }{\LIC \VS{19}Ɛkwan a ɔkɔdeɛ nam so wɔ ewiem,

\par }{\LIC sɛdeɛ ɔwɔ nante ɔbotan so,

\par }{\LIC ɛkwan a ɛhyɛn nam so wɔ ɛpo hahanaa so,

\par }{\LIC ne sɛdeɛ ɔbarima dɔ ababaawa.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{20}“Ɔbaa waresɛefoɔ ɛkwan nie:

\par }{\QB Ɔdidi, ɔpepa nʼano

\par }{\QB na ɔka sɛ, ‘Menyɛɛ mfomsoɔ biara.’


\par }{\BB \par }
{\LI \VS{21}“Nneɛma mmiɛnsa na ɛma asase woso,

\par }{\LIB ɛnan na asase ɛntumi nnyina ano:


\par }{\LIC \VS{22}akoa a wabɛyɛ ɔhene,

\par }{\LIC ɔkwasea a wadidi amee,


\par }{\LIC \VS{23}ɔbaa a wɔmmpɛ no na wawareɛ,

\par }{\LIC afenaa a ɔtu nʼawurakwaa tena nʼanan mu.


\par }{\BB \par }
{\LI \VS{24}“Nneɛma nketenkete ɛnan na ɛwɔ asase so,

\par }{\LIB nanso wɔyɛ anyansafoɔ ankasa:


\par }{\LIB \VS{25}Ntɛtea yɛ abɔdeɛ nketewa a wɔnni ahoɔden,

\par }{\LIC nanso wɔboaboa wɔn aduane ano ahuhuro berɛ mu;


\par }{\LIB \VS{26}Nkukuban\FTNT{*}{{\FR 30:26 }{\FT{Nkukuban yɛ nnanko mu ahodoɔ bi a, wɔtena akuakuo wɔ mmepɔ mu.}}}—yɛ abɔdeɛ a wɔnni ahoɔden,

\par }{\LIC nanso wɔyɛ wɔn afie wɔ abotan mu,


\par }{\LIB \VS{27}ntutummɛ nni ɔhene,

\par }{\LIC nanso wɔsa so akuakuo, kɔ wɔn anim;


\par }{\LIB \VS{28}wɔtumi de nsa kyere ɔkoterɛ,

\par }{\LIC nanso wɔhunu no aberempɔn ahemfie.


\par }{\BB \par }
{\LI \VS{29}“Nneɛma mmiɛnsa na wɔwɔ aberempɔn nanteɛ,

\par }{\LIB ɛnan na wɔkeka wɔn ho te sɛ aberempɔn:


\par }{\LIC \VS{30}gyata, mmoadoma ɔhene a, biribiara mmɔ no hu;


\par }{\LIC \VS{31}akokɔnini a ɔretutu taataa,

\par }{\LIC ɔpapo,

\par }{\LIC ne ɔhene a nʼasraafoɔ atwa ne ho ahyia.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{32}“Sɛ woayɛ ɔkwasea ama wo ho so,

\par }{\QB anaa woadwene bɔne a,

\par }{\QB ma wʼani nwu na mua wʼano!


\par }{\Q \VS{33}Sɛdeɛ wɔka nufosuo nu mu a sradeɛ firi mu ba

\par }{\QB na wɔkyinkyim hwene a ɛtu mogya no,

\par }{\QB saa ara na abufuo de akasakasa ba.”




\par }\Chap{31}{\SH Ɔhene Lemuel Nsɛm
\par }
{\PP \VerseOne{1}Ɔhene Lemuel nsɛm a ɛyɛ nkɔmhyɛ a ne maame kyerɛɛ no:


\par }{\Q \VS{2}Ao me babarima, me yafunu ba,

\par }{\QB Ao mebɔhyɛ ba,


\par }{\Q \VS{3}nsɛe wʼahoɔden wɔ mmaa\FTNT{*}{{\FR 31:3 }{\FT{Saa mmaa yi yɛ mmaa adwamanfoɔ a wɔwɔ ahemfie a wɔbɛtumi atwe ɔhene adwene afiri nʼadwuma so.}}} ho,

\par }{\QB wɔn a wɔgu ahemfo asu no.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{4}Lemuel, nsã nyɛ mma ahemfo;

\par }{\QB asanom nyɛ mma ahemfo,

\par }{\QB ɛnsɛ sɛ sodifoɔ pere nsaden ho;


\par }{\Q \VS{5}sɛ wɔnom nsã a, wɔn werɛ bɛfiri deɛ mmara no ka,

\par }{\QB na wɔn a wɔdi wɔn nya no rennya deɛ wɔwɔ ho ɛkwan.


\par }{\Q \VS{6}Fa nsaden ma wɔn a wɔresɛe,

\par }{\QB na fa nsã ma wɔn a wɔwɔ amanehunu mu;


\par }{\Q \VS{7}Momma wɔnnom, na wɔn werɛ mfiri wɔn hia

\par }{\QB na wɔnnkae wɔn awerɛhoɔ bio.


\par }{\BB \par }
{\Q \VS{8}Kasa ma wɔn a wɔntumi nkasa mma wɔn ho,

\par }{\QB kasa ma mmɔborɔfoɔ yiedie.


\par }{\Q \VS{9}Kasa na bu atɛntenenee;

\par }{\QB kasa ma ahiafoɔ ne onnibie yiedie.


\par }{\SH Awieeɛ: Ɔyere A Ɔsom Bo
\par }
{\Q \VS{10}Ɔyere pa, hwan na ɔbɛnya?

\par }{\QB Ɔsom bo pa ara sene nhwene pa.


\par }{\Q \VS{11}Ne kunu wɔ ne mu ahotosoɔ pa ara

\par }{\QB na biribiara a ɛwɔ boɔ nhia no.


\par }{\Q \VS{12}Ɔde deɛ ɛyɛ brɛ no, na ɛnyɛ ɔhaw,

\par }{\QB ne nkwa nna nyinaa mu.


\par }{\Q \VS{13}Ɔhwehwɛ odwannwi ne asaawa

\par }{\QB na ɔde ne nsa nwono wɔ fɛ so.


\par }{\Q \VS{14}Ɔte sɛ adwadifoɔ ahyɛn,

\par }{\QB ɔde ne nnuane firi akyirikyiri ba.


\par }{\Q \VS{15}Adeɛ nnya nkyeeɛ no na wasɔre;

\par }{\QB ɔsiesie aduane ma nʼabusuafoɔ

\par }{\QB na ɔkyekyɛ nnwuma ma ne mmaawa.


\par }{\Q \VS{16}Ɔdwene afuo ho, na ɔtɔ;

\par }{\QB ɔfiri deɛ ɔnya mu yɛ bobefuo.


\par }{\Q \VS{17}Ɔde nsi yɛ nʼadwuma;

\par }{\QB nʼabasa mu wɔ ahoɔden ma nʼadwuma.


\par }{\Q \VS{18}Ɔhwɛ sɛ nʼadwadie ho wɔ mfasoɔ,

\par }{\QB na ne kanea ɛnnum anadwo.


\par }{\Q \VS{19}Daa, na ne nsa kura tadua mu

\par }{\QB a ne nsateaa nso retoatoa asaawa.


\par }{\Q \VS{20}Ɔgo ne nsam ma ahiafoɔ

\par }{\QB na ne nsa so onibie so.


\par }{\Q \VS{21}Sɛ sukyerɛmma tɔ a ne yam nhyehye no wɔ ne fiefoɔ ho;

\par }{\QB ɛfiri sɛ wɔn nyinaa wɔ aduradeɛ a wɔde ko awɔ.


\par }{\Q \VS{22}Ɔyɛ ne mpasotam;

\par }{\QB na ɔfira nwera ne serekye ntoma.


\par }{\Q \VS{23}Ne kunu wɔ animuonyam wɔ kuropɔn ɛpono ano,

\par }{\QB baabi a ɔne asase no so mpanimfoɔ tena.


\par }{\Q \VS{24}Ɔpempam nwera ntadeɛ tontɔn,

\par }{\QB na ɔtu abɔwomu ma adwadifoɔ.


\par }{\Q \VS{25}Ɔwɔ ahoɔden ne animuonyam;

\par }{\QB na ɔnsuro nna a ɛwɔ nʼanim.


\par }{\Q \VS{26}Ɔkasa nyansa mu,

\par }{\QB na nokorɛ nkyerɛkyerɛ wɔ ne tɛkrɛma so.


\par }{\Q \VS{27}Ɔhwɛ ne fidua mu nnwuma so

\par }{\QB na ɔnnyegye aniha so.


\par }{\Q \VS{28}Ne mma sɔre a wɔfrɛ no nhyira;

\par }{\QB ne kunu nso saa ara, na ɔkamfo no sɛ,


\par }{\Q \VS{29}“Mmaa pii yɛ nneɛma a ɛwɔ edin,

\par }{\QB na wo deɛ, wosene wɔn nyinaa.”


\par }{\Q \VS{30}Ɔbaa kɔnɔfoɔ yɛ nnaadaa, na ahoɔfɛ twam ntɛm so;

\par }{\QB nanso ɔbaa a ɔsuro
{\ND{Awurade}} no fata nkamfoɔ.


\par }{\Q \VS{31}Fa abasobɔdeɛ a wanya no ma no,

\par }{\QB na wɔnkamfo ne nnwuma wɔ kuropɔn ɛpono ano.

\par }