49
«4» Ammoniylar toƣruluⱪ ⱨɵküm
1 Ammoniylar toƣruluⱪ. Pǝrwǝrdigar mundaⱪ dǝydu: — Israilning pǝrzǝntliri yoⱪmikǝn? Uning mirashorliri yoⱪmidu? Əmdi nemixⱪa Milkom Gadning zeminiƣa warisliⱪ ⱪildi, Milkomƣa tǝwǝ bolƣan hǝlⱪ nemixⱪa Gadning xǝⱨǝrliridǝ turidu? ◼ ◘ 2 Xunga mana, xu künlǝr keliduki, — dǝydu Pǝrwǝrdigar, — Ammoniylarning Rabbaⱨ xǝⱨiridǝ jǝng sadalirini anglitimǝn; u harabilik dɵng bolidu; tǝwǝ xǝⱨǝrliri ot ⱪoyup küydürülidu; Israil ⱪaytidin ɵzlirini igiliwalƣanlarƣa igidarqiliⱪ ⱪilidu, — dǝydu Pǝrwǝrdigar. ◘ 3 — Zarlanglar, i Ⱨǝxbon! Qünki Ayi xǝⱨiri harabǝ ⱪilinƣan! Rabbaⱨ ⱪizliri, ɵzünglarƣa bɵz rǝhtni baƣlap matǝm tutunglar; sepil iqidǝ uyan-buyan patiparaⱪ yügürünglar; qünki Milkom wǝ uning kaⱨinliri, uningƣa tǝwǝlik ǝmirliri sürgün bolidu. ◼ ◘ 4 Nemixⱪa küq-ⱨǝywitingni danglaysǝn? Sening küqüng eⱪip ketiwatidu, i: «Kim manga yeⱪinlixixⱪa petinalisun?» dǝp ɵz bayliⱪliringƣa tayanƣan, asiyliⱪ ⱪilƣuqi ⱪiz! ◘ 5 Mana, Mǝn barliⱪ ǝtrapingdikilǝrdin wǝⱨxǝt qiⱪirip üstünggǝ qüxürimǝn, — dǝydu samawi ⱪoxunlarning Sǝrdari bolƣan Rǝb Pǝrwǝrdigar, — xuning bilǝn silǝr ⱨǝrbiringlar ⱨǝydiwetilisilǝr, aldi-kǝyninggǝ ⱪarimay ⱪaqisilǝr; ⱪaqⱪanlarni yǝnǝ yiƣⱪuqi ⱨeqkim bolmaydu. 6 Lekin keyinki künlǝrdǝ, Ammoniylarni sürgünlükidin ⱪayturup ǝsligǝ kǝltürimǝn, — dǝydu Pǝrwǝrdigar.
«5» Edom toƣruluⱪ ⱨɵküm
7 Edom toƣruluⱪ: Samawi ⱪoxunlarning Sǝrdari bolƣan Pǝrwǝrdigar — Israilning Hudasi mundaⱪ dǝydu: — Temanda ⱨazir danaliⱪ tepilmamdu? Danixmǝnliridin nǝsiⱨǝt yoⱪap kǝttimu? Ularning danaliⱪini dat besip ⱪalƣanmu?! ◼ ◘ 8 Burulup ⱪeqinglar, pinⱨan jaylardin turalƣu tepip turunglar, i Dedanda turuwatⱪanlar! Qünki Mǝn Əsawƣa tegixlik balayi’apǝtni, yǝni uni jazalaydiƣan künini bexiƣa qüxürimǝn. ◼ ◘ 9 Üzüm üzgüqilǝr yeningƣa kǝlsimu, ular azraⱪ wasanglarni ⱪalduridu ǝmǝsmu? Oƣrilar keqilǝp yeningƣa kirsimu, ular ɵzlirigǝ quxluⱪla buzup, oƣrilaydu ǝmǝsmu? ◼ ◘ 10 Mǝn Əsawni yalingaqliwetimǝn, u yoxurunƣudǝk jay ⱪalmiƣuqǝ dalda jaylirini eqip taxlaymǝn; uning nǝsli, ⱪerindaxliri ⱨǝm ⱪoxniliri yoⱪaydu; u ɵzi yoⱪ bolidu. 11 Lekin yetim-yesirliringni ⱪaldur, Mǝn ularning ⱨayatini saⱪlaymǝn; tul hotunliring Manga tayansun. 12 Qünki Pǝrwǝrdigar mundaⱪ dǝydu: — Mana, ƣǝzipimning ⱪǝdǝⱨidin iqixkǝ tegixlik bolmiƣanlar qoⱪum uningdin iqmǝy ⱪalmaydiƣan yǝrdǝ, sǝn jazalanmay ⱪalamsǝn? Sǝn jazalanmay ⱪalmaysǝn; sǝn qoⱪum uningdin iqisǝn. ◼ 13 Qünki Ɵz namim bilǝn ⱪǝsǝm iqkǝnmǝnki, — dǝydu Pǝrwǝrdigar, — Bozraⱨ dǝⱨxǝt basidiƣan ⱨǝm rǝswa ⱪilinidiƣan bir obyekti, harabilik wǝ lǝnǝt sɵzi bolidu; uning ǝtrapidiki xǝⱨǝrliri daimliⱪ harabilik bolidu. ◼
14 Mǝn Pǝrwǝrdigardin xu bir hǝwǝrni anglaxⱪa muyǝssǝr boldum, — wǝ bir ǝlqi ǝllǝr arisiƣa ǝwǝtilgǝnidi —
U: «Uningƣa ⱨujum ⱪilixⱪa yiƣilinglar! Uningƣa jǝng ⱪilixⱪa ornunglardin turunglar!» — dǝp hǝwǝr beridu. ◼ ◘
15 Mana, Mǝn seni ǝllǝr arisida kiqik,
Insanlar arisida kǝmsitilgǝn ⱪilimǝn. ◼
16 Sening ɵzgilǝrgǝ dǝⱨxǝt salidiƣanliⱪing,
Kɵnglüngdiki tǝkǝbburluⱪung ɵzüngni aldap ⱪoydi;
Ⱨǝy tik ⱪiyaning yeriⱪliri iqidǝ turƣuqi,
Turalƣung egizlikning yuⱪiri tǝripidǝ bolƣuqi,
Gǝrqǝ sǝn qanggangni bürkütningkidǝk yuⱪiri yasisangmu,
Mǝn xu yǝrdin seni qüxürüwetimǝn,
— dǝydu Pǝrwǝrdigar. ◼ ◘
17 — Wǝ Edom tolimu wǝⱨimilik bolidu;
Edomdin ɵtidiƣanlarning ⱨǝmmisi uning barliⱪ yara-wabaliri tüpǝylidin wǝⱨimigǝ qüxüp, ux-ux ⱪilidu. ◘
18 Sodom, Gomorra wǝ ularning ǝtrapidiki xǝⱨǝrliri bilǝn birgǝ ɵrüwetilgǝndǝk Edommu xundaⱪ bolidu, — dǝydu Pǝrwǝrdigar, — ⱨeqkim xu yǝrdǝ turmaydu, insan baliliri xu yǝrdǝ olturaⱪlaxmaydu. ◘ 19 Mana, Iordan dǝryasidiki qawar-qatⱪalliⱪtin qiⱪip, daim eⱪip turidiƣan xu sular boyidiki yaylaⱪtiki ⱪoylarni tarⱪatⱪan bir xirdǝk Mǝn Edomdikilǝrni bǝdǝr ⱪaqⱪuzimǝn. Əmdi kimni halisam Mǝn uni Edomning üstigǝ tiklǝymǝn; qünki Manga kim tǝng kelǝlǝydu? Kim Meningdin ⱨesab elixⱪa Meni qaⱪiralaydu? Mening aldimda turalaydiƣan pada baⱪⱪuqi barmu? ◼ ◘ 20 Xunga Pǝrwǝrdigarning Edomni jazalaxtiki mǝⱪsitini, xuningdǝk Temandikilǝrni jazalax niyitini anglanglar: ularning pada kiqiklirimu tartip epketilidu; bǝrⱨǝⱪ, ⱪilmixliri tüpǝylidin Pǝrwǝrdigar uning yayliⱪini wǝyranǝ ⱪilidu. ◼ ◘ 21 Ularning yiⱪilip kǝtkǝn sadasini anglap yǝr yüzidikilǝr tǝwrinip ketidu; nalǝ-pǝryadliri «Ⱪizil Dengiz»ƣiqǝ anglinidu. 22 Mana, birsi bürküttǝk ⱪanat yeyip pǝrwaz ⱪilip, Bozraⱨ üstigǝ xungƣup qüxidu. Xu küni Edomdiki palwanlarning yüriki tolƣaⱪⱪa qüxkǝn ayalning yürikidǝk bolidu. ◼ ◘
«6» Suriyǝ paytǝhti Dǝmǝxⱪ toƣruluⱪ ⱨɵküm
23 Dǝmǝxⱪ toƣruluⱪ: —
Hamat, Arpad xǝⱨiridikilǝr hijalǝtkǝ ⱪaldurulidu; qünki ular xum hǝwǝr anglaydu; ularning yüriki su bolup ketidu; dawulƣup kǝtkǝn dengizdǝk ular ⱨeq tinqlinalmaydu. ◼ ◘ 24 Dǝmǝxⱪ zǝiplǝxti, ⱪeqixⱪa burulidu; uni wǝⱨimǝ basidu; azablar tolƣaⱪⱪa qüxkǝn ayalni tutⱪandǝk, azab wǝ dǝrd-ⱪayƣu uni tutidu. ◘ 25 Nam-dangⱪi qiⱪⱪan yurt, Mǝn ⱨuzur alƣan xǝⱨǝr xu dǝrijidǝ taxliwetilgǝn bolidu! 26 Xunga uning yigitliri koqilirida yiⱪilidu, jǝnggiwar palwanlar xu küni yoⱪitilidu, — dǝydu samawi ⱪoxunlarning Sǝrdari bolƣan Pǝrwǝrdigar; 27 — ⱨǝm Mǝn Dǝmǝxⱪning sepiligǝ bir ot yaⱪimǝn, u Bǝn-Ⱨadadning ordilirini yutuwalidu. ◼ ◘
«7» Kedar ⱨǝm Ⱨazor toƣruluⱪ ⱨɵküm
28 Babil padixaⱨi Neboⱪadnǝsar yǝnggǝn Kedar toƣruluⱪ ⱨǝm Ⱨazorning padixaⱨliⱪliri toƣruluⱪ sɵz: —
Pǝrwǝrdigar mundaⱪ dǝydu: —
«Ornungdin tur, Kedarƣa ⱨujum ⱪilip, xǝrⱪtiki adǝmlǝrni bulang-talang ⱪil!» — deyilidu; ◼ 29 Ⱨujum ⱪilƣanlar ularning qedirliri ⱨǝm padilirini elip ketidu; ularning qedir pǝrdiliri, barliⱪ ⱪaqa-ⱪuqa, tɵgilirini bulap ketidu; hǝⱪ ularƣa: «Tǝrǝp-tǝrǝplǝrni wǝⱨimǝ basidu!» dǝp warⱪiraydu. 30 Ⱪeqip ketinglar, bǝdǝr tikip pinⱨan jaylardin turalƣu tepip turunglar, i Ⱨazordikilǝr, — dǝydu Pǝrwǝrdigar, — qünki Babil padixaⱨi Neboⱪadnǝsar silǝrgǝ jǝng ⱪilixⱪa ⱪǝst ⱪilƣan, silǝrgǝ ⱪarap niyiti buzulƣan.
31 — Ornungdin tur, sepil-dǝrwazilarƣa igǝ bolmiƣan aramhuda yaxap, tinq-aman turƣan ǝlgǝ jǝng ⱪilixⱪa qiⱪ; ular yalƣuz turidu — dǝydu Pǝrwǝrdigar, ◼ 32 — ularning tɵgiliri olja, top-top mal-waranliri ƣǝniymǝt bolidu; Mǝn qekǝ qaqlirini qüxürgǝnlǝrni tɵt xamalƣa tarⱪitimǝn, ularning bexiƣa ⱨǝr ǝtrapidin külpǝt qüxürimǝn, — dǝydu Pǝrwǝrdigar; ◼ ◘ 33 — Ⱨazor bolsa qilbɵrilǝrning turalƣusi, mǝnggügǝ wǝyranǝ bolidu. Ⱨeqkim xu yǝrdǝ turmaydu, insan baliliri xu yǝrdǝ olturaⱪlaxmaydu. ◘
«8» Elam toƣruluⱪ ⱨɵküm
34 Yǝⱨuda padixaⱨi Zǝdǝkiya tǝhtkǝ olturƣan dǝslǝpki waⱪitlirida, Pǝrwǝrdigar Yǝrǝmiya pǝyƣǝmbǝrgǝ Elam toƣruluⱪ eytⱪan sɵzi: —
35 Samawi ⱪoxunlarning Sǝrdari bolƣan Pǝrwǝrdigar mundaⱪ dǝydu: — Mana, Mǝn Elamning ƣolluⱪ küqi bolƣan oⱪyasini sundurimǝn. ◼ 36 Asmanlarning tɵt qetidin tɵt xamalni qiⱪirip Elamning üstigǝ qüxürimǝn; Mǝn ularni bu tɵt xamalƣa tarⱪitimǝn; xuning bilǝn Elamdin ⱨǝydǝlgǝnlǝrning barmaydiƣan ǝl-mǝmlikǝtlǝr ⱪalmaydu. 37 Mǝn Elamni düxmǝnliri aldida ⱨǝm jenini izdigüqilǝrning aldida dǝkkǝ-dükkigǝ qüxürimǝn; dǝⱨxǝtlik ƣǝzipimni bexiƣa tɵküp, külpǝtlǝrni qüxürimǝn; ularni bǝrbat ⱪilƣuqǝ Mǝn ⱪiliqni ularning kǝynidin ⱪoƣlaxⱪa ǝwǝtimǝn. 38 Mǝn Ɵz tǝhtimni Elamda tiklǝymǝn, xu yǝrdin padixaⱨi wǝ xaⱨzadilirini yoⱪ ⱪilimǝn, — dǝydu Pǝrwǝrdigar.
39 — Lekin ahirⱪi zamanlarda, Mǝn Elamni sürgünlükidin ⱪayturup ǝsligǝ kǝltürimǝn, — dǝydu Pǝrwǝrdigar. ◘
◼ 49:1 «Milkom» — Ammoniylar qoⱪunƣan but idi. Gad bolsa Israilning on ikki ⱪǝbilisining biri; ularƣa ǝslidǝ tǝⱪsim ⱪilinƣan zemin Iordan dǝryasining xǝrⱪi tǝripidǝ idi. Yǝrǝmiya bexarǝt bǝrgǝn waⱪitta, Gadtikilǝr heli baldur Asuriyǝ imperiyǝsi tǝripidin sürgün bolƣanidi. Keyin ǝsliy ⱪoxniliri bolƣan Ammoniylar ularning zeminini igiliwalƣanidi. Huda ularƣa: «Bu zeminni Ɵz hǝlⱪimgǝ tǝⱪsim ⱪilƣanidim, ular ⱪaytip kelip uningƣa ⱪaytidin igidarqiliⱪ ⱪilidu» dǝp agaⱨlanduridu. ◘ 49:1 Am. 1:13 ◘ 49:2 Am. 1:14 ◼ 49:3 «sepil iqidǝ uyan-buyan patiparaⱪ yügürünglar» — baxⱪa birhil tǝrjimisi: «ɵzünglar titma-titma tilinƣan ⱨalda uyan-buyan yügürünglar». «Milkom» — Ammoniylarning bir buti idi. Baxⱪa ismi «Molǝk» idi. ◘ 49:3 Yǝx. 32:12; Yǝr. 4:8; 6:26; 48:7; Am.1:15 ◘ 49:4 Yǝr. 21:13; 48:7 ◼ 49:7 «Edom toƣruluⱪ: ...» — bu bexarǝt (7-22)ning Tǝwrattiki «Obadiya» degǝn ⱪisim bilǝn kɵp ortaⱪ yǝrliri bar. Obadiyaƣa «ⱪoxumqǝ sɵz»imizdǝ qüxǝndürginimizdǝk ixinimizki, Yǝrǝmiya pǝyƣǝmbǝr Hudaning yolyoruⱪi bilǝn ilgiriki pǝyƣǝmbǝr Obadiyaning bexaritidiki kɵp sɵzlǝrni nǝⱪil kǝltüridu. Ikki bexarǝtning bǝzi yǝrliri ohximiƣaqⱪa, sɵzliridiki pǝrⱪlǝrni tepip selixturuxning kɵp ǝⱨmiyiti bar. «Temanda ⱨazir danaliⱪ tepilmamdu? Danixmǝnliridin nǝsiⱨǝt yoⱪap kǝttimu? Ularning danaliⱪini dat besip ⱪalƣanmu?!» — Teman Edomdiki qong xǝⱨǝr. Edomdikilǝr ɵz danixmǝnliri bilǝn intayin mǝƣrurlinatti. ◘ 49:7 Ob. 8 ◼ 49:8 «pinⱨan jaylar» — ibraniy tilida «qongⱪur jaylar» degǝn sɵz bilǝn ipadilinidu. U bǝlkim ⱨǝrhil ƣar-ɵngkürlǝrni ɵz iqigǝ alidu. «Mǝn Əsawƣa tegixlik balayi’apǝtni, yǝni uni jazalaydiƣan künini bexiƣa qüxürimǝn» — Edomning baxⱪa ismi «Əsaw» idi. Muxu bexarǝttǝ «Edom» yaki «Əsaw» uning ǝwladliri bolƣan Edomluⱪlarni kɵrsitidu, ǝlwǝttǝ. ◘ 49:8 Yǝr. 25:23 ◼ 49:9 «Üzüm üzgüqilǝr yeningƣa kǝlsimu, ular azraⱪ wasanglarni ⱪalduridu ǝmǝsmu?» — Musa pǝyƣǝmbǝrgǝ qüxürülgǝn ⱪanun boyiqǝ üzüm ⱨosulini alƣanda üzgüqilǝr kǝmbǝƣǝllǝrning teriwelixi üqün bir’az wasanglarni ⱪaldurux kerǝk idi («Law.» 19:10). Asiyadiki bǝzi dɵlǝtlǝrdǝ bu bir adǝtkǝ aylinip ⱪalƣan. ◘ 49:9 Ob. 5 ◼ 49:12 «ƣǝzipimning ⱪǝdǝⱨidin iqixkǝ tegixlik bolmiƣanlar» — Yǝⱨuda ǝmǝs, bǝlki tajawuzqilarning ɵtǝr yoliƣa «tasadipiy» udul kelip ⱪalƣan, Yǝⱨudaning wǝ baxⱪa ǝllǝrning gunaⱨliri bilǝn munawǝtsiz bolƣan baxⱪa ǝllǝrni kɵrsitixi mumkin. ◼ 49:13 «Ɵz namim bilǝn ⱪǝsǝm iqkǝnmǝnki...» — ibraniy tilida «Ɵzüm bilǝn ⱪǝsǝm iqkǝnmǝnki». «Bozraⱨ ... rǝswa ⱪilinidiƣan bir obyekt» — «Bozraⱨ» bǝlkim Edomdiki ǝng muⱨim xǝⱨǝr boluxi mumkin idi. ◼ 49:14 «bir ǝlqi ǝllǝr arisiƣa ǝwǝtilgǝnidi» — «ǝllǝr» Israilƣa yat bolƣan ǝllǝrni kɵrsitidu. «Uningƣa jǝng ⱪilixⱪa ornunglardin turunglar» — «uningƣa» yǝni Edomƣa. Bǝlkim bu ǝlqi düxmǝn ǝllǝrning biridin qiⱪⱪan bolup, u baxⱪa ǝllǝrni Edomni yoⱪitixⱪa qaⱪiridu. ◘ 49:14 Ob. 1 ◼ 49:15 «Mǝn seni ǝllǝr arisida kiqik, insanlar arisida kǝmsitilgǝn ⱪilimǝn» — «seni» — Huda ⱨazir Edomni «seni» dǝp, ularƣa biwasitǝ sɵz ⱪilidu. ◼ 49:16 «Ⱨǝy tik ⱪiyaning yeriⱪliri iqidǝ turƣuqi, turalƣung egizlikning yuⱪiri tǝripidǝ bolƣuqi» — demisǝkmu, Edom pinⱨanraⱪ, qiⱪix intayin tǝs bolƣan taƣliⱪ rayonda idi. «Tik ⱪiya» («Sela») degǝn sɵz Moabning «Sela» isimlik (ⱨazirⱪi «Petra»), intayin pinⱨan bir xǝⱨirini kɵrsitiximu mumkin. ◘ 49:16 Yǝr. 48:29 ◘ 49:17 Yǝr. 50:13 ◘ 49:18 Yar. 19:25; Yǝr. 50:40; Am. 4:11 ◼ 49:19 «daim eⱪiwatⱪan xu sular» — Iordan dǝryasining ɵzi. ◘ 49:19 Ayup 41:2; Yǝr. 12:5; 50:44 ◼ 49:20 «ularning pada kiqiklirimu tartip epketilidu» — yaki «ⱨǝtta pada kiqiklirimu ularni tartip epketidu». ◘ 49:20 Yǝr. 50:45 ◼ 49:22 «Bozraⱨ» — intayin yuⱪiri ⱪiya tax üstigǝ, «bürkütning qanggili»dǝk jaylaxⱪanidi. ◘ 49:22 Yǝr. 48:40,41 ◼ 49:23 «dawulƣup kǝtkǝn dengizdǝk ular ⱨeq tinqlinalmaydu» — baxⱪa birhil tǝrjimisi: «dawulƣup kǝtkǝn dengizdǝk ularning kɵngülliri ⱨeq aram tapmaydu». Hamat ⱨǝm Arpad degǝn ikki xǝⱨǝr Neboⱪadnǝsar Misirƣa yürüx ⱪilƣan qaƣda (miladiyǝdin ilgiriki 604-yili) besip ɵtkǝn jaylar idi. Xübⱨisizki, Neboⱪadnǝsar ularƣimu ⱨujum ⱪilƣanidi. Muxu ikki xǝⱨǝr Dǝmǝxⱪning ximaliy tǝripidiki kiqik padixaⱨliⱪlar idi. ◘ 49:23 Yǝx. 17:1 ◘ 49:24 Yǝr. 4:31; 6:24; 30:6 ◼ 49:27 «Bǝn-Ⱨadad» — Dǝmǝxⱪning kɵpligǝn padixaⱨlirining ismi idi. ◘ 49:27 Am. 1:4,14 ◼ 49:28 «Ornungdin tur, Kedarƣa ⱨujum ⱪilip, xǝrⱪtiki adǝmlǝrni bulang-talang ⱪil!» — bu sɵz Neboⱪadnǝsarning ⱪoxuniƣa eytilixi mumkin. Kedar wǝ Ⱨazormu qarwiqi kɵqmǝn hǝlⱪ bolup, qedirda yaxap, sepil-dǝrwaziliⱪ bolmiƣan, ǝlwǝttǝ. ◼ 49:31 «Ornungdin tur, sepil-dǝrwazilarƣa igǝ bolmiƣan aramhuda yaxap, tinq-aman turƣan ǝlgǝ jǝng ⱪilixⱪa qiⱪ; ular yalƣuz turidu» — bu sɵzmu bǝlkim Neboⱪadnǝsarning ⱪoxuniƣa eytilixi mumkin. Kedar wǝ Ⱨazordikilǝr qedirlarda turup, ⱨeq sepil-dǝrwaziliⱪ bolƣan ǝmǝs. ◼ 49:32 «qekǝ qaqlirini qüxürgǝnlǝr» — «qekǝ qaqlirini qüxürgüx» Kedardikilǝr ⱨǝm Ⱨazordikilǝrning aditi bolsa kerǝk idi. ◘ 49:32 Yǝr. 9:25; 25:23 ◘ 49:33 Yǝr. 9:10; 10:22 ◼ 49:35 «Elamning ƣolluⱪ küqi bolƣan oⱪyasi...» — Elam ⱨazirⱪi Iran zeminida turƣan bir hǝlⱪ idi. Elamning ⱪoxunining qǝnlǝp atidiƣan, dǝⱨxǝtlik mǝrgǝn oⱪyaqiliri bilǝn dangⱪi qiⱪⱪanidi. ◘ 49:39 Yǝr. 48:47