\NormalFont\ShortTitle{Padixaⱨlar «1»}

{\MT Padixaⱨlar «1»


\par }\ChapOne{1}{\SH Dawut padixaⱨ oƣli Sulaymanni ɵz orniƣa tǝhtkǝ olturƣuzidu
\par }
{\MM \VerseOne{1}Dawut padixaⱨ heli yaxinip ⱪalƣanidi; uni yotⱪan-ǝdiyal bilǝn yapsimu, u issimaytti.


\par }{\MM \VS{2}Hizmǝtkarliri uningƣa: — Ƣojam padixaⱨ ɵzliri üqün, aldilirida turidiƣan bir pak ⱪiz tapⱪuzayli; u padixaⱨtin hǝwǝr elip, silining ⱪuqaⱪlirida yatsun; xuning bilǝn ƣojam padixaⱨ issiyla — dedi.


\par }{\MM \VS{3}Ular pütkül Israil zeminini kezip güzǝl bir ⱪizni izdǝp yürüp, ahiri Xunamliⱪ Abixagni tepip padixaⱨning aldiƣa elip kǝldi.
\FTNT{◼}{{\FR 1:3 }{\FT{{\BD{«Xunamliⱪ Abixag»}} — yaki «Xunǝmlik Abixag».}}}

\VS{4}Ⱪiz intayin güzǝl idi; u padixaⱨtin hǝwǝr elip uning hizmitidǝ bolatti, ǝmma padixaⱨ uningƣa yeⱪinqiliⱪ ⱪilmaytti.
\FTNT{◼}{{\FR 1:4 }{\FT{{\BD{«padixaⱨ uningƣa yeⱪinqiliⱪ ⱪilmaytti»}} — ibraniy tilida «padixaⱨ uni tonumaytti» degǝn ibarǝ bilǝn ipadilinidu.}}}


\par }{\MM \VS{5}Əmma Ⱨaggitning oƣli Adoniya mǝrtiwisini kɵtürmǝkqi bolup: «Mǝn padixaⱨ bolimǝn» dedi. U ɵzigǝ jǝng ⱨarwiliri bilǝn atliⱪlarni wǝ aldida yüridiƣan ǝllik ǝskǝrni tǝyyar ⱪildi
\FTNT{◼}{{\FR 1:5 }{\FT{{\BD{«Ⱨaggitning oƣli Adoniya»}} — Adoniya Dawutning oƣulliridin biri. Ⱨaggit Dawutning ayalliridin biri idi («2Sam.» 3:4)
{\BD{«ɵz aldida yüridiƣan... ǝskǝrlǝr»}} — demǝk, ular ɵzlirining hususiy muⱨapizǝtqiliri idi.}}}  \XREF{◘}{{\XO 1:5 }{\XT{2Sam. 15:1}}}

\VS{6}(uning atisi ⱨeqⱪaqan: «Nemixⱪa bundaⱪ ⱪilisǝn?» dǝp, uningƣa tǝnbiⱨ-tǝrbiyǝ beripmu baⱪmiƣanidi ⱨǝm u naⱨayiti kelixkǝn yigit bolup, anisi uni Abxalomdin keyin tuƣⱪanidi).
\FTNT{◼}{{\FR 1:6 }{\FT{{\BD{«uning atisi ... uningƣa
{\BDIT{, yǝni Adoniyaƣa}} tǝnbiⱨ-tǝrbiyǝ beripmu baⱪmiƣanidi ⱨǝm u ... kelixkǝn yigit bolup, anisi uni Abxalomdin keyin tuƣⱪanidi»}} — Abxalom Dawutning yǝnǝ bir ayali Maakaⱨdin tuƣulƣan oƣli idi. Adoniya Dawutning tɵtinqi oƣli bolup, xu qaƣda bǝlkim Dawutning oƣulliri arisida «qongi» ⱨesablinatti. (2:15ni kɵrüng). Adoniya bǝlkim atisi tǝripidin ǝrkǝ qong ⱪilinƣanliⱪi ⱨǝm ɵzining kelixkǝnlikidin xundaⱪ mǝƣrurlinip kǝtkǝn ohxaydu.}}}  \XREF{◘}{{\XO 1:6 }{\XT{1Tar. 3:2}}}

\VS{7}U Zǝruiyaning oƣli Yoab wǝ kaⱨin Abiyatar bilǝn mǝsliⱨǝt ⱪilixip turdi. Ular bolsa Adoniyaƣa ǝgixip uningƣa yardǝm berǝtti.
\XREF{◘}{{\XO 1:7 }{\XT{1Pad. 2:22, 28}}}

\VS{8}Lekin kaⱨin Zadok wǝ Yǝⱨoyadaning oƣli Binaya, Natan pǝyƣǝmbǝr, Ximǝy, Rǝy wǝ Dawutning ɵz palwanliri Adoniyaƣa ǝgǝxmidi.


\par }{\MM \VS{9}Adoniya ⱪoy, kala wǝ bordiƣan torpaⱪlarni Ən-Rogǝlning yenidiki Zoⱨǝlǝt degǝn taxta soydurup, ⱨǝmmǝ aka-ukilirini, yǝni padixaⱨning oƣulliri bilǝn padixaⱨning hizmitidǝ bolƣan ⱨǝmmǝ Yǝⱨudalarni qaⱪirdi.
\FTNT{◼}{{\FR 1:9 }{\FT{{\BD{«Ən-Rogǝl»}} — buning mǝnisi bǝlkim «Rogǝlning buliⱪi» yaki «Pak ⱪizning buliⱪi».}}}  \XREF{◘}{{\XO 1:9 }{\XT{Yǝ. 15:7; 18:16}}}

\VS{10}Lekin Natan pǝyƣǝmbǝr, Binaya, palwanlar wǝ ɵz inisi Sulaymanni u qaⱪirmidi.


\par }{\MM \VS{11}Natan bolsa Sulaymanning anisi Bat-Xebaƣa: — «Anglimidingmu? Ⱨaggitning oƣli Adoniya padixaⱨ boldi, lekin ƣojimiz Dawut uningdin hǝwǝrsiz.

\VS{12}Əmdi mana, ɵz jening wǝ oƣlung Sulaymanning jenini ⱪutⱪuzuxⱪa mening sanga bir mǝsliⱨǝt beriximkǝ ijazǝt bǝrgǝysǝn.

\VS{13}Dawut padixaⱨning aldiƣa berip uningƣa: — Ƣojam padixaⱨ ɵzliri ⱪǝsǝm ⱪilip ɵz kǝminilirigǝ wǝdǝ ⱪilip: «Sening oƣlung Sulayman mǝndin keyin padixaⱨ bolup tǝhtimdǝ olturidu» degǝn ǝmǝsmidilǝ? Xundaⱪ turuⱪluⱪ nemixⱪa Adoniya padixaⱨ bolidu? — degin.

\VS{14}Mana, padixaⱨ bilǝn sɵzlixip turƣiningda, mǝnmu sening kǝyningdin kirip sɵzüngni ispatlaymǝn, — dedi.


\par }{\MM \VS{15}Bat-Xeba iqkiri ɵygǝ padixaⱨning ⱪexiƣa kirdi (padixaⱨ tolimu ⱪerip kǝtkǝnidi, Xunamliⱪ Abixag padixaⱨning hizmitidǝ boluwatatti).

\VS{16}Bat-Xeba padixaⱨⱪa engixip tǝzim ⱪildi. Padixaⱨ: — Nemǝ tǝliping bar? — dǝp soridi.


\par }{\MM \VS{17}U uningƣa: — I ƣojam, sili Pǝrwǝrdigar Hudaliri bilǝn ɵz dedǝklirigǝ: «Sening oƣlung Sulayman mǝndin keyin padixaⱨ bolup tǝhtimdǝ olturidu» dǝp ⱪǝsǝm ⱪilƣanidila.

\VS{18}Əmdi mana, Adoniya padixaⱨ boldi! Lekin i ƣojam padixaⱨ, silining uningdin hǝwǝrliri yoⱪ.

\VS{19}U kɵp kalilarni, bordaⱪ torpaⱪlar bilǝn ⱪoylarni soydurup, padixaⱨning ⱨǝmmǝ oƣullirini, Abiyatar kaⱨinni wǝ ⱪoxunning sǝrdari Yoabni qaⱪirdi. Lekin ⱪulliri Sulaymanni u qaⱪirmidi.

\VS{20}Əmdi, i ƣojam padixaⱨ, pütkül Israilning kɵzliri siligǝ tikilmǝktǝ, ular ƣojam padixaⱨning ɵzliridin keyin tǝhtliridǝ kimning olturidiƣanliⱪi toƣrisida ularƣa hǝwǝr berixlirini kütüxüwatidu;

\VS{21}bir ⱪararƣa kǝlmisilǝ, ƣojam padixaⱨ ɵz ata-bowiliri bilǝn billǝ uhlaxⱪa kǝtkǝndin keyin, mǝn bilǝn oƣlum Sulayman gunaⱨkar sanilip ⱪalarmizmikin, — dedi.


\par }{\MM \VS{22}Mana, u tehi padixaⱨ bilǝn sɵzlixip turƣinida Natan pǝyƣǝmbǝrmu kirip kǝldi.

\VS{23}Ular padixaⱨⱪa: — Natan pǝyƣǝmbǝr kǝldi, dǝp hǝwǝr bǝrdi. U padixaⱨning aldiƣa kiripla, yüzini yǝrgǝ yeⱪip turup padixaⱨⱪa tǝzim ⱪildi.


\par }{\MM \VS{24}Natan: — I ƣojam padixaⱨ, sili Adoniya mǝndin keyin padixaⱨ bolup mening tǝhtimdǝ olturidu, dǝp eytⱪanidilimu?

\VS{25}Qünki u bügün qüxüp, kɵp buⱪa, bordiƣan torpaⱪlar bilǝn ⱪoylarni soydurup, padixaⱨning ⱨǝmmǝ oƣullirini, ⱪoxunning sǝrdarlirini, Abiyatar kaⱨinni qaⱪirdi; wǝ mana, ular uning aldida yǝp-iqip: «Yaxisun padixaⱨ Adoniya!» — dǝp towlaxmaⱪta.

\VS{26}Lekin ⱪulliri bolƣan meni, Zadok kaⱨinni, Yǝⱨoyadaning oƣli Binayani wǝ ⱪulliri bolƣan Sulaymanni u qaⱪirmidi.

\VS{27}Ƣojam padixaⱨ kimning ɵzliridin keyin ƣojam padixaⱨning tǝhtidǝ olturidiƣanliⱪini ɵz ⱪulliriƣa uⱪturmay u ixni buyrudilimu? — dedi.


\par }{\MM \VS{28}Dawut padixaⱨ: — Bat-Xebani aldimƣa ⱪiqⱪiringlar, dedi. U padixaⱨning aldiƣa kirip, uning aldida turdi.

\VS{29}Padixaⱨ bolsa: — Jenimni ⱨǝmmǝ ⱪiyinqiliⱪtin ⱪutⱪuzƣan Pǝrwǝrdigarning ⱨayati bilǝn ⱪǝsǝm ⱪilimǝnki,

\VS{30}mǝn ǝslidǝ Israilning Hudasi Pǝrwǝrdigar bilǝn sanga ⱪǝsǝm ⱪilip: «Sening oƣlung Sulayman mǝndin keyin padixaⱨ bolup ornumda mening tǝhtimdǝ olturidu» dǝp eytⱪinimdǝk, bügünki kündǝ mǝn bu ixni qoⱪum wujudⱪa qiⱪirimǝn, — dedi.


\par }{\MM \VS{31}Wǝ Bat-Xeba yüzini yǝrgǝ yeⱪip turup padixaⱨⱪa tǝzim ⱪilip: — Ƣojam Dawut padixaⱨ ǝbǝdiy yaxisun! — dedi.


\par }{\MM \VS{32}Dawut padixaⱨ: — Zadok kaⱨinni, Natan pǝyƣǝmbǝrni, Yǝⱨoyadaning oƣli Binayani aldimƣa qaⱪiringlar, dedi. Ular padixaⱨning aldiƣa kǝldi.


\par }{\MM \VS{33}Padixaⱨ ularƣa: — Ƣojanglarning hizmǝtkarlirini ɵzünglarƣa ⱪoxup, Sulaymanni ɵz ⱪeqirimƣa mindürüp, Giⱨonƣa elip beringlar;

\VS{34}u yǝrdǝ Zadok kaⱨin bilǝn Natan pǝyƣǝmbǝr uni Israilning üstigǝ padixaⱨ boluxⱪa mǝsiⱨ ⱪilsun. Andin kanay qelip: — Sulayman padixaⱨ yaxisun! dǝp towlanglar.
\FTNT{◼}{{\FR 1:34 }{\FT{{\BD{«Zadok kaⱨin bilǝn Natan pǝyƣǝmbǝr uni Israilning üstigǝ padixaⱨ boluxⱪa mǝsiⱨ ⱪilsun»}} — «mǝsiⱨ ⱪilix»: — Hudaning yolyoruⱪi bilǝn Israilƣa yengi bir padixaⱨ bekitix üqün uning bexiƣa kaⱨin yaki pǝyƣǝmbǝr tǝripidin zǝytun meyi sürülüxi kerǝk idi. Muxu murasim «mǝsiⱨ ⱪilix» yaki «mǝsiⱨlǝx» deyilgǝn. Xu murasimdin keyin muxu padixaⱨ «Hudaning mǝsiⱨ ⱪilƣini» dǝp atilip, ⱨɵküm sürüxkǝ Hudaning ⱨoⱪuⱪiƣa igǝ, dǝp ⱪarilatti. Kaⱨinlar wǝ bǝzi waⱪitlarda pǝyƣǝmbǝrnimu ɵz wǝzipisigǝ bekitix üqün «mǝsiⱨ ⱪilinix» murasimi ɵtküzülǝtti.}}}


\par }{\MM \VS{35}Andin u tǝhtimdǝ olturuxⱪa bu yǝrgǝ kǝlgǝndǝ, uningƣa ǝgixip menginglar; u mening ornumda padixaⱨ bolidu; qünki mǝn uni Israil bilǝn Yǝⱨudaning üstigǝ padixaⱨ boluxⱪa tǝyinlidim, — dedi.


\par }{\MM \VS{36}Yǝⱨoyadaning oƣli Binaya padixaⱨⱪa jawab berip: — Amin! Ƣojam padixaⱨning Hudasi Pǝrwǝrdigarmu xundaⱪ buyrusun!

\VS{37}Pǝrwǝrdigar ƣojam padixaⱨ bilǝn billǝ bolƣandǝk, Sulayman bilǝn billǝ bolup, uning tǝhtini ƣojam Dawut padixaⱨningkidin tehimu uluƣ ⱪilƣay! — dedi.


\par }{\MM \VS{38}Zadok kaⱨin, Natan pǝyƣǝmbǝr, Yǝⱨoyadaning oƣli Binaya wǝ Kǝrǝtiylǝr bilǝn Pǝlǝtiylǝr qüxüp, Sulaymanni Dawut padixaⱨning ⱪeqiriƣa mindürüp, Giⱨonƣa elip bardi.
\FTNT{◼}{{\FR 1:38 }{\FT{{\BD{«Kǝrǝtiylǝr bilǝn Pǝlǝtiylǝr»}} — bular bolsa Dawutning hususiy muⱨapizǝtqiliridin idi («2Sam.» 8:18ni kɵrüng). Kǝrǝtiylǝr ǝslidǝ Kret arilidin kǝlgǝn boluxi mumkin idi.}}}

\VS{39}Zadok kaⱨin ibadǝt qediridin may bilǝn tolƣan bir münggüzni elip, Sulaymanni mǝsiⱨ ⱪildi. Andin ular kanay qaldi. Hǝlⱪning ⱨǝmmisi: — Sulayman padixaⱨ yaxisun! — dǝp towlaxti.
\XREF{◘}{{\XO 1:39 }{\XT{1Sam. 20:24}}}


\par }{\MM \VS{40}Hǝlⱪning ⱨǝmmisi uning kǝynidin ǝgixip, sunay qelip zor xadliⱪ bilǝn yǝr yerilƣudǝk tǝntǝnǝ ⱪilixti.
\FTNT{◼}{{\FR 1:40 }{\FT{{\BD{«Hǝlⱪning ⱨǝmmisi ... sunay qelip zor xadliⱪ bilǝn yǝr yerilƣudǝk tǝntǝnǝ ⱪilixti»}} — ibraniy tilida: «Hǝlⱪning ⱨǝmmisi ... sunay qelip zor xadliⱪ bilǝn tǝntǝnǝ ⱪilixip yǝrni yeriwǝtti». Mumkinqiliki barki, yǝr dǝrwǝⱪǝ awazlar bilǝn yerilip kǝtkǝnidi. Mǝsiⱨning kelixidimu qong yǝr tǝwrǝx bolidu («Zǝk.» 14:5, «Wǝⱨ.» 6:12, 16:18).}}}

\VS{41}Əmdi Adoniya wǝ uning bilǝn jǝm bolƣan meⱨmanlar ƣizalinip qiⱪⱪanda, xuni anglidi. Yoab kanay awazini angliƣanda: — Nemixⱪa xǝⱨǝrdǝ xunqǝ ⱪiyⱪas-sürǝn selinidu? — dǝp soridi.

\VS{42}U tehi sɵzini tügǝtmǝyla, mana Abiyatar kaⱨinning oƣli Yonatan kǝldi. Adoniya uningƣa: — Kirgin, ⱪǝysǝr adǝmsǝn, qoⱪum bizgǝ hux hǝwǝr elip kǝlding, — dedi.


\par }{\MM \VS{43}Yonatan Adoniyaƣa jawab berip: — Undaⱪ ǝmǝs! Ƣojimiz Dawut padixaⱨ Sulaymanni padixaⱨ ⱪildi!

\VS{44}Wǝ padixaⱨ ɵzi uningƣa Zadok kaⱨinni, Natan pǝyƣǝmbǝrni, Yǝⱨoyadaning oƣli Binayani wǝ Kǝrǝtiylǝr bilǝn Pǝlǝtiylǝrni ⱨǝmraⱨ ⱪilip ǝwitip, uni padixaⱨning ⱪeqiriƣa mindürdi;

\VS{45}andin Zadok kaⱨin bilǝn Natan pǝyƣǝmbǝr uni padixaⱨ boluxⱪa Giⱨonda mǝsiⱨ ⱪildi. Ular u yǝrdin qiⱪip xadliⱪ ⱪilip, pütkül xǝⱨǝrni ⱪiyⱪas-sürǝn bilǝn lǝrzigǝ saldi. Siz anglawatⱪan sada dǝl xudur.

\VS{46}Uning üstigǝ Sulayman ⱨazir padixaⱨliⱪ tǝhtidǝ olturuwatidu.

\VS{47}Yǝnǝ kelip padixaⱨning hizmǝtkarliri kelip ƣojimiz Dawut padixaⱨⱪa: «Hudaliri Sulaymanning namini siliningkidin ǝwzǝl ⱪilip, tǝhtini siliningkidin uluƣ ⱪilƣay!» dǝp bǝht tilǝp mubarǝklǝxkǝ kelixti. Padixaⱨ ɵzi yatⱪan orunda sǝjdǝ ⱪildi

\VS{48}wǝ padixaⱨ: — «Bügün mening tǝhtimgǝ olturƣuqi birsini tǝyinligǝn, ɵz kɵzlirimgǝ xuni kɵrgüzgǝn Israilning Hudasi Pǝrwǝrdigar mubarǝklǝnsun!» — dedi — dedi.


\par }{\MM \VS{49}Xuni anglap Adoniyaning barliⱪ meⱨmanliri ⱨoduⱪup, ornidin ⱪopup ⱨǝrbiri ɵz yoliƣa kǝtti.

\VS{50}Adoniya bolsa Sulaymandin ⱪorⱪup, ornidin ⱪopup,
{\ADD{ibadǝt qediriƣa}} berip ⱪurbangaⱨning münggüzlirini tutti.
\FTNT{◼}{{\FR 1:50 }{\FT{{\BD{«Adoniya ... Sulaymandin ⱪorⱪup, ... ibadǝt qediriƣa berip ⱪurbangaⱨning münggüzlirini tutti»}} — xu qaƣlarda «ⱪurbangaⱨning münggüzlirini tutux» padixaⱨtin ⱨimayǝ tilǝxni bildürüxning ipadisi idi.}}}


\par }{\MM \VS{51}Sulaymanƣa xundaⱪ hǝwǝr berilip: — «Adoniya Sulayman padixaⱨtin ⱪorⱪidu; qünki mana, u ⱪurbangaⱨning münggüzlirini tutup turup: — «Sulayman padixaⱨ bügün manga xuni ⱪǝsǝm ⱪilsunki, u ɵz ⱪulini ⱪiliq bilǝn ɵltürmǝslikkǝ wǝdǝ ⱪilƣay» dedi», — deyildi.


\par }{\MM \VS{52}Sulayman: — U durus adǝm bolsa bexidin bir tal qaq yǝrgǝ qüxmǝydu. Lekin uningda rǝzillik tepilsa, ɵlidu, dedi.


\par }{\MM \VS{53}Sulayman padixaⱨ adǝm ǝwitip uni ⱪurbangaⱨdin elip kǝldi. U kelip Sulayman padixaⱨning aldida engixip tǝzim ⱪildi. Sulayman uningƣa: — Ɵz ɵyünggǝ kǝtkin, — dedi.


\par }{\BB \par }
{\BB \par }
{\MM \par }

\Chap{2}{\SH Dawut Sulaymanƣa ahirⱪi nǝsiⱨǝtni ⱪilidu
\par }
{\MM \VerseOne{1}Dawutning ɵlidiƣan waⱪti yeⱪinlaxⱪanda, oƣli Sulaymanƣa tapilap mundaⱪ dedi: —


\par }{\MM \VS{2}«Əmdi yǝr yüzidikilǝrning ⱨǝmmisi baridiƣan yol bilǝn ketimǝn. Yürǝklik bolup, ǝrkǝktǝk bolƣin!

\VS{3}Sǝn barliⱪ ⱪiliwatⱪan ixliringda ⱨǝmdǝ barliⱪ niyǝt ⱪilƣan ixliringda rawaj tepixing üqün Musaƣa qüxürülgǝn ⱪanunda pütülgǝndǝk, Pǝrwǝrdigar Hudayingning yollirida mengip, Uning bǝlgilimiliri, Uning ǝmrliri, Uning ⱨɵkümliri wǝ agaⱨ-guwaⱨliⱪlirida qing turup, Uning tapxuruⱪini qing tutⱪin.
\FTNT{◼}{{\FR 2:3 }{\FT{{\BD{«barliⱪ niyǝt ⱪilƣan ixliringda...»}} — ibraniy tilida: «sǝn ⱪǝyǝrgǝ burulsang,...» degǝn sɵzlǝr bilǝn ipadilinidu.}}}  \XREF{◘}{{\XO 2:3 }{\XT{Ⱪan. 17:18; 29:9; Yǝ. 1:7}}}

\VS{4}Xundaⱪ ⱪilƣanda Pǝrwǝrdigar manga: «Əgǝr ǝwladliring ɵz yoliƣa kɵngül bɵlüp, Mening aldimda pütün ⱪǝlbi wǝ pütün jeni bilǝn ⱨǝⱪiⱪǝttǝ mangsa, sanga ǝwladingdin Israilning tǝhtidǝ olturuxⱪa bir zat kǝm bolmaydu» dǝp eytⱪan sɵzigǝ ǝmǝl ⱪilidu.
\XREF{◘}{{\XO 2:4 }{\XT{2Sam. 7:12; Zǝb. 132:12}}}


\par }{\MM \VS{5}Əmma Zǝruiyaning oƣli Yoabning manga ⱪilƣinini, yǝni uning ɵzi ⱪandaⱪ ⱪilip Israilning ⱪoxunidiki ikki sǝrdarni, yǝni Neriyaning oƣli Abnǝr bilǝn Yǝtǝrning oƣli Amasani urup ɵltürüp, tinq mǝzgildǝ jǝngdǝ tɵkülgǝndǝk ⱪan tɵküp, beligǝ baƣliƣan kǝmǝrgǝ wǝ putiƣa kiygǝn kǝxigǝ jǝngdǝ tɵkülgǝndǝk ⱪan qeqip, daƣ ⱪilƣanliⱪini bilisǝn.
\XREF{◘}{{\XO 2:5 }{\XT{2Sam. 3:27; 20:10}}}

\VS{6}Sǝn uni danaliⱪingƣa muwapiⱪ bir tǝrǝp ⱪilip, uning aⱪ bexining gɵrgǝ salamǝt qüxüxigǝ yol ⱪoymiƣaysǝn.
\FTNT{◼}{{\FR 2:6 }{\FT{{\BD{«uning aⱪ bexining gɵrgǝ salamǝt qüxüxigǝ yol ⱪoymiƣaysǝn»}} — muxu yǝrdǝ «gɵr» «tǝⱨtisara» degǝnni bildüridu.}}}


\par }{\MM \VS{7}Lekin Gileadliⱪ Barzillayning oƣulliriƣa meⱨribanliⱪ kɵrsitip, dastihiningdin nan yegüzgin; qünki mǝn akang Abxalomdin ⱪaqⱪinimda, ular yenimƣa kelip manga xundaⱪ ⱪilƣan.
\XREF{◘}{{\XO 2:7 }{\XT{2Sam. 17:27; 19:31}}}


\par }{\MM \VS{8}Wǝ mana Baⱨurimdin kǝlgǝn Binyamin ⱪǝbilisidin Geraning oƣli Ximǝy yeningda turidu. U mǝn Maⱨanaimƣa baridiƣanda, ǝxǝddiy lǝnǝt bilǝn meni ⱪarƣidi. Keyin u Iordan dǝryasiƣa berip mening aldimƣa kǝlgǝndǝ, mǝn Pǝrwǝrdigarning
{\ADD{nami}} bilǝn uningƣa: «Seni ⱪiliq bilǝn ɵltürmǝymǝn» dǝp ⱪǝsǝm ⱪildim.
\XREF{◘}{{\XO 2:8 }{\XT{2Sam. 16:5; 19:19}}}

\VS{9}Əmma ⱨazir uni gunaⱨsiz dǝp sanimiƣin. Ɵzüng dana kixi bolƣandin keyin uningƣa ⱪandaⱪ ⱪilixni bilisǝn; ⱨǝrⱨalda uning aⱪ bexini ⱪanitip gɵrgǝ qüxürgin».
\FTNT{◼}{{\FR 2:9 }{\FT{{\BD{«...ⱨǝrⱨalda uning aⱪ bexini ⱪanitip gɵrgǝ qüxürgin»}} — muxu yǝrdǝ «gɵr» «tǝⱨtisara» degǝnni bildüridu.
{\BD{«Zǝruiyaning oƣli Yoab... Binyamin ⱪǝbilisidin Geraning oƣli Ximǝy»}} — bu ikki adǝmning Sulaymanƣa düxmǝn bolidiƣanliⱪiƣa Dawut padixaⱨning kɵzi yǝtti. Əslidǝ u ularni jazalaxⱪa toƣra kelǝtti; biraⱪ ɵzi eƣir gunaⱨ sadir ⱪilƣanliⱪi tüpǝylidin («2Sam.» 11-bab) hijalǝttǝ ⱪelip, ⱪoli bu ixlarƣa ⱨeq barmaytti.}}}


\par }{\MM \VS{10}Dawut ɵz ata-bowliri bilǝn bir yǝrdǝ uhlidi. U «Dawutning xǝⱨiri»
{\ADD{degǝn jayda}} dǝpnǝ ⱪilindi.
\FTNT{◼}{{\FR 2:10 }{\FT{{\BD{«Dawut ɵz ata-bowiliri bilǝn bir yǝrdǝ uhlidi»}} — muxundaⱪ ibarilǝr üstidǝ «Yaritilix»tiki «ⱪoxumqǝ sɵz»imizdǝ tohtilimiz.
{\BD{««Dawutning xǝⱨiri» degǝn jay»}} — «Dawutning xǝⱨiri»: — Zionni, yǝni Yerusalemdiki egiz dɵnggǝ jaylaxⱪan, Dawut ⱪurƣan ⱪǝl’ǝni kɵrsitidu.}}}  \XREF{◘}{{\XO 2:10 }{\XT{Ros. 2:29; 13:36}}}

\VS{11}Dawutning Israilƣa sǝltǝnǝt ⱪilƣan waⱪti ⱪiriⱪ yil idi; u Ⱨebronda yǝttǝ yil sǝltǝnǝt ⱪilip, Yerusalemda ottuz üq yil sǝltǝnǝt ⱪildi.
\XREF{◘}{{\XO 2:11 }{\XT{1Tar. 29:27}}}


\par }{\BB \par }
{\MM \par }
{\SH Sulaymanning orni mustǝⱨkǝmlinidu
\par }
{\MM \VS{12}Sulayman atisi Dawutning tǝhtidǝ olturdi; uning sǝltǝniti heli mustǝⱨkǝmlǝndi.
\XREF{◘}{{\XO 2:12 }{\XT{1Tar. 29:23; 2Tar. 1:1}}}

\VS{13}Əmma Ⱨaggitning oƣli Adoniya Sulaymanning anisi Bat-Xebaning ⱪexiƣa bardi. U uningdin: — Tinqliⱪ mǝⱪsitidǝ kǝldingmu? — dǝp soridi. U: — Xundaⱪ, tinqliⱪ mǝⱪsitidǝ, dedi.


\par }{\MM \VS{14}U yǝnǝ: — Sanga bir sɵzüm bar idi, dedi. U: — Sɵzüngni eytⱪin, dedi.


\par }{\MM \VS{15}U: — Bilisǝnki, padixaⱨliⱪ ǝslidǝ meningki idi, wǝ pütün Israil meni padixaⱨ bolidu dǝp, manga ⱪaraytti. Lekin padixaⱨliⱪ mǝndin ketip, inimning ilkigǝ ɵtti; qünki Pǝrwǝrdigarning iradisi bilǝn u uningki boldi.
\XREF{◘}{{\XO 2:15 }{\XT{1Tar. 22:9; 28:5}}}

\VS{16}Əmdi sanga bir iltimasim bar. Meni yandurmiƣin, dedi. U: — Eytⱪin, dedi.


\par }{\MM \VS{17}U: — Sǝndin ɵtünimǝn, Sulayman padixaⱨⱪa mǝn üqün eytⱪinki — qünki u sanga yaⱪ demǝydu! — U Xunamliⱪ Abixagni manga hotunluⱪⱪa bǝrsun, dedi.


\par }{\MM \VS{18}Bat-Xeba: — Maⱪul; sǝn üqün padixaⱨⱪa sɵz ⱪilay, dedi.


\par }{\MM \VS{19}Bat-Xeba Adoniya üqün sɵz ⱪilƣili Sulayman padixaⱨning aldiƣa bardi. Padixaⱨ ⱪopup aldiƣa berip, anisiƣa tǝzim ⱪildi. Andin tǝhtigǝ berip olturup padixaⱨning anisiƣa bir tǝhtni kǝltürdi. Xuning bilǝn u uning ong yenida olturup, uningƣa: —

\VS{20}Sanga kiqikkinǝ bir iltimasim bar. Meni yandurmiƣin, dedi. Padixaⱨ uningƣa: — I ana, sorawǝrgin, mǝn seni yandurmaymǝn, dedi.


\par }{\MM \VS{21}U: — Akang Adoniyaƣa Xunamliⱪ Abixagni hotunluⱪⱪa bǝrgüzgin, dedi.


\par }{\MM \VS{22}Sulayman padixaⱨ jawab berip anisiƣa: — Nemixⱪa Adoniya üqün Xunamliⱪ Abixagni soraysǝn? U akam bolƣanikǝn, uning üqün, Abiyatar kaⱨin üqün wǝ Zǝruiyaning oƣli Yoab üqün padixaⱨliⱪnimu sorimamsǝn! — dedi.
\FTNT{◼}{{\FR 2:22 }{\FT{{\BD{«Nemixⱪa Adoniya üqün Xunamliⱪ Abixagni soraysǝn? U akam bolƣanikǝn, uning üqün, ... padixaⱨliⱪnimu sorimamsǝn!»}} — mumkinqiliki barki, Adoniya atisining kenizikini ǝmrigǝ alsa, hǝlⱪ uni atisiƣa barawǝr ikǝn, xunga padixaⱨ boluxⱪa layiⱪ dǝp ⱪaraytti. Sulaymanning kɵzliri bu ixⱪa yǝtti.}}}


\par }{\MM \VS{23}Sulayman padixaⱨ Pǝrwǝrdigar bilǝn ⱪǝsǝm ⱪilip mundaⱪ dedi: — Adoniya xu sɵzni ⱪilƣini üqün ɵlmisǝ, Huda meni ursun yaki uningdin artuⱪ jazalisun!

\VS{24}Mening ornumni mustǝⱨkǝm ⱪilƣan, atamning tǝhtidǝ olturƣuzƣan, Ɵz wǝdisi boyiqǝ manga bir ɵyni ⱪurƣan Pǝrwǝrdigarning ⱨayati bilǝn ⱪǝsǝm ⱪilimǝnki, Adoniya bügün ɵlümgǝ mǝⱨküm ⱪilinidu, dedi.
\FTNT{◼}{{\FR 2:24 }{\FT{{\BD{«{\BDIT{Pǝrwǝrdigar}}... Ɵz wǝdisi boyiqǝ manga bir ɵyni ⱪurƣan...»}} — «ɵy» muxu yǝrdǝ Sulaymandin bolidiƣan xaⱨanǝ sulalini kɵrsitidu.}}}  \XREF{◘}{{\XO 2:24 }{\XT{2Sam. 7:12, 13}}}


\par }{\MM \VS{25}Xuning bilǝn Sulayman padixaⱨ Yǝⱨoyadaning oƣli Binayani bu ixⱪa ǝwǝtti; u uni qepip ɵltürdi.


\par }{\MM \VS{26}Padixaⱨ Abiyatar kaⱨinƣa: — Mang, Anatottiki ɵz etizliⱪingƣa barƣin. Sǝn ɵlümgǝ layiⱪsǝn, lekin sǝn Rǝb Pǝrwǝrdigarning ǝⱨdǝ sanduⱪini atam Dawutning aldida kɵtürgǝnliking tüpǝylidin, wǝ atamning tartⱪan ⱨǝmmǝ azab-oⱪubǝtliridǝ uningƣa ⱨǝmdǝrd bolƣining üqün, mǝn ⱨazir seni ɵlümgǝ mǝⱨkum ⱪilmaymǝn, dedi.
\XREF{◘}{{\XO 2:26 }{\XT{1Sam. 22:20-23; 2Sam. 15:24}}}


\par }{\MM \VS{27}Andin Sulayman Abiyatarni Pǝrwǝrdigarƣa kaⱨin boluxtin juda ⱪilip ⱨǝydidi. Xuning bilǝn Pǝrwǝrdigarning Əlining jǝmǝti toƣruluⱪ Xiloⱨda eytⱪan sɵzi ǝmǝlgǝ axuruldi.
\FTNT{◼}{{\FR 2:27 }{\FT{{\BD{«Pǝrwǝrdigarning Əlining jǝmǝti toƣruluⱪ Xiloⱨda eytⱪan sɵzi ǝmǝlgǝ axuruldi»}} — bu sɵz «1Sam.» 2:27-36dǝ wǝ 3:11-14dǝ hatirilǝngǝn.}}}  \XREF{◘}{{\XO 2:27 }{\XT{1Sam. 2:31-36}}}


\par }{\MM \VS{28}Buning hǝwiri Yoabⱪa yǝtkǝndǝ (qünki Yoab Abxalomƣa ǝgǝxmigǝn bolsimu, Adoniyaƣa ǝgǝxkǝnidi) Yoab Pǝrwǝrdigarning qediriƣa ⱪeqip ⱪurbangaⱨning münggüzlirini tutti.
\XREF{◘}{{\XO 2:28 }{\XT{1Pad. 1:50}}}

\VS{29}Sulayman padixaⱨⱪa: «Mana, Yoab Pǝrwǝrdigarning qediriƣa ⱪeqip berip, ⱪurbangaⱨning yenida turidu» degǝn hǝwǝr yǝtküzüldi. Sulayman Yǝⱨoyadaning oƣli Binayani xu yǝrgǝ ǝwǝtip: — Mang, uni ɵltürüwǝtkin, dedi.


\par }{\MM \VS{30}Binaya Pǝrwǝrdigarning qediriƣa berip uningƣa: — «Padixaⱨ seni buyaⱪⱪa qiⱪsun!» dedi, dedi. U: — Yaⱪ, muxu yǝrdǝ ɵlimǝn, dedi. Binaya padixaⱨning yeniƣa ⱪaytip uningƣa hǝwǝr berip: — Yoab mundaⱪ-mundaⱪ dedi, manga xundaⱪ jawab bǝrdi, dedi.


\par }{\MM \VS{31}Padixaⱨ uningƣa: — U ɵzi degǝndǝk ⱪilip, uni qepip ɵltürgin wǝ uni dǝpnǝ ⱪilƣin. Xuning bilǝn Yoab tɵkkǝn naⱨǝⱪ ⱪan mǝndin wǝ atamning jǝmǝtidin kɵtürülüp kǝtkǝy.

\VS{32}Xundaⱪ ⱪilip atam Dawut bihǝwǝr ǝⱨwalda u ɵzidin adil wǝ esil ikki adǝmni, yǝni Israilning ⱪoxunining sǝrdari nǝrning oƣli Abnǝr bilǝn Yǝⱨudaning ⱪoxunining sǝrdari Yǝtǝrning oƣli Amasani ⱪiliqliƣini üqün, Pǝrwǝrdigar u tɵkkǝn ⱪanni ɵz bexiƣa yanduridu.

\VS{33}Ularning ⱪeni Yoabning bexi wǝ nǝslining bexiƣa mǝnggü yanƣay; lekin Dawut, uning nǝsli, jǝmǝti wǝ tǝhtigǝ ǝbǝdil’ǝbǝdgiqǝ Pǝrwǝrdigardin tinq-hatirjǝmlik bolƣay, dedi.


\par }{\MM \VS{34}Yǝⱨoyadaning oƣli Binaya qiⱪip uni qepip, ɵlümgǝ mǝⱨkum ⱪildi. Andin u qɵldiki ɵz ɵyidǝ dǝpnǝ ⱪilindi.


\par }{\MM \VS{35}Padixaⱨ Yǝⱨoyadaning oƣli Binayani uning orniƣa ⱪoxunning sǝrdari ⱪildi; padixaⱨ Abiyatarning orniƣa Zadokni kaⱨin ⱪilip tǝyinlidi.
\XREF{◘}{{\XO 2:35 }{\XT{1Sam. 2:35}}}


\par }{\MM \VS{36}Andin keyin padixaⱨ Ximǝyni qaⱪirip uningƣa: — Yerusalemda ɵzünggǝ bir ɵy selip u yǝrdǝ olturƣin. Baxⱪa ⱨeq yǝrgǝ qiⱪma.

\VS{37}Əgǝr sǝn qiⱪip Kidron jilƣisidin ɵtsǝng, xuni eniⱪ bilip ⱪoyki, xu kündǝ sǝn xǝksiz ɵlisǝn. Sening ⱪening ɵz bexingƣa qüxidu, dedi.


\par }{\MM \VS{38}Ximǝy padixaⱨⱪa: — Ƣojamning sɵzi bǝrⱨǝⱪtur. Ƣojam padixaⱨ eytⱪandǝk ⱪulliri xundaⱪ ⱪilidu, dedi. Xuning bilǝn Ximǝy uzun waⱪitⱪiqǝ Yerusalemda turdi.


\par }{\MM \VS{39}Üq yildin keyin xundaⱪ boldiki, Ximǝyning ⱪulliridin ikkisi ⱪeqip Maakaⱨning oƣli, Gatning padixaⱨi Aⱪixning ⱪexiƣa bardi. Ximǝygǝ: — Mana ⱪulliring Gat xǝⱨiridǝ turidu, degǝn hǝwǝr yǝtküzüldi.

\VS{40}Ximǝy exikini toⱪup ⱪullirini izdigili Gatⱪa, Aⱪixning yeniƣa bardi. Andin u yenip ɵz ⱪullirini Gattin elip kǝldi.


\par }{\MM \VS{41}Sulaymanƣa: — Ximǝy Yerusalemdin Gatⱪa berip kǝldi, dǝp hǝwǝr yǝtküzüldi.

\VS{42}Padixaⱨ Ximǝyni qaⱪirtip uningƣa: — Mǝn seni Pǝrwǝrdigar bilǝn ⱪǝsǝm ⱪildurup: — Xuni eniⱪ bilip ⱪoyki, sǝn ⱪaysi küni qiⱪip birǝr yǝrgǝ barƣan bolsang, sǝn xu künidǝ xǝksiz ɵlisǝn, dǝp agaⱨlandurup eytmiƣanmidim? Ɵzüngmu, mǝn angliƣan sɵz bǝrⱨǝⱪ, degǝnidingƣu?

\VS{43}Xundaⱪ bolƣanikǝn, nemixⱪa ɵzüng Pǝrwǝrdigar aldida ⱪilƣan ⱪǝsimingni buzup, mǝn sanga buyruƣan buyruⱪumnimu tutmiding? — dedi.


\par }{\MM \VS{44}Padixaⱨ Ximǝygǝ yǝnǝ: Sǝn atam Dawutⱪa ⱪilƣan ⱨǝmmǝ rǝzillikni obdan bilisǝn, u kɵnglünggǝ ayandur. Mana Pǝrwǝrdigar rǝzillikingni ɵz bexingƣa yanduridu.
\XREF{◘}{{\XO 2:44 }{\XT{2Sam. 16:5, 6, 7}}}

\VS{45}Lekin Sulayman padixaⱨ bolsa bǝrikǝtlinip, Dawutning tǝhti Pǝrwǝrdigarning aldida ǝbǝdil’ǝbǝd mustǝⱨkǝm ⱪilinidu, dedi.


\par }{\MM \VS{46}Andin padixaⱨning buyruⱪi bilǝn Yǝⱨoyadaning oƣli Binaya qiⱪip uni qepip ɵltürdi. Padixaⱨliⱪ bolsa Sulaymanning ⱪolida mustǝⱨkǝm ⱪilindi.
\XREF{◘}{{\XO 2:46 }{\XT{2Tar. 1:1}}}


\par }{\BB \par }
{\BB \par }
{\MM \par }

\Chap{3}{\SH Pǝrwǝrdigar Sulaymanƣa danaliⱪ beridu
\par }
{\R 2Tar. 1:1-12

\par }{\MM \VerseOne{1}Sulayman Misirning padixaⱨi Pirǝwn bilǝn ittipaⱪ tüzüp Pirǝwnning ⱪizini hotunluⱪⱪa aldi. Ɵz ordisi, Pǝrwǝrdigarning ɵyi wǝ Yerusalemning qɵrisidiki sepilni yasap pütküzgüqilik u uni «Dawutning xǝⱨiri»gǝ apirip turƣuzdi.
\XREF{◘}{{\XO 3:1 }{\XT{1Pad. 7:8}}}


\par }{\MM \VS{2}Xu waⱪitlarda Pǝrwǝrdigarning nami üqün bir ibadǝthana yasalmiƣini üqün hǝlⱪ «yuⱪiri jaylar»da ⱪurbanliⱪlirini ⱪilatti.
\FTNT{◼}{{\FR 3:2 }{\FT{{\BD{«hǝlⱪ «yuⱪiri jaylar»da ⱪurbanliⱪlirini ⱪilatti»}} — «yuⱪiri jaylar»: — Tǝwrattiki «Ⱪan.» 12:5-14dǝ wǝ baxⱪa munasiwǝtlik yǝrlǝrdǝ, Huda Israillarƣa: — Birsi manga atap ⱪurbanliⱪ ⱪilsa, pǝⱪǝt «Ɵzüm talliƣan jay»da ⱪurbanliⱪ ⱪilsun, dǝp tapilaydu. Israilning tarihida Huda muxundaⱪ ⱪurbanliⱪ ⱪilidiƣan birnǝqqǝ jayni bekitkǝnidi (bir waⱪitta pǝⱪǝt birla jayni bekitǝtti). Biraⱪ Israillar bǝlkim ɵz ⱪolayliⱪini kɵzlǝp (wǝ bǝlkim butpǝrǝslǝrning ix-ⱨǝrikǝtlirini dorap) Hudaning ǝmrini nǝziridin saⱪit ⱪilip taƣ qoⱪⱪiliri ⱪatarliⱪ yuⱪiri jaylarda Hudaƣa ibadǝt ⱪilip ⱪurbanliⱪ ⱪilatti. Buning xundaⱪ bir hǝtiri bar idiki, ular ǝtrapidiki butpǝrǝslǝrning tǝsirini ⱪobul ⱪilip, xu yǝrdǝ ⱨǝrhil butlarƣimu qoⱪunup, ⱨǝtta butpǝrǝslǝrgǝ ǝgixip «insan ⱪurbanliⱪ»larnimu ⱪilixi mumkin wǝ dǝrwǝⱪǝ kɵp waⱪitlarda xundaⱪ ⱪilatti (mǝsilǝn, «Əz.» 16:21, 20:26ni kɵrüng).}}}  \XREF{◘}{{\XO 3:2 }{\XT{Ⱪan. 12:5}}}


\par }{\MM \VS{3}Sulayman Pǝrwǝrdigarni sɵyüp, atisi Dawutning bǝlgiligǝnliridǝ mangatti. Pǝⱪǝt «yuⱪiri jaylar»da ⱪurbanliⱪ ⱪilip huxbuy yaⱪatti.
\FTNT{◼}{{\FR 3:3 }{\FT{{\BD{«Sulayman Pǝrwǝrdigarni sɵyüp, atisi Dawutning bǝlgiligǝnliridǝ mangatti; pǝⱪǝt «yuⱪiri jaylar»da ... huxbuy yaⱪatti»}} — «Dawutning bǝlgiligǝnliri»: — xübⱨisizki, Musa pǝyƣǝmbǝrgǝ qüxürülgǝn barliⱪ bǝlgilimilǝrni ɵz iqigǝ alƣan. Ularning iqidǝ, ⱪurbanliⱪ ⱪilix «yuⱪiri jaylar»da ǝmǝs, bǝlki Pǝrwǝrdigar bekitkǝn jaydila boluxi kerǝk, dǝp bekitilgǝn («Ⱪan.» 12:10-14).}}}


\par }{\MM \VS{4}Padixaⱨ ⱪurbanliⱪ ⱪilƣili Gibeonƣa bardi; qünki u yǝr «uluƣ yuⱪiri jay» idi. Sulayman u yǝrdiki ⱪurbangaⱨta bir ming kɵydürmǝ ⱪurbanliⱪ sundi.
\XREF{◘}{{\XO 3:4 }{\XT{2Tar. 1:3}}}

\VS{5}Pǝrwǝrdigar Gibeonda Sulaymanƣa keqisi qüxidǝ kɵründi. Huda uningƣa: — Mening sanga nemǝ beriximni layiⱪ tapsang, xuni tiligin, dedi.
\XREF{◘}{{\XO 3:5 }{\XT{1Pad. 9:2}}}


\par }{\MM \VS{6}Sulayman jawabǝn mundaⱪ dedi: — Ⱪulung atam Dawut Sening aldingda ⱨǝⱪiⱪǝt, ⱨǝⱪⱪaniyliⱪ wǝ kɵnglining sǝmimiyliki bilǝn mangƣanliⱪi bilǝn Sǝn uningƣa zor meⱨribanliⱪni kɵrsǝtkǝniding; wǝ Sǝn xu zor meⱨribanliⱪni dawam ⱪilip, bügünki kündikidǝk ɵz tǝhtidǝ olturƣili uningƣa bir oƣul bǝrding.

\VS{7}Əmdi i Pǝrwǝrdigar Hudayim, ⱪulungni atam Dawutning ornida padixaⱨ ⱪilding. Əmma mǝn pǝⱪǝt bir gɵdǝk bala halas, qiⱪix-kirixnimu bilmǝymǝn.
\XREF{◘}{{\XO 3:7 }{\XT{2Tar. 2:7}}}

\VS{8}Ɵz ⱪulung Sǝn talliƣan hǝlⱪing, kɵplükidin sanap bolmaydiƣan ⱨesabsiz uluƣ bir hǝlⱪ arisida turidu.
\XREF{◘}{{\XO 3:8 }{\XT{2Tar. 1:9}}}

\VS{9}Xunga Ɵz ⱪulungƣa hǝlⱪingning üstigǝ ⱨɵküm ⱪilixⱪa yahxi-yamanni pǝrⱪ etidiƣan oyƣaⱪ bir ⱪǝlbni bǝrgǝysǝn; bolmisa, kim bu uluƣ hǝlⱪing üstigǝ ⱨɵküm ⱪilalisun? — dedi.
\FTNT{◼}{{\FR 3:9 }{\FT{{\BD{«yahxi-yamanni pǝrⱪ etidiƣan oyƣaⱪ bir ⱪǝlb»}} — ibraniy tilida «anglaxⱪa oyƣaⱪ bir ⱪǝlb».}}}


\par }{\MM \VS{10}Sulaymanning xuni tiligini Rǝbni hux ⱪildi.


\par }{\MM \VS{11}Huda uningƣa: — Sǝn xuni tiligining üqün — Ya ɵzüng üqün uzun ɵmür tilimǝy, ya ɵzüng üqün dɵlǝt-bayliⱪ tilimǝy, ya düxmǝnliringning janlirini tilimǝy, bǝlki toƣra ⱨɵküm ⱪilƣili oyƣaⱪ boluxⱪa ɵzüng üqün ǝⱪil-parasǝtni tiligining üqün,
\XREF{◘}{{\XO 3:11 }{\XT{2Tar. 1:11}}}

\VS{12}mana, sɵzüng boyiqǝ xundaⱪ ⱪildim. Mana sanga xundaⱪ dana wǝ yorutulƣan ⱪǝlbni bǝrdimki, sǝndin ilgiri sanga ohxaydiƣini bolmiƣan, sǝndin keyinmu sanga ohxaydiƣini bolmaydu.
\XREF{◘}{{\XO 3:12 }{\XT{Top. 1:16}}}

\VS{13}Mǝn sǝn tilimigǝn nǝrsinimu, yǝni dɵlǝt-bayliⱪ wǝ xan-xɵⱨrǝtni sanga bǝrdim. Xuning bilǝn barliⱪ künliringdǝ padixaⱨlarning arisida sanga ohxax bolidiƣini qiⱪmaydu.
\XREF{◘}{{\XO 3:13 }{\XT{Mat. 6:33; Əf. 3:20}}}

\VS{14}Əgǝr atang Dawut mangƣandǝk Mening yollirimda mengip, bǝlgilimilirim wǝ ǝmrlirimni tutsang künliringni uzartimǝn, dedi.


\par }{\MM \VS{15}Sulayman oyƣanƣanda, mana bu bir qüx idi. U Yerusalemƣa kelip Pǝrwǝrdigarning ǝⱨdǝ sanduⱪining aldiƣa kelip, ɵrǝ turup kɵydürmǝ ⱪurbanliⱪlarni ⱪilip, inaⱪliⱪ ⱪurbanliⱪlirini ɵtküzüp, ⱨǝmmǝ hizmǝtkarliriƣa ziyapǝt ⱪilip bǝrdi.


\par }{\BB \par }
{\MM \par }
{\SH Sulaymanning danaliⱪi ayan bolidu
\par }
{\MM \VS{16}Xuningdin keyin ikki paⱨixǝ ayal padixaⱨning ⱪexiƣa kelip uning aldida turdi.


\par }{\MM \VS{17}Birinqi ayal: — I ƣojam! Mǝn wǝ bu hotun bir ɵydǝ olturimiz; u mǝn bilǝn ɵydǝ turƣinida bir balini tuƣdum.

\VS{18}Mǝn balini tuƣup üq kündin keyin u hotunmu bir bala tuƣdi. Biz ikkiylǝn u yǝrdǝ olturduⱪ; ɵydǝ bizdin baxⱪa ⱨeq yat adǝm yoⱪ idi, yalƣuz biz ikkiylǝn ɵydǝ iduⱪ.

\VS{19}Xu keqidǝ bu hotunning balisi ɵldi; qünki u balisini besip ɵltürüp ⱪoyƣanidi.

\VS{20}U yerim keqidǝ ⱪopup dedǝkliri uhlap ⱪalƣanda, yenimdin oƣlumni elip ɵz ⱪuqiⱪiƣa selip, ɵzining ɵlgǝn oƣlini mening ⱪuqiⱪimƣa selip ⱪoyuptu.

\VS{21}Ətisi ⱪopup balamni emitǝy desǝm mana ɵlük turidu. Lekin ǝtigǝndǝ ⱪarisam, u mǝn tuƣⱪan bala ǝmǝs idi, dedi.


\par }{\MM \VS{22}Ikkinqi ayal: — Yaⱪ, undaⱪ ǝmǝs. Tirik ⱪalƣini mening oƣlum, ɵlgini sening oƣlung, dedi. Lekin birinqi ayal: — Yaⱪ, ɵlgini sening oƣlung, tirik ⱪalƣini mening oƣlum, dedi. Ular xu ⱨalǝttǝ padixaⱨning aldida talixip turatti.


\par }{\MM \VS{23}Padixaⱨ: — Biri: «Tirik ⱪalƣini mening oƣlum, ɵlgini sening oƣlung» dǝydu. Əmma yǝnǝ biri: «Yaⱪ, ɵlgini sening oƣlung, tirik ⱪalƣini mening oƣlum» dǝydu, dedi.


\par }{\MM \VS{24}Padixaⱨ: Manga bir ⱪiliq elip kelinglar, dedi. Ular ⱪiliqni padixaⱨⱪa elip kǝlgǝndǝ

\VS{25}padixaⱨ: Tirik balini otturidin kesip ikki parqǝ ⱪilip yerimini birigǝ, yǝnǝ bir yerimni ikkinqisigǝ beringlar, dedi.


\par }{\MM \VS{26}U waⱪitta tirik balining anisi ɵz balisiƣa iqini aƣritip padixaⱨⱪa: — Aⱨ ƣojam! Tirik balini uningƣa bǝrsilǝ, ⱨǝrgiz uni ɵltürmigǝylǝ! — dǝp yalwurdi. Lekin ikkinqisi: — Uni nǝ meningki nǝ seningki ⱪilmay, otturidin kesinglar, dedi.


\par }{\MM \VS{27}Padixaⱨ jawabǝn: — Tirik balini uningƣa beringlar, uni ⱨeq ɵltürmǝnglar; qünki bu balining anisi xudur, dedi.


\par }{\MM \VS{28}Pütkül Israil padixaⱨning ⱪilƣan ⱨɵkümi toƣrisida anglidi wǝ ular padixaⱨtin ⱪorⱪti, qünki ular Hudaning adil ⱨɵkümlǝrni qiⱪirix danaliⱪining uningda barliⱪini kɵrdi.


\par }{\BB \par }
{\BB \par }
{\MM \par }

\Chap{4}{\SH Sulaymanning ǝmǝldarliri wǝ hizmǝtkarliri
\par }
{\MM \VerseOne{1}Sulayman padixaⱨ pütkül Israilƣa padixaⱨ boldi.


\par }{\MM \VS{2}Uning qong ǝmǝldarliri munular: — Zadokning oƣli Azariya kaⱨin idi;

\VS{3}Xixaning oƣulliri Elihorǝf wǝ Ahiyaⱨ katiplar idi; Aⱨiludning oƣli Yǝⱨoxafat tǝzkiriqi idi;

\VS{4}Yǝⱨoyadaning oƣli Binaya ⱪoxunning bax sǝrdari idi. Zadok bilǝn Abiyatar kaⱨinlar idi;

\VS{5}Natanning oƣli Azariya nazarǝt begi, Natanning yǝnǝ bir oƣli Zabud ⱨǝm kaⱨin wǝ padixaⱨning mǝsliⱨǝtqisi idi.

\VS{6}Ahixar ordining ƣojidari, Abdaning oƣli Adoniram baj-alwan begi idi.
\XREF{◘}{{\XO 4:6 }{\XT{1Pad. 12:18}}}


\par }{\MM \VS{7}Pütkül Israil zeminida Sulayman padixaⱨning ɵzi üqün wǝ ordidikiliri üqün yemǝk-iqmǝk tǝminlǝydiƣan, on ikki nazarǝtqi tǝyinlǝngǝnidi; ularning ⱨǝrbiri yilda bir aydin yemǝk-iqmǝk tǝminlǝxkǝ mǝs’ul idi.

\VS{8}Ularning ismi tɵwǝndǝ hatirilǝngǝn: Əfraim taƣliⱪ rayoniƣa Bǝn-Hur;

\VS{9}Makaz, Xaalbim, Bǝyt-Xǝmǝx wǝ Elon-Bǝyt-Ⱨananƣa Bǝn-Dǝkǝr;

\VS{10}Arubotⱪa Bǝn-Hǝsǝd; u yǝnǝ Sokoⱨ wǝ Hǝfǝr degǝn barliⱪ yurtⱪimu mǝs’ul idi;
\FTNT{◼}{{\FR 4:10 }{\FT{{\BD{«Sokoⱨ»}} — yaki «Soko».}}}

\VS{11}yǝnǝ Nafat-Dorƣa Bǝn-Abinadab (u Sulaymanning ⱪizi Tafatni hotunluⱪⱪa alƣan);

\VS{12}Taanaⱪ, Mǝgiddo wǝ Yizrǝǝlning tɵwǝnki tǝripidiki Zarǝtanning yenida bolƣan pütkül Bǝyt-Xanƣa, xundaⱪla Bǝyt-Xandin tartip Abǝl-Mǝⱨolaⱨƣiqǝ, Jokneamdin ɵtküqǝ bolƣan zeminlarƣa Aⱨiludning oƣli Baana;

\VS{13}Ramot-Gileadⱪa Bǝn-Gǝbǝr; u yǝnǝ Gilead yurtiƣa jaylaxⱪan, Manassǝⱨning oƣli Yairƣa tǝwǝ bolƣan kǝntlǝr wǝ ⱨǝm Baxandiki yurt Argob, jümlidin u yǝrdiki sepili, mis baldaⱪliⱪ ⱪowuⱪliri bolƣan atmix qong xǝⱨǝrgimu mǝs’ul idi.


\par }{\MM \VS{14}Maⱨanaimƣa Iddoning oƣli Aⱨinadab;

\VS{15}Naftaliƣa Ahimaaz (u Sulaymanning ⱪizi Basimatni hotunluⱪⱪa alƣanidi).

\VS{16}Axir wǝ Alotⱪa Ⱨuxayning oƣli Baanaⱨ;

\VS{17}Issakarƣa Paruaⱨning oƣli Yǝⱨoxafat;

\VS{18}Binyamin zeminiƣa Elaning oƣli Ximǝy;

\VS{19}Gilead zeminiƣa (ǝslidǝ Amoriylarning padixaⱨi Siⱨon wǝ Baxanning padixaⱨi Ogning zemini idi) Urining oƣli Gǝbǝr. U xu yurtⱪa birdinbir nazarǝtqi idi.
\FTNT{◼}{{\FR 4:19 }{\FT{{\BD{«U xu yurtⱪa birdinbir nazarǝtqi idi»}} — yaki «Wǝ pütkül zemin üstidǝ yǝnǝ bir nazarǝtqi bar idi». Bǝzi alimlar bu «yǝnǝ bir» nazarǝtqini kǝbsǝ yillardiki «13-ay»ning ⱨajitigǝ mǝs’ul, dǝp ⱪaraydu.}}}


\par }{\BB \par }
{\MM \par }
{\SH Sulaymanning dɵliti wǝ xɵⱨriti
\par }
{\MM \VS{20}Yǝⱨuda bilǝn Israilning adǝmliri dengiz saⱨilidiki ⱪumdǝk nurƣun idi. Ular yǝp-iqip, huxalliⱪ ⱪilatti.

\VS{21}Wǝ Sulayman bolsa
{\ADD{Əfrat}} dǝryasidin tartip Filistiylǝrning zeminiƣa wǝ Misirning qegraliriƣiqǝ bolƣan ⱨǝmmǝ padixaⱨliⱪlarning üstidǝ sǝltǝnǝt ⱪilatti. Ular olpan kǝltürüp Sulaymanning pütün ɵmridǝ uning hizmitidǝ bolatti.

\VS{22}Sulaymanning ordisiƣa ketidiƣan künlük tǝminat üqün ottuz kor tasⱪiƣan aⱪ un, atmix kor ⱪara un,
\FTNT{◼}{{\FR 4:22 }{\FT{{\BD{«ottuz kor»}} — bir kor 220 litr, 30 kor 6600 litr.}}}

\VS{23}on bordiƣan uy, yaylaⱪtin kǝltürülgǝn yigirmǝ uy, yüz ⱪoy ketǝtti; buningdin baxⱪa buƣilar, jǝrǝnlǝr, keyiklǝr wǝ bordiƣan tohular lazim idi.

\VS{24}Qünki u Tifsaⱨdin tartip Gazaƣiqǝ,
{\ADD{Əfrat}} dǝryasining bu tǝripidiki ⱨǝmmǝ yurtlarning üstidǝ, yǝni
{\ADD{Əfrat}} dǝryasining bu tǝripidiki barliⱪ padixaⱨlarning üstigǝ ⱨɵküm sürǝtti; uning tɵt ǝtrapi tinq idi.

\VS{25}Sulaymanning pütkül künliridǝ Dandin tartip Bǝǝr-Xebaƣiqǝ Yǝⱨuda bilǝn Israil adǝmlirining ⱨǝrbiri ɵz üzüm teli wǝ ɵz ǝnjür dǝrihining tegidǝ aman-esǝn olturatti.
\XREF{◘}{{\XO 4:25 }{\XT{Law. 26:5}}}


\par }{\MM \VS{26}Sulaymanning jǝng ⱨarwilirining atliri üqün tɵt ming athanisi, on ikki ming qǝwǝndizi bar idi.
\FTNT{◼}{{\FR 4:26 }{\FT{{\BD{«tɵt ming athanisi»}} — kɵp kona kɵqürmilǝrdǝ «ⱪiriⱪ ming athanisi» deyilidu. Lekin biz bu sanni kɵqürgüqilǝrning hataliⱪi dǝp ⱪaraymiz. «2Tar.» 9:25dǝ wǝ bu tekistning bǝzi grek tǝrjimiliridǝ «tɵt ming» deyilidu.
{\BD{«on ikki ming qǝwǝndizi»}} — yaki «on ikki ming eti».}}}  \XREF{◘}{{\XO 4:26 }{\XT{1Pad. 10:26; 2Tar. 1:14; 9:25}}}


\par }{\MM \VS{27}Mǝzkur nazarǝtqilǝrning ⱨǝrbiri ɵzigǝ bekitilgǝn ayda Sulayman padixaⱨⱪa wǝ uning dastihiniƣa kǝlgǝnlǝrning ⱨǝmmisining yemǝk-iqmǝklirini kemǝytmǝy tǝminlǝytti.

\VS{28}Hǝlⱪ bolsa ⱨǝrbiri ɵzigǝ bekitilgǝn norma boyiqǝ at-ⱪeqirlar üqün arpa bilǝn samanlarni
{\ADD{nazarǝtqilǝr bar}} yǝrgǝ elip kelǝtti.


\par }{\MM \VS{29}Huda Sulaymanƣa dengiz saⱨilidiki ⱪumdǝk danaliⱪ, intayin mol pǝm-parasǝt ata ⱪilip, uning ⱪǝlbini kǝng ⱪilip zor yorutti.
\FTNT{◼}{{\FR 4:29 }{\FT{{\BD{«uning ⱪǝlbini kǝng ⱪilip zor yorutti»}} — yaki «uning kɵksi-ⱪarnini bǝk kǝng ⱪildi».}}}

\VS{30}Xuning bilǝn Sulaymanning danaliⱪi barliⱪ xǝrⱪtikilǝrning danaliⱪidin wǝ Misirdiki barliⱪ danaliⱪtin axti.

\VS{31}Qünki u barliⱪ adǝmlǝrdin, jümlidin ǝzraⱨliⱪ Etan bilǝn Maholning oƣulliri Ⱨeman, Kalkol wǝ Darda degǝnlǝrdin dana idi; wǝ uning xɵⱨriti ǝtrapidiki ⱨǝmmǝ ǝllǝr arisida yeyildi.

\VS{32}U eytⱪan pǝnd-nǝsiⱨǝt üq ming idi; uning xeir-küyliri bir ming bǝx idi.

\VS{33}U Liwandiki kedir dǝrihidin tartip tamda ɵsidiƣan lepǝkgülgiqǝ dǝrǝh-giyaⱨlarning ⱨǝmmisini bayan ⱪilip hatiriligǝnidi; u yǝnǝ mal wǝ ⱨaywanlar, ⱪuxlar, ⱨaxarǝt-ɵmiligüqilǝr wǝ beliⱪlar toƣrisida bayan ⱪilip hatiriligǝnidi.

\VS{34}Sulaymanning danaliⱪini angliƣili kixilǝr barliⱪ ǝllǝrdin kelǝtti, xundaⱪla uning danaliⱪi toƣruluⱪ hǝwǝr tapⱪan yǝr yüzidiki ⱨǝmmǝ padixaⱨlardin kixilǝr kǝlmǝktǝ idi.


\par }{\BB \par }
{\BB \par }
{\MM \par }

\Chap{5}{\SH Ibadǝthanini ⱪuruxⱪa materiyallarni toplax
\par }
{\R 2Tar. 2:1-17

\par }{\MM \VerseOne{1}Turning padixaⱨi Ⱨiram Sulaymanni atisining orniƣa padixaⱨ boluxⱪa mǝsiⱨ ⱪilinƣan dǝp anglap, ɵz hizmǝtkarlirini uning ⱪexiƣa ǝwǝtti; qünki Ⱨiram Dawutni izqil sɵygüqi idi.
\XREF{◘}{{\XO 5:1 }{\XT{2Sam. 5:11; 1Tar. 14:1}}}

\VS{2}Sulayman Ⱨiramƣa adǝm ǝwitip mundaⱪ uqurni yǝtküzdi: —


\par }{\MM \VS{3}«Ɵzüng bilisǝnki, atam Dawutning düxmǝnlirini Pǝrwǝrdigar uning puti astiƣa ⱪoyƣuqǝ, u ǝtrapida ⱨǝr tǝrǝptǝ jǝng ⱪilƣanliⱪi tüpǝylidin Pǝrwǝrdigar Hudasning namiƣa bir ibadǝthana yasiyalmidi.
\XREF{◘}{{\XO 5:3 }{\XT{1Tar. 28:3}}}

\VS{4}Əmdi ⱨazir Pǝrwǝrdigar Hudayim manga ⱨǝmmǝ tǝrǝptin aram bǝrdi; ⱨeqbir düxminim yoⱪ, ⱨeqbir bala-ⱪaza yoⱪ.

\VS{5}Mana, Pǝrwǝrdigarning atam Dawutⱪa: «Mǝn sening ornungƣa ɵz tǝhtinggǝ olturƣuzƣan oƣlung bolsa, u mening namimƣa bir ibadǝthana yasaydu» dǝp eytⱪinidǝk, mǝn Pǝrwǝrdigar Hudayimning namiƣa bir ibadǝthana yasay dǝp niyǝt ⱪildim;
\XREF{◘}{{\XO 5:5 }{\XT{2Sam. 7:13; 1Tar. 22:10; 2Tar. 1:18}}}

\VS{6}ǝmdi mǝn üqün
{\ADD{adǝmliringgǝ}} Liwandin kedir dǝrǝhlirini kesinglar, dǝp yarliⱪ qüxürgin; mening hizmǝtkarlirim sening hizmǝtkarliringƣa ⱨǝmdǝmdǝ bolidu. Sening bekitkining boyiqǝ hizmǝtkarliringƣa berilidiƣan ix ⱨǝⱪⱪini sanga tɵlǝymǝn; qünki ɵzünggǝ ayanki, dǝrǝh kesixtǝ arimizda ⱨeqkim Zidondikilǝrdǝk usta ǝmǝs».


\par }{\MM \VS{7}Ⱨiram Sulaymanning sɵzini angliƣanda intayin huxal bolup: — Bügün bu uluƣ hǝlⱪ üstigǝ ⱨɵküm sürüxkǝ Dawutⱪa xundaⱪ dana bir oƣul bǝrgǝn Pǝrwǝrdigarƣa tǝxǝkkür eytilsun! — dedi.

\VS{8}Ⱨiram Sulaymanƣa adǝm ǝwitip: — Sǝn manga ⱪoyƣan tǝlǝpliringni anglap ⱪobul ⱪildim. Mǝn sening kedir yaƣiqi wǝ arqa yaƣiqi toƣruluⱪ arzu ⱪilƣanliringning ⱨǝmmisini ada ⱪilimǝn;

\VS{9}Mening hizmǝtkarlirim xularni Liwandin dengizƣa apiridu; mǝn ularni sal ⱪilip baƣlap, dengiz bilǝn sǝn manga bekitkǝn yǝrgǝ yǝtküzimǝn, andin xu yǝrdǝ ularni yǝxküzimǝn. Xuning bilǝn sǝn ularni tapxuruwelip, elip ketisǝn. Buning ⱨesabiƣa sǝn tǝlǝplirim boyiqǝ ordidikilirim üqün yemǝk-iqmǝk tǝminligǝysǝn, — dedi.


\par }{\MM \VS{10}Xundaⱪ ⱪilip, Ⱨiram Sulaymanƣa barliⱪ tǝlipi boyiqǝ kedir yaƣaqliri wǝ arqa yaƣaqlirini bǝrdi.

\VS{11}Sulayman Ⱨiramƣa ordidikilirining yemǝk-iqmikigǝ yigirmǝ ming kor buƣday wǝ yigirmǝ bat sap zǝytun meyini ǝwǝtip bǝrdi. Ⱨǝr yili Sulayman Ⱨiramƣa xundaⱪ berǝtti.
\FTNT{◼}{{\FR 5:11 }{\FT{{\BD{«yigirmǝ bat»}} — bir «bat» tǝhminǝn 27 litr, 20 bat 540 litr.}}}

\VS{12}Pǝrwǝrdigar Sulaymanƣa wǝdǝ ⱪilƣandǝk uningƣa danaliⱪ bǝrgǝnidi. Ⱨiram bilǝn Sulaymanning arisida inaⱪliⱪ bolup, ikkisi ǝⱨdǝ tüzüxti.
\XREF{◘}{{\XO 5:12 }{\XT{1Pad. 3:12}}}


\par }{\MM \VS{13}Sulayman padixaⱨ pütün Israildin ⱨaxarƣa ixlǝmqilǝrni bekitti, ularning sani ottuz ming idi.

\VS{14}U bularni nɵwǝt bilǝn ⱨǝr ayda on mingdin Liwanƣa ǝwǝtǝtti; xundaⱪ ⱪilip, ular bir ay Liwanda tursa, ikki ay ɵyidǝ turdi. Adoniram ⱨaxarqilaning üstidǝ turatti.

\VS{15}Sulaymanning yǝtmix ming ⱨammili, taƣlarda ixlǝydiƣan sǝksǝn ming taxqisi bar idi.

\VS{16}Uningdin baxⱪa Sulaymanning mǝnsǝpdarliridin ix üstigǝ ⱪoyulƣan üq ming üq yüz ix bexi bar idi; ular ixlǝmqilǝrni baxⱪuratti.


\par }{\MM \VS{17}Padixaⱨ yarliⱪ qüxürüxi bilǝn ular ibadǝthanining ulini selixⱪa yonulƣan, qong wǝ ⱪimmǝtlik taxlarni kesip kǝltürdi.

\VS{18}Wǝ Sulaymanning tamqiliri bilǝn Ⱨiramning tamqiliri wǝ Gǝballiⱪlar ⱪoxulup taxlarni oyup, ɵyni yasax üqün yaƣaq ⱨǝm taxlarni tǝyyarlap ⱪoydi.
\FTNT{◼}{{\FR 5:18 }{\FT{{\BD{«Gǝballiⱪlar»}} — yaki «Biblosluⱪlar», yaki «girwǝklǝrni kǝsküqilǝr».}}}


\par }{\BB \par }
{\BB \par }
{\MM \par }

\Chap{6}{\SH Muⱪǝddǝs ibadǝthanining ⱪuruluxi
\par }
{\R 2Tar. 3:1-14

\par }{\MM \VerseOne{1}Israillar Misirdin qiⱪⱪandin keyinki tɵt yüz sǝksininqi yili, Sulaymanning Israilning üstidiki sǝltǝnitining tɵtinqi yilining ikkinqi eyida, yǝni Zif eyida u Pǝrwǝrdigarning ɵyini yasaxⱪa baxlidi.
\XREF{◘}{{\XO 6:1 }{\XT{2Tar. 3:2; Ros. 7:47}}}  \par\vskip 1ex{\goodbreak\CAPT\resizebox{\columnwidth}{!}{\includegraphics{solomontempleinsideview-upin-01.jpg}}{\par\nobreak}{\CAPT Sulayman padixaⱨ ⱪurƣan ibadǝthana}{ \CAPTREF \par\goodbreak}} 

\par }{\BB \par }
{\MM \VS{2}Sulayman padixaⱨ Pǝrwǝrdigarƣa yasiƣan ibadǝthanining uzunluⱪi atmix gǝz, kǝngliki yigirmǝ gǝz wǝ egizliki ottuz gǝz idi.
\FTNT{◼}{{\FR 6:2 }{\FT{{\BD{«ibadǝthanining uzunluⱪi...»}} — ibraniy tilida «ɵyning uzunluⱪi...».
{\BD{«Pǝrwǝrdigarƣa yasiƣan ibadǝthanining uzunluⱪi atmix gǝz...»}} — Muⱪǝddǝs Kitabta ixlitilgǝn «gǝz»ni bǝlkim bir «jǝynǝk» deyixkǝ toƣra kelidu — Yǝni adǝmning jǝynikidin barmaⱪlirining uqiƣiqǝ bolƣan ariliⱪ (tǝhminǝn 45 santimetr) idi.}}}

\VS{3}Ibadǝthanidiki «muⱪǝddǝs jay»ning aldidiki aywanning uzunluⱪi ibadǝthanining kǝngliki bilǝn barawǝr bolup, yigirmǝ gǝz idi. Ibadǝthanining aldidiki aywanning kǝngliki on gǝz idi.
\XREF{◘}{{\XO 6:3 }{\XT{Yuⱨ. 10:23; Ros. 3:11; 5:12}}}


\par }{\MM \VS{4}U ibadǝthaniƣa rojǝklik derizǝ-pǝnjirilǝrni ornatti.
\FTNT{◼}{{\FR 6:4 }{\FT{{\BD{«U ibadǝthaniƣa rojǝklik derizǝ-pǝnjirilǝrni ornatti»}} — baxⱪa birnǝqqǝ hil tǝrjimilǝr uqrixi mumkin bolƣini bilǝn ⱨǝrⱨalda bu sɵzlǝr derizilǝrni kɵrsitidu.}}}

\VS{5}Ibadǝthana temiƣa, yǝni muⱪǝddǝs jay wǝ «kalamhana»ning temiƣa yandax
{\ADD{üq ⱪǝwǝtlik}} bir imarǝtni saldi wǝ uning iqigǝ ⱨujrilarni yasidi.
\FTNT{◼}{{\FR 6:5 }{\FT{{\BD{«Ibadǝthana temiƣa, yǝni muⱪǝddǝs jay wǝ «kalamhana»ning temiƣa...»}} — muxu yǝrdǝ «kalamhana» «ǝng muⱪǝddǝs jay»ning baxⱪa birhil ismidur. 6:16ni wǝ izaⱨatini kɵrüng. «Kalamhana» deyilixining sǝwǝbi, «ǝng muⱪǝddǝs jay» iqidǝ «ǝⱨdǝ sanduⱪi» bar idi, «ǝⱨdǝ sanduⱪi» iqidǝ Hudaning Israil bilǝn tüzgǝn ǝⱨdinamisi saⱪlaⱪliⱪ idi.}}}


\par }{\MM \VS{6}{\ADD{Taxⱪiriⱪi imarǝtning}} tɵwǝnki ⱪǝwitining kǝngliki bǝx gǝz, ottura ⱪǝwitining kǝngliki altǝ gǝz, üqinqi ⱪǝwitining kǝngliki yǝttǝ gǝz idi. Qünki ibadǝthanining taxⱪi temida limlarni ornatⱪan tɵxüklǝr bolmasliⱪi üqün u tamƣa tǝkqǝ qiⱪirilƣanidi.
\FTNT{◼}{{\FR 6:6 }{\FT{{\BD{«...ibadǝthanining taxⱪi temida limlarni ornatⱪan tɵxüklǝr bolmasliⱪi üqün u tamƣa tǝkqǝ qiⱪirilƣanidi»}} — limning yǝnǝ bir uqi «taxⱪi imarǝt»ning taxⱪi temiƣa bekitilixi üqün xu tǝrǝptǝ tɵxük texilgǝn bolsa kerǝk. «Ibadǝthana shemisi»ni kɵrüng.}}}


\par }{\MM \VS{7}Ibadǝthana pütünlǝy tǝyyar ⱪilip elip kelingǝn taxlardin bina ⱪilinƣanidi. Xundaⱪ ⱪilƣanda, uni yasiƣan waⱪitta nǝ bolⱪa nǝ palta nǝ baxⱪa tɵmür ǝswablarning awazi u yǝrdǝ ⱨeq anglanmaytti.


\par }{\MM \VS{8}Tɵwǝnki ⱪǝwǝtning ⱨujrilirining kirix ixiki ibadǝthanining ong tǝripidǝ idi; bir aylanma pǝlǝmpǝy ottura ⱪǝwǝtkǝ andin ottura ⱪǝwǝttin üqinqi ⱪǝwǝtkǝ qiⱪatti.
\FTNT{◼}{{\FR 6:8 }{\FT{{\BD{«Tɵwǝnki ⱪǝwǝtning ⱨujrilirining kirix ixiki ibadǝthanining ong tǝripidǝ idi»}} — biz muxu yǝrdǝ («tɵwǝnki ⱪǝwǝt» degǝn sɵzlǝr bilǝn) kona grek tilidiki tǝrjimigǝ ǝgǝxtuⱪ. «ibadǝthanining ong tǝripi» ibadǝthanining jǝnubiy tǝripidur.}}}


\par }{\MM \VS{9}Xundaⱪ ⱪilip
{\ADD{Sulayman}} ibadǝthanini yasap püttürdi. Ibadǝthanining üstigǝ har-limlarni bekitip, uni kedir tahtaylar bilǝn ⱪaplidi.

\VS{10}U ibadǝthaniƣa yandax imarǝtning ⱪǝwǝtlirining egizlikini bǝx gǝzdin ⱪildi. Xu imarǝtning ⱪǝwǝtliri ibadǝthaniƣa kedir limliri arⱪiliⱪ tutuxuⱪluⱪ idi.


\par }{\BB \par }
{\MM \VS{11}Pǝrwǝrdigarning sɵzi Sulaymanƣa kelip mundaⱪ degǝndǝ: —


\par }{\MM \VS{12}«Sǝn Manga yasawatⱪan bu ibadǝthaniƣa kǝlsǝk, ǝgǝr sǝn bǝlgilimilirimdǝ mengip, ⱨɵkümlirimgǝ riayǝ ⱪilip, barliⱪ ǝmrlirimni tutup ularda mangsang, Mǝn atang Dawutⱪa sǝn toƣruluⱪ eytⱪan sɵzümgǝ ǝmǝl ⱪilimǝn;
\XREF{◘}{{\XO 6:12 }{\XT{2Sam. 7:13; 1Pad. 2:4; 9:4; 1Tar. 22:10, 19}}}

\VS{13}Mǝn Israillarning arisida makan ⱪilip ɵz hǝlⱪim Israilni ǝsla taxlimaymǝn».


\par }{\MM \VS{14}Sulayman ibadǝthanini yasap püttürdi.

\VS{15}Ibadǝthanining tamlirining iq tǝripini u kedir tahtayliri bilǝn yasap, ibadǝthanining tegidin tartip torusning limliriƣiqǝ yaƣaq bilǝn ⱪaplidi; wǝ arqa tahtayliri bilǝn ibadǝthaniƣa pol yatⱪuzdi.


\par }{\MM \VS{16}U ibadǝthanining arⱪa temidin yigirmǝ gǝz ɵlqǝp ara tam yasap, iqkiriki hanini ⱨasil ⱪildi; u tegidin tartip torus limliriƣiqǝ kedir tahtayliri bilǝn ⱪaplidi. Bu ǝng iqkiriki hana bolup, yǝni «kalamhana», «ǝng muⱪǝddǝs jay» idi.
\FTNT{◼}{{\FR 6:16 }{\FT{{\BD{«Bu ǝng iqkiriki hana bolup, yǝni «kalamhana», «ǝng muⱪǝddǝs jay» idi»}} — «ǝng muⱪǝddǝs jay»ning «kalamhana» dǝp atilixining sǝwǝbi, uningda Huda Musa pǝyƣǝmbǝrgǝ tapxurƣan «ǝⱨdǝ tax tahtiliri» (Hudaning kalami) «ǝⱨdǝ sanduⱪi» iqidǝ turatti; wǝ uning üstigǝ bǝlkim bǝzi waⱪtida, bax kaⱨin xu «ǝng muⱪǝddǝs jay»ƣa kirgǝndǝ, Hudaning bexarǝtliri ularƣa kelixi mumkin idi.}}}


\par }{\MM \VS{17}Uning aldidiki ɵy, yǝni muⱪǝddǝs hanining uzunluⱪi ⱪiriⱪ gǝz idi.

\VS{18}Ibadǝthanining iqki tamliriƣa ⱪapaⱪ wǝ qeqǝkning nushiliri nǝⱪix ⱪilinƣanidi. Ibadǝthana pütünlǝy kedir tahtaylar bilǝn ⱪaplanƣanidi. Ⱨeq tax kɵrünmǝytti.


\par }{\MM \VS{19}Pǝrwǝrdigarning ǝⱨdǝ sanduⱪini u yǝrdǝ ⱪoyux üqün, u ibadǝthanining iqkiridiki kalamhanini yasidi.

\VS{20}Kalamhanining uzunluⱪi yigirmǝ gǝz, toƣrisi yigirmǝ gǝz, egizliki yigirmǝ gǝz idi; u uni sap altundin ⱪaplidi, xundaⱪla uning aldidiki kedir yaƣaqliⱪ ⱪurbangaⱨnimu xundaⱪ ⱪaplidi.
\FTNT{◼}{{\FR 6:20 }{\FT{{\BD{«u ... uning aldidiki kedir yaƣaqliⱪ ⱪurbangaⱨnimu xundaⱪ ⱪaplidi»}} — bu iqidiki ⱪurbangaⱨⱪa ⱪurbanliⱪlar sunulmaytti; u «huxbuydan» yaki «huxbuygaⱨ» idi.}}}

\VS{21}Sulayman ibadǝthanining iqini sap altun bilǝn ⱪaplidi; u iqki kalamhanining aldini altun zǝnjirlǝr bilǝn tosidi; kalamhanini altun bilǝn ⱪaplidi.

\VS{22}Xu tǝriⱪidǝ u pütkül ibadǝthanini, yǝni pütkül ibadǝthanining iqini altun bilǝn toluⱪ ⱪapliƣanidi. Kalamhaniƣa tǝǝlluⱪ bolƣan ⱪurbangaⱨnimu pütünlǝy altun bilǝn ⱪapliƣanidi.
\FTNT{◼}{{\FR 6:22 }{\FT{{\BD{«Kalamhaniƣa tǝǝlluⱪ bolƣan ⱪurbangaⱨ»}} — bu «ⱪurbangaⱨ», yǝni «huxbuydan» adǝttǝ kalamhanining sǝl aldida, «muⱪǝddǝs jay»ning iqidǝ idi.}}}


\par }{\MM \VS{23}Kalamhaniƣa u zǝytun yaƣiqidin ikki kerubning xǝklini yasidi. Ⱨǝrbirining egizliki on gǝz idi.
\FTNT{◼}{{\FR 6:23 }{\FT{{\BD{«Kerublar»}} — kerublar bolsa Hudaning ⱨɵküm-jazalirini yǝtküzidiƣan, intayin küqlük pǝrixtilǝrdur. Mǝsilǝn, «Yar.» 3:24 wǝ «Əz.» 10-babni kɵrüng.}}}  \XREF{◘}{{\XO 6:23 }{\XT{Mis. 25:18}}}

\VS{24}Bir kerubning bir ⱪanitining uzunluⱪi bǝx gǝz wǝ yǝnǝ bir ⱪanitining uzunluⱪi ⱨǝm bǝx gǝz bolup, bir ⱪanitining uqidin yǝnǝ bir ⱪanitining uqiƣiqǝ on gǝz idi.

\VS{25}Ikkinqi kerubning ikki ⱪaniti ⱪoxulup on gǝz idi. Ikki kerubning qong-kiqikliki wǝ xǝkli ohxax idi.

\VS{26}Bir kerubning egizliki on gǝz bolup, ikkinqi kerubningkimu ⱨǝm xundaⱪ idi.

\VS{27}U kerublarni iqkiriki hanida ⱪoydi. Kerublarning ⱪanatliri yeyilip turatti. Birsining bir ⱪaniti bir tamƣa tegip, ikkinqisining ⱪaniti udulidiki tamƣa tegip turatti; ikkisining iqidiki ⱪanatliri hanining otturisida bir-birigǝ tegixip turatti.
\XREF{◘}{{\XO 6:27 }{\XT{Mis. 25:20}}}

\VS{28}U kerublarni altun bilǝn ⱪaplidi.


\par }{\MM \VS{29}U ibadǝthanining tamlirining pütkül iq qɵrisini, yǝni iqkiriki hanining wǝ ⱨǝm taxⱪiriⱪi hanining qɵrisini kerub bilǝn horma dǝrǝhlirining xǝkilliri wǝ qeqǝk nushiliri bilǝn nǝⱪix ⱪildi.

\VS{30}Ibadǝthanining polini, yǝni iqkiriki hanining ⱨǝm taxⱪiriⱪi haniningkini altun bilǝn ⱪaplidi.


\par }{\MM \VS{31}Kalamhanining kirix eƣiziƣa u zǝytun yaƣiqidin etilgǝn ⱪox ixiklǝrni yasidi. Ixiklǝrning kexǝkliri wǝ bexi ɵyning toƣrisining bǝxtin bir ⱪismi idi.
\FTNT{◼}{{\FR 6:31 }{\FT{{\BD{«Ixiklǝrning kexǝkliri wǝ bexi ɵyning toƣrisining bǝxtin bir ⱪismi idi»}} — baxⱪa tǝrjimisi: «Ixiklǝrning kexǝkliri bǝx qasiliⱪ idi». Ibraniy tilini qüxinix tǝs.}}}

\VS{32}Bu ⱪox ixiklǝr zǝytun yaƣiqidin etilgǝnidi; u ixiklǝrning üstigǝ kerublar, horma dǝrǝhliri wǝ qeqǝk nushiliri nǝⱪix ⱪilinip zinnǝtlǝngǝnidi; u ixiklǝrni, jümlidin kerub bilǝn horma dǝrǝhlirining nǝⱪixlirini altun bilǝn ⱪaplidi.


\par }{\MM \VS{33}Ibadǝthanining taxⱪi hanisining ixikining kexǝklirini zǝytun yaƣiqidin yasidi; ular ɵyning toƣrisining tɵttin bir ⱪismi idi;
\FTNT{◼}{{\FR 6:33 }{\FT{{\BD{«
{\BDIT{kexǝklǝr}} ɵyning toƣrisining tɵttin bir ⱪismi idi»}} — baxⱪa tǝrjimisi: «ular (kexǝklǝr) tɵt qasiliⱪ idi». Ibraniy tekistni qüxinix tǝs.}}}

\VS{34}ⱪox ⱪanatliⱪ ixik bolsa arqa yaƣiqidin yasaldi. Bir ⱪaniti yeyilip ⱪatlinatti, ikkinqi ⱪanitimu yeyilip ⱪatlinatti.

\VS{35}U ularning üstigǝ kerublar, horma dǝrǝhliri wǝ qeqǝk nushilirini nǝⱪix ⱪildi; andin ularning üstigǝ, jümlidin nǝⱪixlǝr üstigǝ altun ⱪaplidi.


\par }{\MM \VS{36}Iqkiriki ⱨoylining temini bolsa u üq ⱪǝwǝt yonulƣan tax bilǝn bir ⱪǝwǝt kedir yaƣiqidin yasidi.


\par }{\MM \VS{37}{\ADD{Sulaymanning sǝltǝnitining}} tɵtinqi yilining Zif eyida Pǝrwǝrdigarning ibadǝthanisining uli selindi.
\FTNT{◼}{{\FR 6:37 }{\FT{{\BD{«tɵtinqi yilining Zif eyida...»}} — «Zif» eyi ikkinqi ay. Bu bǝlkim miladiyǝdin ilgiriki 966-yili, Aprel yaki May ayliri boluxi mumkin idi.}}}

\VS{38}Wǝ on birinqi yilining Bul eyida, yǝni sǝkkizinqi ayda ibadǝthanining ⱨeqyeri ⱪaldurulmay, layiⱨǝ boyiqǝ pütünlǝy tamam boldi. Xundaⱪ ⱪilip uning ɵyni yasixiƣa yǝttǝ yil kǝtti.
\FTNT{◼}{{\FR 6:38 }{\FT{{\BD{«layiⱨǝ boyiqǝ pütünlǝy tamam boldi»}} — muxu yǝrdǝ «layiⱨǝ» bǝlkim Dawut Muⱪǝddǝs Roⱨning kɵrsǝtmisi arⱪiliⱪ aldin kɵrsǝtkǝn shemisini kɵrsitidu «1Tar.» 28:19).}}}


\par }{\BB \par }
{\BB \par }
{\MM \par }

\Chap{7}{\SH Ordining ⱪuruluxi
\par }
{\MM \VerseOne{1}Sulayman ɵz ordisini bolsa, on üq yilda yasap püttürdi.
\FTNT{◼}{{\FR 7:1 }{\FT{{\BD{«Sulayman ɵz ordisini bolsa, on üq yilda yasap püttürdi»}} — Sulayman ibadǝthanini ⱪuruxⱪa 7 yil, ɵz ordisini ⱪuruxⱪa 13 yil waⱪit sǝrp ⱪildi. Pütkül Muⱪǝddǝs Kitabta «7» degǝn rǝⱪǝm bǝzidǝ Huda wǝ uning mukǝmmǝllikigǝ baƣliⱪ, «13» bolsa gunaⱨ wǝ asiyliⱪ bilǝn baƣliⱪ bolidu. Bizdǝ ⱨeq guman yoⱪki, Sulaymanning ɵz ordisiƣa 13 yil sǝrp ⱪilixi uning alliⱪaqan tǝkǝbbur bolup kǝtkǝnlikini puritip beridu. Ⱨeq bolmiƣanda, u kɵprǝk waⱪtini ɵz ɵyi üstigǝ sǝrp ⱪilƣan.}}}  \XREF{◘}{{\XO 7:1 }{\XT{1Pad. 9:10}}}


\par }{\MM \VS{2}U yasiƣan bu «Liwan ormini sariyi»ning uzunluⱪini yüz gǝz, kǝnglikini ǝllik gǝz wǝ egizlikini ottuz gǝz ⱪildi. Kedir yaƣiqi tüwrükidin tɵt ⱪatar wǝ tüwrüklǝrning üstigǝ kedir limliri ⱪoyulƣanidi.
\FTNT{◼}{{\FR 7:2 }{\FT{{\BD{«Liwan ormini sariyi»}} — Sulaymanning ordisining «Liwan ormini sariyi» dǝp atilixining sǝwǝbi uning ⱪuruluxida Liwandin kǝltürülgǝn qirayliⱪ kedir yaƣaqlirini kɵp ixlǝtkǝnliktin bolƣanidi. Orda iqidǝ «kedir yaƣiqi tüwrükidin tɵt ⱪatar» bolƣini üqün «ormandǝk» kɵrüngǝn bolsa kerǝk.}}}

\VS{3}Tüwrüklǝrning üstidiki lim kɵtürüp turƣan ɵgzisimu kedir yaƣiqidin idi. Limlar jǝmiy ⱪiriⱪ bǝx bolup ⱨǝr ⱪatarda on bǝxtin idi.

\VS{4}Uning üq ⱪǝwǝt derizisi bar idi, üq ⱪǝwǝttiki derizilǝr bir-birigǝ udulmu’udul idi.
\FTNT{◼}{{\FR 7:4 }{\FT{{\BD{«üq ⱪǝwǝttiki derizilǝr bir-birigǝ udulmu’udul idi»}} — bu ayǝttiki bǝzi ibraniy sɵzlǝr intayin az uqraydiƣan bolƣaqⱪa, mǝnisini pǝⱪǝt pǝrǝz ⱪilƣili bolidu. Baxⱪa bir tǝrjimisi bǝlkim: «üq ⱪǝwǝttiki ⱨǝrbir derizǝ kɵznǝklik idi».}}}


\par }{\MM \VS{5}Barliⱪ ixiklǝr wǝ kexǝklǝr tɵt qasiliⱪ ⱪilinƣandi; ixiklǝr üq kɵznǝklik bolup, ixiklǝr bir-birigǝ udulmu’udul idi.
\FTNT{◼}{{\FR 7:5 }{\FT{{\BD{«ixiklǝr üq kɵznǝklik bolup, ixiklǝr bir-birigǝ udulmu’udul idi»}} — kɵp baxⱪa hil tǝrjimiliri uqriximu mumkin.}}}


\par }{\MM \VS{6}U uzunluⱪini ǝllik gǝz, toƣrisini ottuz gǝz ⱪilip, tüwrüklük bir dǝⱨliz yasidi; uning aldida yǝnǝ bir dǝⱨliz bar idi, wǝ uning aldida yǝnǝ tüwrüklük aywan bar idi.
\FTNT{◼}{{\FR 7:6 }{\FT{{\BD{«uning aldida yǝnǝ bir dǝⱨliz bar idi, wǝ uning aldida yǝnǝ tüwrüklük aywan bar idi»}} — bu ayǝtning ikkinqi ⱪismidiki ibraniyqǝ ibarilǝr intayin az uqraydiƣan bolƣaqⱪa, mǝnisini pǝⱪǝt pǝrǝz ⱪilƣili bolidu. «...uning aldida yǝnǝ tüwrüklük aywan bar idi» degǝnning baxⱪa birhil tǝrjimisi «...uning aldida yǝnǝ tüwrüklǝr wǝ pǝlǝmpǝy bar idi».}}}


\par }{\MM \VS{7}Andin keyin u soraⱪ soraydiƣan tǝhti üqün «Soraⱪ dǝⱨlizi» dǝp atalƣan yǝnǝ bir dǝⱨlizni yasidi. U dǝⱨlizning tegidin tartip torusning limliriƣiqǝ kedir yaƣiqi bilǝn ⱪaplanƣanidi.


\par }{\MM \VS{8}{\ADD{Sulayman}} ɵzi olturidiƣan saray, yǝni dǝⱨlizning arⱪa ⱨoylisiƣa jaylaxaⱪan sarayning layiⱨisi «{\ADD{soraⱪ}} ɵyi»ningkigǝ ohxax idi. Sulayman ɵz ǝmrigǝ alƣan Pirǝwnning ⱪizi üqün xu dǝⱨlizgǝ ohxax bir sarayni yasatti.
\FTNT{◼}{{\FR 7:8 }{\FT{{\BD{«...yǝni dǝⱨlizning arⱪa ⱨoylisiƣa jaylaxaⱪan sarayning...»}} — baxⱪa birhil tǝrjimisi «...yǝni xu ɵydin ayrim bolƣan, bir ⱨoyliliⱪ, dǝⱨliz iqigǝ jaylaxⱪan ɵyning...».}}}  \XREF{◘}{{\XO 7:8 }{\XT{1Pad. 3:1}}}  \par\vskip 1ex{\goodbreak\CAPT\resizebox{\columnwidth}{!}{\includegraphics{houseforestsolomonspalacaandtemple-upin-01.jpg}}{\par\nobreak}{\CAPT Hǝritǝ - Sulatman padixaⱨ ⱪurƣan «Lewan ormini ordisi», qong ordisi wǝ ibadǝthana}{ \CAPTREF \par\goodbreak}} 

\par }{\BB \par }
{\MM \VS{9}Bu imarǝtlǝrning ⱨǝmmisi iqkiriki tamliridin tartip qong ⱨoylining tamliriƣiqǝ, ulidin tartip ɵgzining pǝwaziƣiqǝ ⱪimmǝt taxlardin, yǝni ɵlqǝm boyiqǝ oyulup andin iq-texi ⱨǝrǝ bilǝn kesilgǝn taxlardin yasalƣanidi.

\VS{10}Ulliri bolsa qong wǝ ⱪimmǝt taxlardin, uzunluⱪi on gǝz wǝ sǝkkiz gǝz bolƣan taxlardin ⱪilinƣanidi.

\VS{11}Ullarning üstigǝ yǝnǝ bekitilgǝn ɵlqǝm boyiqǝ oyulƣan ⱪimmǝt esil taxlar wǝ kedir limliri ⱪoyulƣanidi.

\VS{12}Qong ⱨoylining qɵrisidiki tam üq ⱪǝwǝt oyulƣan tax wǝ bir ⱪǝwǝt yonulƣan kedir limliridin yasalƣanidi. Pǝrwǝrdigarning ibadǝthanisining iqkiriki ⱨoylisining temi wǝ yǝnǝ ordidiki dǝⱨlizining temimu xundaⱪ yasalƣanidi.
\FTNT{◼}{{\FR 7:12 }{\FT{{\BD{«ordidiki dǝⱨlizining temi...»}} — yaki «ibadǝthanidiki aywinining temi...»}}}


\par }{\BB \par }
{\MM \par }
{\SH Usta miskǝr Ⱨiramning ibadǝthanidiki ixliri
\par }
{\R 2Tar. 3:15-17; 2Tar. 4; 2Tar. 5:1

\par }{\MM \VS{13}Sulayman padixaⱨ adǝm ǝwǝtip Ⱨiramni Turdin kǝltürdi.
\XREF{◘}{{\XO 7:13 }{\XT{2Tar. 2:12}}}

\VS{14}U kixi Naftali ⱪǝbilisidin bolƣan bir tul hotunning oƣli bolup, atisi Turluⱪ bir miskǝr idi. Ⱨiram miskǝrqiliktǝ türlük ixlarni ⱪilixⱪa tolimu usta, pǝm-parasǝtlik wǝ bilimlik idi. U Sulayman padixaⱨning ⱪexiƣa kelip, uning ⱨǝmmǝ ixini ⱪildi.
\XREF{◘}{{\XO 7:14 }{\XT{Mis. 31:3}}}

\VS{15}U ɵzi ikki tüwrükni mistin yasidi. Ⱨǝrbir tüwrükning egizliki on sǝkkiz gǝz bolup, aylanmisi on ikki gǝz idi.
\XREF{◘}{{\XO 7:15 }{\XT{2Pad. 25:16, 17; Yǝr. 52:21}}}


\par }{\MM \VS{16}Bu tüwrüklǝrning üstigǝ ⱪoyux üqün mistin ikki tajni ⱪuyup yasap, uning üstigǝ ⱪoydi. Bir tajning egizliki bǝx gǝz, ikkinqi tajning egizlikimu bǝx gǝz idi.

\VS{17}Tüwrüklǝrning tɵpisidiki tajlar torlarƣa ohxax zinnǝtlinip, zǝnjirlǝr wǝ torlanƣan ⱨalⱪilar bilǝn toⱪuⱪluⱪ idi. Bir tajning xundaⱪ yǝttǝ ⱪatar tor ⱨalⱪiliri bar idi, ikkinqi tajningmu ⱨǝm xundaⱪ yǝttǝ ⱪur tor ⱨalⱪiliri bar idi.

\VS{18}U yǝnǝ anarlarni, yǝni tüwrüklǝrning üstidiki ⱨǝrbir tajni yepip turidiƣan tor ⱨalⱪilarning üstigǝ ikki ⱪatar anarni yasidi. U birinqi wǝ ikkinqi tajƣimu ohxaxla xundaⱪ ⱪildi.

\VS{19}Aywandiki tüwrüklǝrning üstidiki tajliri nilupǝr xǝkillik bolup, egizliki tɵt gǝzdin idi.

\VS{20}Ikki tüwrükning tajliridiki tor ⱨalⱪiliriƣa yeⱪin tompiyip qiⱪⱪan jayning üstidǝ ⱪǝwǝtmu-ⱪǝwǝt qɵridigǝn ikki yüz anar nushisi bar idi. Ikkinqi tajning qɵrisimu ohxax idi.


\par }{\MM \VS{21}U tüwrüklǝrni ibadǝthanining aldidiki aywanƣa tiklidi. Ong tǝripigǝ birni tiklǝp namini «Yaⱪin», sol tǝripigǝ birni tiklǝp, namini «Boaz» atidi.
\FTNT{◼}{{\FR 7:21 }{\FT{{\BD{«Ong tǝripigǝ birni tiklǝp namini «Yaⱪin», sol tǝripigǝ birni tiklǝp, namini «Boaz» atidi»}} — «Yaⱪin» degǝnning mǝnisi bǝlkim «u mustǝⱨkǝmlǝydu», «Boaz»ning mǝnisi bǝlkim «uningda küq bar». Ongdin solƣa oⱪuƣanda «U (Pǝrwǝrdigar) küq bilǝn uni (bu ɵyni) mustǝⱨkǝmlǝydu».}}}

\VS{22}Tüwrüklǝrning üsti nilupǝr xǝklidǝ yasalƣanidi. Buning bilǝn tüwrüklǝrning ixliri pütkǝnidi.


\par }{\MM \VS{23}U mistin «dengiz» dǝp atalƣan yoƣan das yasidi. Uning xǝkli dügilǝk bolup, u girwikidin bu girwikigiqǝ on gǝz kelǝtti; egizliki bǝx gǝz, aylanmisi ottuz gǝz idi.
\XREF{◘}{{\XO 7:23 }{\XT{2Tar. 4:2; Yǝr. 52:20}}}

\VS{24}Dasning girwiki asti qɵridǝp ⱪapaⱪ nushiliri bilǝn zinnǝtlǝngǝnidi. Bular dasning qɵrisining ⱨǝrbir gezigǝ ondin, ikki ⱪatar ⱪoyulƣan idi. Ular das bilǝn bir waⱪitta ⱪuyup qiⱪirilƣanidi.
\XREF{◘}{{\XO 7:24 }{\XT{2Tar. 4:3}}}

\VS{25}Das on ikki buⱪa xǝkli üstidǝ turƣuzulƣanidi. Bularning üqi ximal tǝrǝpkǝ, üqi ƣǝrb tǝrǝpkǝ, üqi jǝnub tǝrǝpkǝ, üqi xǝrⱪ tǝrǝpkǝ yüzlǝngǝnidi. «dengiz» bularning üstidǝ idi; ularning arⱪisi iq tǝripidǝ idi.

\VS{26}Dasning ⱪelinliⱪi aliⱪanning kǝnglikidǝk bolup, uning girwiki piyalining girwikidǝk, xǝkli eqilƣan nilupǝrdǝk idi. Uningƣa ikki ming bat su siƣatti.
\FTNT{◼}{{\FR 7:26 }{\FT{{\BD{«ikki ming bat»}} — bir bat 22 litr boluxi mumkin idi; undaⱪta 2000 bat 44000 litr idi. «Dengiz»ning xǝkli «dangⱪan xǝkli»diki das bolsa kerǝk.}}}


\par }{\MM \VS{27}Uningdin baxⱪa u mistin on tǝglikni yasidi. Ⱨǝrbir tǝglikning uzunluⱪi tɵt gǝz, kǝngliki tɵt gǝz bolup, egizliki üq gǝz idi.

\VS{28}Bu tǝgliklǝr xundaⱪ yasalƣanidiki, ularning
{\ADD{rǝsimlik}} tahtiliri bar idi; tahtiliri ramkilar iqigǝ ornitilƣanidi.

\VS{29}Ramkilarning otturisidiki rǝsim tahtaylirida wǝ ramkilarning ɵzidimu xirlar, buⱪilar wǝ kerublarning sürǝtlik zinnǝtliri bar idi; xirlar wǝ buⱪilarning asti wǝ üsti zǝnjirsiman gül qǝmbirǝk xǝklidǝ zinnǝtlǝngǝnidi.
\FTNT{◼}{{\FR 7:29 }{\FT{{\BD{«gül qǝmbirǝk xǝklidǝ zinnǝtlǝngǝnidi»}} — ibraniy tilidiki nushisida ⱪandaⱪ mǝnidǝ ixlitilgini bizgǝ tehi eniⱪ ǝmǝs.}}}

\VS{30}Ⱨǝrbir tǝglikning mis oⱪliri bilǝn tɵt qaⱪi bar idi; tǝglikning dasni kɵtürüp turidiƣan tɵt burjikidǝ jazisi bar idi; das astidiki putlirining ⱨǝr tǝripidǝ torlanƣan ⱪuyma gül xahliri ornitilƣanidi.

\VS{31}Ⱨǝr tǝglikning iqidǝ qongⱪurluⱪi bir gǝz kelidiƣan «kiqik tǝglik» bolup, aƣzi dügilǝk idi; kiqik tǝglikning uzunluⱪi bir yerim gǝz idi; aƣzining ǝtrapida nǝⱪixlǝr bar idi; ularning ramkiliri dügilǝk ǝmǝs, bǝlki tɵt qasiliⱪ idi.
\FTNT{◼}{{\FR 7:31 }{\FT{{\BD{«Ⱨǝr tǝglikning iqidǝ qongⱪurluⱪi bir gǝz kelidiƣan «kiqik tǝglik» bolup, ... ularning ramkiliri dügilǝk ǝmǝs, bǝlki tɵt qasiliⱪ idi»}} — pütkül ayǝtning mǝnisini alimlar tehi toluⱪ eniⱪliƣan ǝmǝs. Bizning «pǝrǝziy shema»mizni kɵrüng.}}}


\par }{\MM \VS{32}Tɵt qaⱪi rǝsimlik tahtayliri astida bolup, ularning oⱪliri tǝglikkǝ bekitilgǝnidi. Ⱨǝrbir qaⱪning egizliki bir yerim gǝz idi.

\VS{33}Qaⱪlarning ⱪurulmisi jǝng ⱨarwilirining qaⱪliridǝk idi. Ularning ⱪazanliri, ⱪasⱪanliri, qetiⱪliri wǝ oⱪlirining ⱨǝmmisi mistin ⱪuyulƣanidi.

\VS{34}Ⱨǝrbir tǝglikning tɵt burjikidǝ birdin tɵt tutⱪuqi bar idi; ular tǝgliktin qiⱪip turatti wǝ ular tǝglik bilǝn tǝng ⱪuyulƣan.
\FTNT{◼}{{\FR 7:34 }{\FT{{\BD{«Ⱨǝrbir tǝglikning tɵt burjikidǝ birdin tɵt tutⱪuqi bar idi»}} — muxu yǝrdǝ ibraniy tilida «burjǝk» («müriliri») degǝn bu sɵzning muxu yǝrdǝ ⱪandaⱪ mǝnidǝ ixlitilgini tehi eniⱪ ǝmǝs. «Tutⱪuqi» degǝn mǝnisi eⱨtimalliⱪⱪa ǝng yeⱪin.}}}

\VS{35}Ⱨǝrbir tǝglikning tɵpisidǝ egizliki yerim gǝz kelidiƣan bir yumilaⱪ jaza bar idi. Ⱨǝrbir tǝglikning tɵpisidǝ tirǝk wǝ rǝsimlik tahtaylar bar idi. Ular tǝglik bilǝn tǝng ⱪuyulƣan.

\VS{36}U muxu tirǝk wǝ rǝsim tahtayliridiki box orunlarƣa kerub, xir wǝ horma dǝrǝhlirining nushilirini wǝ qɵrisigǝ torlanƣan gül xahlirini nǝⱪix ⱪildi.

\VS{37}Xu tǝriⱪidǝ u muxu on tǝglikni yasap boldi. Ⱨǝmmisi bir nushida ⱪuyulup, ohxax qongluⱪta wǝ xǝkildǝ idi.


\par }{\MM \VS{38}U mistin on das yasiƣan bolup, ⱨǝrbir dasⱪa ⱪiriⱪ bat su siƣatti; ⱨǝrbir dasning toƣrisi tɵt gǝz idi. On tǝglikning ⱨǝrbirining tɵpisidǝ birdin das bar idi.
\XREF{◘}{{\XO 7:38 }{\XT{2Tar. 4:6}}}

\VS{39}U bǝx dasni ibadǝthanining ong yenida wǝ bǝxni ibadǝthanining sol yenida ⱪoydi; mis dengizni ibadǝthanining ong tǝripigǝ, yǝni xǝrⱪiy jǝnub tǝripigǝ ⱪoydi.


\par }{\MM \VS{40}Ⱨiram xularƣa tǝǝlluⱪ das, kürǝk wǝ ⱪaqa-ⱪuqilarnimu yasap tǝyyar ⱪildi. Xundaⱪ ⱪilip Ⱨiram Sulayman padixaⱨ üqün Pǝrwǝrdigarning ɵyining barliⱪ ⱪurulux hizmitini pütküzdi: —


\par }{\MM \VS{41}ikki tüwrük, ikki tüwrükning üstidiki apⱪursiman ikki bax wǝ bu ikki baxni yepip turidiƣan ikki torni yasitip püttürdi,

\VS{42}xu ikki tor üstigǝ ⱪayqilaxturulƣan tɵt yüz anarni yasatti. Bir torda ikki ⱪatar anar bolup, tüwrük üstidiki; apⱪursiman ikki baxni yepip turatti.

\VS{43}U on das tǝgliki wǝ das tǝglikigǝ ⱪoyulidiƣan on «yuyux desi»ni,

\VS{44}«mis dengiz» wǝ uning astidiki on ikki mis buⱪini yasatⱪuzdi,

\VS{45}ⱪazanlarni, kürǝklǝrni wǝ ⱪaqa-ⱪuqilarnimu tǝyyar ⱪildi. Ⱨiram Pǝrwǝrdigarning ɵyi üqün Sulayman padixaⱨning ǝmri bilǝn yasiƣan bu ⱨǝmmǝ nǝrsilǝr parⱪiraydiƣan mistin idi.


\par }{\MM \VS{46}Padixaⱨ ularni Iordan tüzlǝnglikidǝ, Sukkot bilǝn Zarǝtanning otturisida,
{\ADD{xu yǝrdiki}} seƣizlayda ⱪelip yasap, ⱪuydurup qiⱪti.


\par }{\MM \VS{47}Bu nǝrsilǝr xunqǝ kɵp bolƣaqⱪa, Sulayman ularning eƣirliⱪini ɵlqimidi. Xuning bilǝn misning eƣirliⱪi mǝlum bolmidi.


\par }{\MM \VS{48}Sulayman yǝnǝ Pǝrwǝrdigarning ɵyi iqidiki barliⱪ ǝswablarni yasatti: — yǝni altun huxbuygaⱨni, «tǝⱪdim nan» ⱪoyulidiƣan altun xirǝni,
\FTNT{◼}{{\FR 7:48 }{\FT{{\BD{«tǝⱪdim nanlar»}} — baxⱪa hil tǝrjimiliri: «ⱨuzuriy nan»lar, «Hudaning ⱨuzuridiki nan»lar) yaki «tizilƣan nan». Ular wǝ altun xirǝ toƣruluⱪ «Mis.» 25:23-30 wǝ «Law.» 24:5-9ni kɵrüng.}}}  \XREF{◘}{{\XO 7:48 }{\XT{Mis. 25:23; 30:1}}}

\VS{49}Kalamhana aldida turidiƣan sap altun qiraƣdanlarni (bǝxni ong yenida, bǝxni sol yenida) yasatti; wǝ xularning gülsiman zinnǝtlirini, qiraƣlirini, qiraƣ ⱪisⱪuqlirini altundin yasatti;

\VS{50}das-piyalilirini, piqaⱪlirini, ⱪaqilirini, tǝhsilirini wǝ küldanlarning ⱨǝmmisini sap altundin yasatti; u iqkiriki hanining, yǝni ǝng muⱪǝddǝs jayning ⱪatlinidiƣan, ⱪox ⱪanatliⱪ ixiklǝrning girǝlirini wǝ ɵydiki muⱪǝddǝs jayning
{\ADD{ixiklirining}} girǝlirini altundin yasatti.


\par }{\MM \VS{51}Sulayman padixaⱨ Pǝrwǝrdigarning ɵyi üqün ⱪilduridiƣan ⱨǝmmǝ ⱪuruluxlar tamam bolƣanda, u atisi Dawut
{\ADD{Hudaƣa}} atiƣan nǝrsilǝrni (yǝni kümüx, altun wǝ türlük baxⱪa buyumlarni) ǝkǝltürüp Pǝrwǝrdigarning ɵyining hǝzinilirigǝ ⱪoydurdi.
\XREF{◘}{{\XO 7:51 }{\XT{2Sam. 8:7, 11; 2Tar. 5:1}}}


\par }{\BB \par }
{\BB \par }
{\MM \par }

\Chap{8}{\SH Sulayman ǝⱨdǝ sanduⱪini ibadǝthaniƣa ǝkilip ⱪoyidu
\par }
{\R 2Tar. 5:2-14; 2Tar. 6; 2Tar. 7:1-10

\par }{\MM \VerseOne{1}Xu qaƣda Sulayman Pǝrwǝrdigarning ǝⱨdǝ sanduⱪini «Dawut xǝⱨiri»din, yǝni Ziondin yɵtkǝp kelix üqün Israil aⱪsaⱪallirini, ⱪǝbilǝ bǝglirini wǝ Israil jǝmǝtlirining bǝglirini Yerusalemƣa ɵz yeniƣa yiƣilixⱪa qaⱪirdi.
\FTNT{◼}{{\FR 8:1 }{\FT{{\BD{««Dawut xǝⱨiri»..., yǝni Zion...»}} — «Zion» Yerusalemning iqidiki egizlik bolup, xu yǝrgǝ daim ⱪorƣan selinip turatti. Keyin ibadǝthanimu Zionda ⱪurulƣan.}}}  \XREF{◘}{{\XO 8:1 }{\XT{2Sam. 5:9; 6:12, 17; 2Tar. 5:2}}}


\par }{\MM \VS{2}Buning üqün Israilning ⱨǝmmǝ adǝmliri Etanim eyida, yǝni yǝttinqi aydiki bekitilgǝn ⱨeytta Sulayman padixaⱨning ⱪexiƣa yiƣildi.
\FTNT{◼}{{\FR 8:2 }{\FT{{\BD{«yǝttinqi aydiki bekitilgǝn ⱨeyt»}} — yǝni «kǝpilǝr ⱨeyti» yaki «mewǝ ⱨosul ⱨeyti». Bu ⱨeyt 7-ayning 15-22 künliridǝ ɵtküzülidu («Law.» 23:34-43). Israilning ǝrliri uningƣa Yerusalemda ⱪatnixixi lazim idi.}}}

\VS{3}Israilning ⱨǝmmǝ aⱪsaⱪalliri yetip kǝlgǝndǝ Lawiylar ǝⱨdǝ sanduⱪini kɵtürüp
{\ADD{mangdi}}.

\VS{4}Ular Pǝrwǝrdigarning ǝⱨdǝ sanduⱪini, jamaǝt qediri bilǝn uning iqidiki barliⱪ muⱪǝddǝs buyumlarni kɵtürüp elip qiⱪti. Kaⱨinlar bilǝn Lawiylar muxularni elip qiⱪti.
\FTNT{◼}{{\FR 8:4 }{\FT{{\BD{«jamaǝt qediri»}} — yǝni «jamaǝt yiƣilidiƣan qedir» yaki «ibadǝt qediri».}}}


\par }{\MM \VS{5}Sulayman padixaⱨ wǝ uning aldiƣa yiƣilƣan barliⱪ Israil jamaiti ǝⱨdǝ sanduⱪining aldida mengip, kɵplikidin sanini elip bolmaydiƣan san-sanaⱪsiz ⱪoy bilǝn kalilarni ⱪurbanliⱪ ⱪilixatti.

\VS{6}Kaⱨinlar Pǝrwǝrdigarning ǝⱨdǝ sanduⱪini ɵz jayiƣa, ibadǝthanining iqki «kalamhana»siƣa, yǝni ǝng muⱪǝddǝs jayƣa elip kirip, kerublarning ⱪanatlirining astiƣa ⱪoydi.
\FTNT{◼}{{\FR 8:6 }{\FT{{\BD{«kalamhana»}} — 6:16 wǝ izaⱨatini kɵrüng.}}}


\par }{\MM \VS{7}Qünki kerublarning yeyilip turƣan ⱪaniti ǝⱨdǝ sanduⱪining orni üstidǝ bolƣaqⱪa, ǝⱨdǝ sanduⱪi bilǝn uni kɵtürüp turidiƣan baldaⱪlarni yepip turatti.

\VS{8}Bu baldaⱪlar naⱨayiti uzun bolƣaqⱪa, kalamhanining aldidiki muⱪǝddǝs jayda turup, ǝⱨdǝ sanduⱪining yenidiki ikki baldaⱪning uqlirini kɵrgili bolatti, biraⱪ ɵyning sirtida ularni kɵrgili bolmaytti; bu baldaⱪlar taki bügüngǝ ⱪǝdǝr xu yǝrdǝ turmaⱪta.
\FTNT{◼}{{\FR 8:8 }{\FT{{\BD{«bu baldaⱪlar taki bügüngǝ ⱪǝdǝr xu yǝrdǝ turmaⱪta»}} — «bügüngǝ ⱪǝdǝr...» degǝn sɵzlǝr ibadǝthana tehi ɵz jayida turƣan waⱪtida hatirilǝngǝn, ǝlwǝttǝ, wǝ xunglaxⱪa xuni ispatlayduki, «Padixaⱨlar»ning kɵp ⱪisimliri Yǝⱨudadikilǝrning sürgün boluxidin ilgiri yezilƣan. «2pad.» 24-25 bablirini bǝlkim keyinki bir pütükqi ⱪoxup yazƣan boluxi mumkin.}}}

\VS{9}Əⱨdǝ sanduⱪining iqidǝ Musa pǝyƣǝmbǝr Ⱨorǝb teƣida turƣanda iqigǝ salƣan ikki tax tahtaydin baxⱪa ⱨeqnǝrsǝ yoⱪ idi (Israillar Misir zeminidin qiⱪⱪandin keyin Pǝrwǝrdigar ular bilǝn ⱨorǝbdǝ ǝⱨdǝ tüzgǝnidi).
\FTNT{◼}{{\FR 8:9 }{\FT{{\BD{«Ⱨorǝb teƣi»}} —Sinay teƣining baxⱪa bir ismidur.}}}  \XREF{◘}{{\XO 8:9 }{\XT{Mis. 34:27}}}


\par }{\MM \VS{10}Wǝ xundaⱪ boldiki, kaⱨinlar muⱪǝddǝs jaydin qiⱪixiƣila, bir bulut Pǝrwǝrdigarning ibadǝthanisini ⱪapliwaldi.

\VS{11}Kaⱨinlar bulut tüpǝylidin ɵz wǝzipilirini ɵtǝxkǝ ɵrǝ turalmaytti; qünki Pǝrwǝrdigarning julasi Pǝrwǝrdigarning ɵyini toldurƣanidi.
\XREF{◘}{{\XO 8:11 }{\XT{Mis. 40:34, 35; 2Tar. 7:2}}}


\par }{\MM \VS{12}Bu pǝyttǝ Sulayman: — Pǝrwǝrdigar tum ⱪarangƣuluⱪ iqidǝ turimǝn, dǝp eytⱪanidi;
\XREF{◘}{{\XO 8:12 }{\XT{Mis. 20:21; Law. 16:2; Ⱪan. 4:11; 5:22; 2Tar. 6:1}}}


\par }{\MM \VS{13}lekin,
{\ADD{i Pǝrwǝrdigar}}, mǝn dǝrwǝⱪǝ Sening üqün bir ⱨǝywǝtlik makan bolsun dǝp, Sǝn mǝnggü turidiƣan bir ɵyni yasidim, dedi.
\FTNT{◼}{{\FR 8:13 }{\FT{{\BD{«sening üqün bir ⱨǝywǝtlik makan»}} — yǝnǝ birhil tǝrjimisi «sening üqün bur turalƣu makan».
{\BD{«ⱨǝywǝtlik makan»}} — yǝnǝ birhil tǝrjimisi «turalƣu makan».}}}  \XREF{◘}{{\XO 8:13 }{\XT{1Pad. 8:39، 49; Mis. 15:17; Yu. 14:2}}}

\VS{14}Andin padixaⱨ burulup barliⱪ Israil jamaitigǝ bǝht tilidi; Israilning barliⱪ jamaiti uning aldida turatti.

\VS{15}U mundaⱪ dedi: — «Israilning Hudasi Pǝrwǝrdigarƣa tǝxǝkkür-mǝdⱨiyǝ bolƣay! U Ɵz aƣzi bilǝn atam Dawutⱪa wǝdǝ ⱪilƣanidi wǝ Ɵz ⱪoli bilǝn uni ǝmǝlgǝ axurdi. U Dawutⱪa yǝnǝ: —


\par }{\MM \VS{16}«Mǝn Ɵz hǝlⱪim Israilni Misir zeminidin elip qiⱪⱪan kündin buyan namim üqün bu yǝrdǝ bir ɵy salay dǝp Israilning ⱨǝrⱪaysi ⱪǝbililirining xǝⱨǝrliridin ⱨeqⱪaysisini tallimidim; biraⱪ hǝlⱪim bolƣan Israilƣa ⱨɵkümranliⱪ ⱪilsun dǝp Dawutni tallidim» degǝnidi.
\XREF{◘}{{\XO 8:16 }{\XT{2Sam. 7:6; 2Tar. 6:5}}}

\VS{17}Əmdi atam Dawutning Israilning Hudasi Pǝrwǝrdigarning namiƣa atap bir ɵy selix arzu-niyiti bar idi.
\XREF{◘}{{\XO 8:17 }{\XT{ 2Sam. 7:2; 1Tar. 17:1; 2Tar. 6:7}}}

\VS{18}Biraⱪ Pǝrwǝrdigar atam Dawutⱪa: «Kɵnglüngdǝ Mening namimƣa bir ɵy yasaxⱪa ⱪilƣan niyiting yahxidur;

\VS{19}ǝmma xu ɵyni sǝn yasimaysǝn, bǝlki sening puxtungdin bolidiƣan oƣlung, u Mening namimƣa atap xu ɵyni salidu», degǝnidi.


\par }{\MM \VS{20}Mana ǝmdi Pǝrwǝrdigar Ɵz sɵzigǝ ǝmǝl ⱪildi. Mǝn Pǝrwǝrdigar wǝdǝ ⱪilƣinidǝk, atamning ornini besip, Israilning tǝhtigǝ olturdum; Israilning Hudasi Pǝrwǝrdigarning namiƣa atap bu ɵyni saldim.

\VS{21}Ɵydǝ ǝⱨdǝ sanduⱪi üqün bir jayni raslidim; ǝⱨdǝ sanduⱪi iqidǝ Pǝrwǝrdigarning ata-bowilirimizni Misir zeminidin elip qiⱪⱪanda, ular bilǝn tüzgǝn ǝⱨdǝ
{\ADD{tahtiliri}} bardur».


\par }{\BB \par }
{\MM \par }
{\SH Sulayman Israil üqün dua ⱪilidu
\par }
{\MM \VS{22}Andin Sulayman Israilning barliⱪ jamaitigǝ yüzlinip, Pǝrwǝrdigarning ⱪurbangaⱨining aldida turup, ⱪollirini asmanƣa ⱪaritip kɵtürüp
\XREF{◘}{{\XO 8:22 }{\XT{2Tar. 6:12}}}

\VS{23}mundaⱪ dua ⱪildi: — «I Israilning Hudasi Pǝrwǝrdigar! Nǝ yuⱪiriⱪi asmanda nǝ tɵwǝnki yǝrdǝ sǝndǝk Huda yoⱪtur; aldingda pütün ⱪǝlbi bilǝn mangidiƣan ⱪulliring üqün ǝⱨdǝngdǝ turup ɵzgǝrmǝs muⱨǝbbitingni kɵrsǝtküqisǝn.

\VS{24}Qünki Sǝn Ɵz ⱪulung atam Dawutⱪa bǝrgǝn wǝdidǝ turdung; Sǝn Ɵz aƣzing bilǝn eytⱪan sɵzünggǝ mana bügünkidǝk Ɵz ⱪolung bilǝn ǝmǝl ⱪilding.

\VS{25}Əmdi ⱨazir, i Israilning Hudasi Pǝrwǝrdigar, Ɵz ⱪulung atam Dawutⱪa: — «Əgǝr sening ǝwladliring ɵz yolliriƣa sǝgǝk bolup sǝn Mening aldimda mangƣandǝk mangidiƣan bolsa, sanga ǝwladingdin Israilning tǝhtidǝ olturidiƣan bir zat kǝm bolmaydu» dǝp bǝrgǝn wǝdǝngdǝ turƣaysǝn.
\XREF{◘}{{\XO 8:25 }{\XT{2Sam. 7:12, 16; 1Pad. 2:4; Zǝb. 132:12}}}

\VS{26}Əmdi ⱨazir, i Israilning Hudasi, Sǝn ⱪulung Dawutⱪa eytⱪan sɵzliring ǝmǝlgǝ axurulƣay, dǝp ɵtünimǝn!


\par }{\MM \VS{27}Lekin Huda Ɵzi rastla yǝr yüzidǝ makan ⱪilamdu? Mana, asmanlar bilǝn asmanlarning asmini seni siƣduralmiƣan yǝrdǝ, mǝn yasiƣan bu ɵy ⱪandaⱪmu Sening makaning bolalisun?!
\XREF{◘}{{\XO 8:27 }{\XT{2Tar. 2:5; Yǝx. 66:1; Yǝr. 23:24; Ros. 7:49}}}

\VS{28}Lekin i Pǝrwǝrdigar Hudayim, ⱪulungning duasi bilǝn iltijasiƣa ⱪulaⱪ selip, ⱪulungning bügün Sanga kɵtürgǝn nidasi wǝ tilikini angliƣaysǝn;

\VS{29}xuning bilǝn Ɵz kɵzliringni keqǝ-kündüz bu ɵygǝ, yǝni Sǝn: «Mening namim u yǝrdǝ ayan bolsun» dǝp eytⱪan jayƣa keqǝ-kündüz tikkǝysǝn; Ɵz ⱪulungning u jayƣa ⱪarap ⱪilƣan duasiƣa ⱪulaⱪ salƣaysǝn.
\FTNT{◼}{{\FR 8:29 }{\FT{{\BD{«u jayƣa ⱪarap ⱪilƣan duasiƣa...»}} — yaki bolmisa: «u jay toƣrisidiki duasi...».}}}  \XREF{◘}{{\XO 8:29 }{\XT{Ⱪan. 12:11}}}

\VS{30}ⱪulung wǝ hǝlⱪing Israil bu jayƣa ⱪarap dua ⱪilƣan qaƣda, ularning iltijasiƣa ⱪulaⱪ selip, Ɵz makaning ⱪilƣan asmanlardin turup angliƣaysǝn, angliƣiningda ularni kǝqürgǝysǝn.


\par }{\MM \VS{31}Əgǝr birsi ɵz ⱪoxnisiƣa gunaⱨ ⱪilsa wǝ xundaⱪla ixning rast-yalƣanliⱪini bekitix üqün ⱪǝsǝm iqküzülsǝ, bu ⱪǝsǝm bu ɵydiki ⱪurbangaⱨingning aldiƣa kǝlsǝ,
\FTNT{◼}{{\FR 8:31 }{\FT{{\BD{«Əgǝr birsi ɵz ⱪoxnisiƣa ... ixning rast-yalƣanliⱪini bekitix üqün ⱪǝsǝm iqküzülsǝ, bu ⱪǝsǝm bu ɵydiki ⱪurbangaⱨingning aldiƣa kǝlsǝ...»}} — bundaⱪ ⱪǝsǝm toƣruluⱪ «Qɵl.» 5:11-31ni kɵrüng. «Ⱪǝsǝm bu ɵydiki ⱪurbangaⱨning aldiƣa kǝlsǝ...» — mumkinqiliki barki, Israilda muxundaⱪ ⱪǝsǝmlǝrni iqix üqün ⱪurbangaⱨning aldiƣa kelix kerǝk ǝmǝs idi, pǝⱪǝt: «Hudaning ⱪurbangaⱨi aldida ⱪǝsǝm ⱪilimǝnki...» degǝndǝk sɵzlǝr eytilƣan bolsa «ⱪurbangaⱨ ɵz aldida turƣandǝk» ⱨesablinatti.}}}

\VS{32}Sǝn ⱪǝsǝmni asmanda turup anglap, amal ⱪilip ɵz bǝndiliring otturisida ⱨɵküm qiⱪarƣaysǝn; gunaⱨi bar adǝmni gunaⱨⱪa tartip, ɵz yolini ɵz bexiƣa yandurup, gunaⱨsiz adǝmni aⱪlap, ɵz adilliⱪiƣa ⱪarap uningƣa ⱨǝⱪⱪini bǝrgǝysǝn.


\par }{\MM \VS{33}Ɵz hǝlⱪing Israil Sening aldingda gunaⱨ ⱪilƣini üqün düxmǝndin yengilsǝ, Sanga ⱪaytip bu ɵydǝ turup, namingni etirap ⱪilip, Sanga dua bilǝn iltija ⱪilsa,

\VS{34}Sǝn asmanda anglap, Ɵz hǝlⱪing Israilning gunaⱨini kǝqürüp, ularni Sǝn ata-bowiliriƣa tǝⱪdim ⱪilƣan zeminƣa ⱪayturup kǝlgǝysǝn.


\par }{\MM \VS{35}Ular Sanga gunaⱨ ⱪilƣini üqün asman etilip yamƣur yaƣmaydiƣan ⱪiliwetilgǝn bolsa, lekin ular bu jayƣa ⱪarap Sanga dua ⱪilip namingni etirap ⱪilip, Sening ularni ⱪiyinqiliⱪⱪa salƣining tüpǝylidin ɵz gunaⱨidin yenip towa ⱪilsa,

\VS{36}Sǝn asmanda turup ⱪulaⱪ selip, ⱪulliringning wǝ hǝlⱪing Israilning gunaⱨini kǝqürgǝysǝn; qünki Sǝn ularƣa mengix kerǝk bolƣan yahxi yolni ɵgitisǝn wǝ Ɵz hǝlⱪinggǝ miras ⱪilip bǝrgǝn zeminning üstigǝ yamƣur yaƣdurisǝn!


\par }{\MM \VS{37}Əgǝr zeminda aqarqiliⱪ ya waba bolsa, ya ziraǝtlǝr Dan almisa ya ⱨal qüxsǝ ya uni qekǝtkilǝr yaki qekǝtkǝ liqinkiliri besiwalsa, ya düxmǝnlǝr ularning zemindiki xǝⱨǝrlirining ⱪowuⱪliriƣa ⱨujum ⱪilip ⱪorxiwalsa, ya ⱨǝrⱪandaⱪ apǝt ya kesǝllik bolsa,

\VS{38}Sening hǝlⱪing bolƣan Israildiki ⱨǝrⱪandaⱪ kixi ɵz kɵnglidiki wabani bilip, ulardin ⱨǝrⱪaysi kixi ⱪollirini bu ɵygǝ sunup, ⱨǝrⱪandaⱪ dua yaki iltija ⱪilƣan bolsa,

\VS{39}ǝmdi Sǝn turuwatⱪan makaning asmanda turup anglap, kǝqürüm ⱪilƣaysǝn; Sǝn ⱨǝrbir adǝmning ⱪǝlbini bilgǝqkǝ, amal ⱪilip ɵzining yollirini ɵzigǝ yandurƣaysǝn (qünki Sǝnla, yalƣuz Sǝnla ⱨǝmmǝ insan balilirining ⱪǝlblirini bilgüqidursǝn);

\VS{40}xundaⱪ ⱪilip, ular Sǝn ata-bowilirimizƣa tǝⱪdim ⱪilƣan zeminda olturup ɵmrining ⱨǝmmǝ künliridǝ sǝndin ⱪorⱪidiƣan bolidu.


\par }{\MM \VS{41}Ɵz hǝlⱪing Israildin bolmiƣan, Sening uluƣ naming tüpǝylidin yiraⱪ-yiraⱪlardin kǝlgǝn musapir bolsa

\VS{42}(qünki ular Sening uluƣ naming, ⱪudrǝtlik ⱪolung wǝ sozƣan biliking toƣrisida angliylaydu), — undaⱪ birsi kelip bu ɵy tǝrǝpkǝ ⱪarap dua ⱪilsa,

\VS{43}Sǝn turuwatⱪan makaning bolƣan asmanlarda uningƣa ⱪulaⱪ selip, u musapir Sanga nida ⱪilip tiliginining ⱨǝmmisigǝ muwapiⱪ ⱪilƣaysǝn; xuning bilǝn yǝr yüzidiki barliⱪ ǝllǝr namingni tonup yetip, Ɵz hǝlⱪing Israildǝk Sǝndin ⱪorⱪidiƣan bolup, mǝn yasiƣan bu ɵyning Sening naming bilǝn atalƣinini bilidu.
\FTNT{◼}{{\FR 8:43 }{\FT{{\BD{«bu ɵy Sening naming bilǝn atilidu»}} — bu ibarǝ Hudaning ibadǝthanisi toƣruluⱪ «bu ɵy Meningkidur» wǝ «bu ɵydǝ Mening kim ikǝnlikim ayan ⱪilinidu» degǝndǝk ikki mǝⱪsitini kɵrsitidu.}}}


\par }{\MM \VS{44}Əgǝr Sening hǝlⱪing Sening tapxuruⱪung bilǝn düxmini bilǝn jǝng ⱪilixⱪa qiⱪⱪanda, Sǝn talliƣan bu xǝⱨǝrgǝ, xundaⱪla mǝn namingƣa atap yasiƣan bu ɵy tǝrǝpkǝ ⱪarap Sǝn Pǝrwǝrdigarƣa dua ⱪilsa,

\VS{45}Sǝn asmanlarda turup ularning duasi bilǝn iltijasiƣa ⱪulaⱪ selip, ularni nusrǝtkǝ erixtürgǝysǝn.


\par }{\MM \VS{46}Əgǝr ular sanga gunaⱨ sadir ⱪilƣan bolsa (qünki gunaⱨ ⱪilmaydiƣan ⱨeqkixi yoⱪtur) Sǝn ularƣa ƣǝzǝplinip, ularni düxmǝnlirining ⱪoliƣa tapxurƣan bolsang, bular ularni yiraⱪ-yeⱪinƣa, ɵzlirining zeminiƣa sürgün ⱪilip elip barƣan bolsa,
\XREF{◘}{{\XO 8:46 }{\XT{2Tar. 6:36; Pǝnd. 20:9; Top. 7:20; 1Yuⱨ. 1:8, 10}}}

\VS{47}lekin ular sürgün ⱪilinƣan yurtta ǝs-ⱨoxini tepip towa ⱪilip, ɵzi sürgün bolƣan yurtta Sanga: — Biz gunaⱨ ⱪilip, ⱪǝbiⱨlikkǝ berilip Sǝndin yüz ɵrüp kǝttuⱪ, dǝp yelinsa,

\VS{48}— ǝgǝr ularni sürgün ⱪilƣan düxmǝnlirining zeminida pütün ⱪǝlbi wǝ pütün jenidin Sening tǝripinggǝ yenip, Sǝn ularning ata-bowiliriƣa tǝⱪdim ⱪilƣan zeminƣa, Sǝn talliƣan xǝⱨǝr tǝrǝpkǝ wǝ mǝn namingƣa atap yasiƣan bu ɵy tǝrǝpkǝ yüzini ⱪilip, Sanga ⱪarap dua ⱪilsa,

\VS{49}Sǝn turuwatⱪan makaning bolƣan asmanlarda turup ularning duasi wǝ iltijasini anglap ular üqün ⱨɵküm qiⱪirip,

\VS{50}Ɵz hǝlⱪingning Sanga sadir ⱪilƣan gunaⱨini, Sanga ɵtküzgǝn ⱨǝmmǝ itaǝtsizliklirini kǝqürüm ⱪilƣaysǝn wǝ ularni sürgün ⱪilƣanlarning aldida ularƣa rǝⱨim tapⱪuzƣaysǝnki, xular ularƣa rǝⱨim ⱪilsun

\VS{51}(qünki ular Ɵzüng Misirdin, yǝni tɵmür tawlax peqidin qiⱪarƣan Ɵz hǝlⱪing wǝ Ɵz mirasingdur);

\VS{52}Sening kɵzliring Ɵz ⱪulungning iltijasiƣa wǝ Ɵz hǝlⱪingning iltijasiƣa oquⱪ bolƣay, ular ⱨǝr ixta sanga nida ⱪilip tiliginidǝ ularƣa ⱪulaⱪ salƣaysǝn;

\VS{53}qünki Sǝn ata-bowilirimizni Misirdin qiⱪarƣiningda Ɵz ⱪulung Musa arⱪiliⱪ eytⱪiningdǝk, Sǝn hǝlⱪingni Ɵzünggǝ has mirasing bolsun dǝp, yǝr yüzidiki ⱨǝmmǝ ǝllǝr arisidin ularni ayrim elip talliding, i Rǝb Pǝrwǝrdigar!».
\XREF{◘}{{\XO 8:53 }{\XT{Mis. 19:5; Ⱪan. 4:20; 7:6; 9:26, 29; 14:2}}}


\par }{\MM \VS{54}Sulayman Pǝrwǝrdigarƣa xu barliⱪ dua wǝ iltijalirini ⱪilip bolƣanda, ⱪollirini asmanƣa ⱪarap kɵtürüp Pǝrwǝrdigarning ⱪurbangaⱨining aldida tizlinip turƣan yǝrdin ⱪopup,

\VS{55}ɵrǝ turup Israilning barliⱪ jamaitigǝ yuⱪiri awazda bǝht tilǝp mundaⱪ dedi: —

\VS{56}«Uning barliⱪ wǝdǝ ⱪilƣini boyiqǝ Ɵz hǝlⱪi Israilƣa aram bǝrgǝn Pǝrwǝrdigar mubarǝktur! U Ɵz ⱪuli Musaning wasitisi bilǝn ⱪilƣan ⱨǝmmǝ meⱨribanǝ wǝdilǝrning ⱨeqbiri yǝrdǝ ⱪalmidi!
\XREF{◘}{{\XO 8:56 }{\XT{Yǝ. 21:45}}}


\par }{\MM \VS{57}Pǝrwǝrdigar Hudayimiz ata-bowilirimiz bilǝn bolƣandǝk biz bilǝn billǝ bolƣay; U nǝ bizdin waz kǝqmisun nǝ bizni taxlimisun;

\VS{58}buning bilǝn U ⱪǝlbimizni Uning yollirida mengixⱪa, Ɵzi ata-bowilirimizƣa buyruƣan ǝmrlǝr, bǝlgilimilǝr wǝ ⱨɵkümlǝrni tutuxⱪa Ɵzigǝ mayil ⱪilƣay;

\VS{59}mening Pǝrwǝrdigarning aldida iltija ⱪilƣan bu sɵzlirim keqǝ-kündüz Pǝrwǝrdigar Hudayimizning yenida tursun; xuning bilǝn Ɵz ⱪulung üqün toƣra ⱨɵküm ⱪilip, hǝlⱪing Israil üqün toƣra ⱨɵküm ⱪilip, ⱨǝr kündiki dǝrdigǝ yǝtkǝysǝn;

\VS{60}xuning bilǝn yǝr yüzidiki ⱨǝmmǝ ǝllǝr Pǝrwǝrdigar Ɵzi Hudadur, Uningdin baxⱪisi ⱨeqⱪaysisi yoⱪtur dǝp bilgǝy,
\XREF{◘}{{\XO 8:60 }{\XT{Ⱪan. 4:35, 39}}}

\VS{61}xundaⱪla bügün ⱪilƣininglarƣa ohxax Uning bǝlgilimiliridǝ mengixⱪa wǝ ǝmrlirini tutuxⱪa ⱪǝlbinglar Pǝrwǝrdigar Hudayimizƣa mukǝmmǝl bolƣay!».


\par }{\BB \par }
{\MM \par }
{\SH Sulayman ibadǝthanini Hudaƣa ataydu
\par }
{\MM \VS{62}Wǝ padixaⱨ pütün Israil bilǝn billǝ Pǝrwǝrdigarning aldida ⱪurbanliⱪlarni ⱪildi.

\VS{63}Sulayman Pǝrwǝrdigarƣa inaⱪliⱪ ⱪurbanliⱪi süpitidǝ yigirmǝ ikki ming kala wǝ bir yüz yigirmǝ ming ⱪoy ⱪurbanliⱪ ⱪildi. Padixaⱨ bilǝn barliⱪ Israillar xundaⱪ ⱪilip Pǝrwǝrdigarning ɵyini uningƣa beƣixlidi.
\XREF{◘}{{\XO 8:63 }{\XT{2Tar. 7:5-10}}}

\VS{64}Xu küni padixaⱨ Pǝrwǝrdigarning ɵyining aldidiki ⱨoylisining otturisini ayrip muⱪǝddǝs ⱪilip, u yǝrdǝ kɵydürmǝ ⱪurbanliⱪlar, axliⱪ ⱨǝdiyǝliri wǝ inaⱪliⱪ ⱪurbanliⱪlirining yaƣlirini sundi; qünki Pǝrwǝrdigarning aldida turƣan mis ⱪurbangaⱨ kɵydürmǝ ⱪurbanliⱪlar, axliⱪ ⱨǝdiyǝliri wǝ inaⱪliⱪ ⱪurbanliⱪlirining yaƣlirini ⱪobul ⱪilixⱪa kiqik kǝldi.
\XREF{◘}{{\XO 8:64 }{\XT{2Tar. 7:7}}}

\VS{65}Xuning bilǝn u waⱪitta Sulayman wǝ uning bilǝn bolƣan pütün Israil, yǝni Hamat rayoniƣa kirix eƣizidin tartip Misir eⱪiniƣiqǝ ⱨǝmmǝ yǝrlǝrdin kǝlgǝn zor bir jamaǝt Pǝrwǝrdigar Hudayimizning aldida yǝttǝ kün wǝ yǝnǝ yǝttǝ kün, jǝmiy on tɵt küngiqilik ⱨeyt ɵtküzdi.
\FTNT{◼}{{\FR 8:65 }{\FT{{\BD{«Hamat rayoniƣa kirix eƣizidin tartip...»}} — yaki «Libo-Hamattin tartip».
{\BD{«...jamaǝt Pǝrwǝrdigar Hudayimizning aldida yǝttǝ kün wǝ yǝnǝ yǝttǝ kün, jǝmiy on tɵt küngiqilik ⱨeyt ɵtküzdi»}} — «kǝpilǝr ⱨeyti»ning bekitilgǝn waⱪti yǝttǝ kün idi. Israillar muxu waⱪitⱪa yǝnǝ yǝttǝ kün ⱪoxti.}}}

\VS{66}Sǝkkizinqi künidǝ u hǝlⱪni ⱪayturdi; ular padixaⱨning bǝhtini tilidi; andin ular Pǝrwǝrdigarning Ɵz ⱪuli Dawutⱪa wǝ hǝlⱪi Israilƣa ⱪilƣan yahxiliⱪliri üqün ⱪǝlbidǝ xad-huram bolup ɵz ɵy-qedirlirigǝ ⱪaytip kǝtti.
\FTNT{◼}{{\FR 8:66 }{\FT{{\BD{«Sǝkkizinqi künidǝ»}} — demǝk, ikkinqi «yǝttǝ kün»din keyinki kündǝ.}}}


\par }{\BB \par }
{\BB \par }
{\MM \par }

\Chap{9}{\SH Pǝrwǝrdigar Sulaymanƣa wǝdǝ ⱨǝm agaⱨ beridu
\par }
{\R 2Tar. 7:11-22

\par }{\MM \VerseOne{1}Sulayman Pǝrwǝrdigarning ɵyi, padixaⱨ ordisi wǝ xundaⱪla ⱪuruxni arzu ⱪilƣan baxⱪa ⱪuruluxlarni kɵnglidikidǝk pütküzüp bolƣanda,
\XREF{◘}{{\XO 9:1 }{\XT{2Tar. 7:11}}}

\VS{2}Pǝrwǝrdigar Sulaymanƣa Gibeonda kɵrüngǝndǝk ǝmdi ikkinqi ⱪetim uningƣa kɵründi.
\XREF{◘}{{\XO 9:2 }{\XT{1Pad. 3:5}}}


\par }{\MM \VS{3}Pǝrwǝrdigar uningƣa mundaⱪ dedi: — «Sǝn Mening aldimda ⱪilƣan dua wǝ iltijayingni anglidim; Mening namim uningda ǝbǝdgiqǝ ayan ⱪilinixi üqün, sǝn yasiƣan bu ɵyni Ɵzümgǝ muⱪǝddǝs ⱪildim. Mening kɵzlirim wǝ kɵnglüm xu yǝrdǝ ⱨǝmixǝ bolidu.
\XREF{◘}{{\XO 9:3 }{\XT{Ⱪan. 12:11; 1Pad. 8:29}}}

\VS{4}Sǝn bolsang, atang Dawutning aldimda mangƣinidǝk, sǝnmu sanga buyruƣinimning ⱨǝmmisigǝ muwapiⱪ ǝmǝl ⱪilix üqün, bǝlgilimilirim wǝ ⱨɵkümlirimni tutup, pak kɵngül wǝ durusluⱪ bilǝn aldimda mangsang,

\VS{5}Mǝn ǝmdi atang Dawutⱪa: «Israilning tǝhtidǝ sanga ǝwladingdin olturuxⱪa bir zat kǝm bolmaydu» dǝp wǝdǝ ⱪilƣinimdǝk, Mǝn padixaⱨliⱪ tǝhtingni Israilning üstidǝ ǝbǝdgiqǝ mǝⱨkǝm ⱪilimǝn.
\XREF{◘}{{\XO 9:5 }{\XT{2Sam. 7:12, 16; 1Pad. 6:12; 2:4; 1Tar. 22:10; Zǝb. 89:28-29; 132:12}}}

\VS{6}Lekin ɵzüng ya oƣulliring Manga ǝgixixtin waz keqip Mǝn aldinglarda ⱪoyƣan ǝmrlirim bilǝn bǝlgilimilirimni tutmay, bǝlki baxⱪa ilaⱨlarning ⱪulluⱪiƣa kirip ularƣa sǝjdǝ ⱪilsanglar,
\XREF{◘}{{\XO 9:6 }{\XT{2Sam. 7:14; Zǝb. 89:30-32}}}

\VS{7}xu qaƣda Mǝn Israilni ularƣa tǝⱪdim ⱪilƣan zeminidin üzüp qiⱪirimǝn; wǝ Ɵz namimni kɵrsitixkǝ Ɵzümgǝ muⱪǝddǝs ⱪilƣan bu ɵyni nǝzirimdin taxlaymǝn wǝ Israil ⱨǝmmǝ hǝlⱪlǝr arisida sɵz-qɵqǝk wǝ tapa-tǝnining obyekti bolidu;
\XREF{◘}{{\XO 9:7 }{\XT{Ⱪan. 28:37; Yǝr. 7:15}}}

\VS{8}Bu ɵy gǝrqǝ ⱨazir kɵrkǝm kɵrünsimu, xu zamanda uningdin ɵtkǝnlǝrning ⱨǝmmisi zor ⱨǝyran ⱪelixip üxⱪirtip: «Pǝrwǝrdigar bu zeminƣa wǝ bu ɵygǝ nemixⱪa xundaⱪ ⱪildi?» dǝp soraydu.
\FTNT{◼}{{\FR 9:8 }{\FT{{\BD{«bu ɵy gǝrqǝ ⱨazir kɵrkǝm kɵrünsimu,...»}} — baxⱪa birhil tǝrjimisi (bǝzi kona tekistlǝrgǝ ǝgixip): «bu ɵy bir harabǝ bolidu,...»}}}  \XREF{◘}{{\XO 9:8 }{\XT{Ⱪan. 29:23; 2Tar. 7:21; Yǝr. 22:8}}}


\par }{\MM \VS{9}Kixilǝr: — Qünki
{\ADD{zemindiki hǝlⱪlǝr}} ɵz ata-bowilirini Misir zeminidin qiⱪarƣan Pǝrwǝrdigar Hudasini taxlap, ɵzlirini baxⱪa ilaⱨlarƣa baƣlap, ularƣa sǝjdǝ ⱪilip ⱪulluⱪida bolƣanliⱪi üqün, Pǝrwǝrdigar bu pütkül külpǝtni ularning bexiƣa qüxürüptu, dǝp jawab beridu.


\par }{\BB \par }
{\MM \par }
{\SH Taxⱪi ixlar wǝ baxⱪa ⱪuruluxlar
\par }
{\R 2Tar. 8:1-18

\par }{\MM \VS{10}Xundaⱪ boldiki, yigirmǝ yil ɵtüp, Sulayman u ikki ɵyni, yǝni Pǝrwǝrdigarning ɵyi bilǝn padixaⱨ ɵyini yasap bolƣandin keyin,
\XREF{◘}{{\XO 9:10 }{\XT{2Tar. 8:1}}}

\VS{11}Turning padixaⱨi Ⱨiram Sulaymanƣa barliⱪ tǝlǝpliri boyiqǝ kedir dǝrǝhliri, arqa dǝrǝhliri wǝ altun tǝminligini üqün Sulayman padixaⱨ uningƣa Galiliyǝ ɵlkisidin yigirmǝ xǝⱨǝrni bǝrdi.

\VS{12}Ⱨiram Sulayman uningƣa bǝrgǝn xǝⱨǝrlǝrni kɵrüxkǝ Turdin qiⱪip kǝldi; lekin ular uningƣa ⱨeq yaⱪmidi.

\VS{13}U: — Ⱨǝy buradirim, sǝn muxu manga bǝrgining zadi ⱪandaⱪ xǝⱨǝrlǝr?! — dedi. U ularni «Kabulning yurti» dǝp atidi, wǝ ular bügünki küngiqǝ xundaⱪ atilidu.
\FTNT{◼}{{\FR 9:13 }{\FT{{\BD{«Kabulning yurti»}} — «kabul» degǝnning mǝnisi bǝlkim «qǝklik» boluxi mumkin. Ibraniy tilida sɵzning aⱨangi «ǝrzimǝs»kǝ yeⱪin kelidu.}}}

\VS{14}Ⱨiram bolsa padixaⱨⱪa bir yüz yigirmǝ talant altun ǝwǝtkǝnidi.
\FTNT{◼}{{\FR 9:14 }{\FT{{\BD{«bir yüz yigirmǝ talant altun»}} — bir talant (altun) bǝlkim 27 kilogram idi. 120 talant 3240 kilogram; ⱨazirⱪi pulda bolsa (2008-yili) 100 milyon dollar bolidu.}}}


\par }{\BB \par }
{\MM \VS{15}Sulayman padixaⱨ Pǝrwǝrdigarning ɵyini, ɵz ɵyini, Milloni, Yerusalemning sepilini, Ⱨazorni, Mǝgiddoni wǝ Gǝzǝr xǝⱨǝrlirini yasax üqün ⱨaxarƣa tutⱪan ixligüqilǝrning ixliri mundaⱪ: —
\FTNT{◼}{{\FR 9:15 }{\FT{{\BD{«Millo»}} — bǝlkim Yerusalemdiki egizlikkǝ jaylaxⱪan bir ⱪǝl’ǝ yaki istiⱨkam idi.}}}

\VS{16}(Misirning padixaⱨi Pirǝwn qiⱪip Gǝzǝrgǝ ⱨujum ⱪilip elip, uni otta kɵydürüp, xǝⱨǝrdǝ turuwatⱪan Ⱪanaaniylarni ⱪirip, xǝⱨǝrni toy sowƣisi süpitidǝ Sulaymanning hotuni bolƣan ɵz ⱪiziƣa bǝrgǝnidi)

\VS{17}Sulayman Gǝzǝr bilǝn tɵwǝnki Bǝyt-Ⱨoronni bina ⱪildi;

\VS{18}u Baalat bilǝn ɵz zeminidiki qɵlgǝ jaylaxⱪan Tadmornimu yengidin yasidi,
\XREF{◘}{{\XO 9:18 }{\XT{2Tar. 8:6}}}

\VS{19}xundaⱪla ɵzigǝ has ⱨǝmmǝ ambar xǝⱨǝrlirini, «jǝng ⱨarwisi xǝⱨǝrliri»ni, «atliⱪlar xǝⱨǝrliri»ni wǝ Yerusalemda, Liwanda wǝ ɵzi soraydiƣan barliⱪ zeminda haliƣinini bina ⱪildi.


\par }{\MM \VS{20}Israillardin bolmiƣan Amoriylar, Ⱨittiylar, Pǝrizziylǝr, Ⱨiwiylar wǝ Yǝbusiylardin
{\ADD{Israil}} zeminida ⱪelip ⱪalƣanlarning ⱨǝmmisini bolsa,

\VS{21}Sulayman bularni, yǝni Israillar pütünlǝy yoⱪitalmiƣan ǝllǝrning ⱪalduⱪ ǝwladlirini ⱪulluⱪ ⱨaxarƣa tutti. Ular bügünki küngiqǝ xundaⱪ bolup kǝldi.
\FTNT{◼}{{\FR 9:21 }{\FT{{\BD{Israillar pütünlǝy yoⱪitalmiƣan ǝllǝrning ⱪalduⱪ ǝwladliri...»}} — bu ixlarning tarihi «Yǝxua pǝyƣǝmbǝr» degǝn ⱪismida pütülgǝn. Tǝwrattiki «Yǝxua»ni kɵrüng. Muxu ⱨaxarqilar 13:5-16dǝ hatirilǝngǝnlǝrdin baxⱪa ⱨaxarqilar bolsa kerǝk idi.
{\BD{«Ular (Ⱪanaaniylar ⱪatarliⱪlar) bügünki küngiqǝ xundaⱪ bolup kǝldi»}} — bu sɵz Israillar tehi ɵz wǝtinidǝ turƣan waⱪtida hatirilǝngǝn, ǝlwǝttǝ.}}}


\par }{\MM \VS{22}Lekin Sulayman Israillardin ⱨeqkimni ⱪul ⱪilmay, bǝlki ularni lǝxkǝr, hizmǝtkar, ⱨɵkümdar-ǝmǝldar, ⱨarwa bilǝn atliⱪlarning sǝrdarliri ⱪildi.
\XREF{◘}{{\XO 9:22 }{\XT{Law. 25:39}}}

\VS{23}Bulardin Sulaymanning ixlirini baxⱪuridiƣan, yǝni ixligüqilǝrning üstigǝ ⱪoyulƣan qong nazarǝtqilǝr bǝx yüz ǝllik idi.


\par }{\MM \VS{24}Pirǝwnning ⱪizi Dawutning xǝⱨiridin kɵqüp Sulayman uning üqün yasiƣan ɵydǝ olturƣinida, u Millo ⱪǝl’ǝsini yasidi.
\XREF{◘}{{\XO 9:24 }{\XT{2Tar. 8:11}}}

\VS{25}Sulayman Pǝrwǝrdigarƣa yasiƣan ⱪurbangaⱨta yilda üq ⱪetim kɵydürmǝ ⱪurbanliⱪlar bilǝn inaⱪliⱪ ⱪurbanliⱪlirini sunatti wǝ Pǝrwǝrdigarning aldidiki
{\ADD{huxbuygaⱨta}} huxbuy yaⱪatti. Xu tǝriⱪidǝ u ibadǝthanining ixlirini pütküzdi.
\FTNT{◼}{{\FR 9:25 }{\FT{{\BD{«Xu tǝriⱪidǝ u ibadǝthanining ixlirini pütküzdi»}} — bu jümlining mǝnisi bǝlkim Sulayman ⱨeytlǝrni muxu ibadǝthanida ɵtkɵzüxliri bilǝn ⱨǝrbir baxⱪa «ibadǝt jayliri», bolupmu «yuⱪiri jaylar»ning inawǝtsizlikini kɵrsǝtti. Demǝk, xu qaƣdin baxlap Pǝrwǝrdigar ⱪurbanliⱪlarni ⱪobul ⱪilƣan jay pǝⱪǝt Yerusalemdiki ibadǝthanila idi.}}}


\par }{\MM \VS{26}Sulayman padixaⱨ Ezion-Gǝbǝrdǝ bir türküm kemilǝrni yasidi. U yǝr bolsa Edom zeminida, Ⱪizil Dengiz boyidiki Elatning yenida idi.
\FTNT{◼}{{\FR 9:26 }{\FT{{\BD{«Ⱪizil Dengiz boyidiki Elat»}} — yaki «Ⱪizil Dengiz boyidiki Elat» (ⱨazirⱪi nami «Elat»).}}}

\VS{27}Ⱨiram ɵz hizmǝtkarliri, yǝni dengizqiliⱪni obdan bilidiƣan nǝqqǝ kemiqilǝrni Sulaymanning hizmǝtkarliriƣa ⱪoxulup kemilǝrdǝ ixlǝxkǝ ǝwǝtti.

\VS{28}Ular Ofirƣa berip, u yǝrdin tɵt yüz yigirmǝ talant altunni elip kelip, Sulayman padixaⱨⱪa apardi.
\FTNT{◼}{{\FR 9:28 }{\FT{{\BD{«tɵt yüz yigirmǝ talant altun»}} — bir talant (altun) bǝlkim 27 kilogram idi. Undaⱪta 420 talant 11340 kilogram.}}}


\par }{\BB \par }
{\BB \par }
{\MM \par }

\Chap{10}{\SH Xebaning ayal padixaⱨi Sulaymanni izdǝp kelidu
\par }
{\R 2Tar. 9:1-12

\par }{\MM \VerseOne{1}Xebaning ayal padixaⱨi bolsa Sulaymanning Pǝrwǝrdigarning nami bilǝn baƣlinixliⱪ bolƣan dangⱪ-xɵⱨritini anglap, uni ⱪiyin qigix-soallar bilǝn siniƣili kǝldi.

\VS{2}U huxbuy buyumlar, intayin tola altun wǝ yaⱪut-gɵⱨǝrlǝr artilƣan tɵgilǝrni elip, qong dǝbdǝbǝ bilǝn Yerusalemƣa kǝldi. Sulaymanning ⱪexiƣa kǝlgǝndǝ ɵz kɵngligǝ pükkǝn ⱨǝmmǝ ix toƣruluⱪ uning bilǝn sɵzlǝxti.
\XREF{◘}{{\XO 10:2 }{\XT{2Tar. 9:1; Mat. 12:42; Luⱪa 11:31}}}

\VS{3}Sulayman uning ⱨǝmmǝ soriƣanliriƣa jawab bǝrdi. Ⱨeqnemǝ padixaⱨⱪa ⱪarangƣu ǝmǝs idi, bǝlki ⱨǝmmisidǝ uningƣa jawab bǝrdi.


\par }{\MM \VS{4}Xebaning ayal padixaⱨi Sulaymanning danaliⱪiƣa, yasiƣan orda-sarayƣa,

\VS{5}dastihandiki taamlarƣa, ǝmǝldarlarning ⱪatar-ⱪatar olturuxliriƣa, hizmǝtkarlirining ⱪatar-ⱪatar turuxliriƣa, ularning kiygǝn kiyimlirigǝ, uning saⱪiyliriƣa wǝ uning Pǝrwǝrdigarning ɵyidǝ atap sunƣan kɵydürmǝ ⱪurbanliⱪliriƣa ⱪarap, üni iqigǝ qüxüp kǝtti.
\FTNT{◼}{{\FR 10:5 }{\FT{{\BD{«.. uning
{\BDIT{, yǝni Xebaning ayal padixaⱨning}}... üni iqigǝ qüxüp kǝtti»}} — ibraniy tilida «uningda roⱨ ⱪalmidi». Demǝk, intayin ⱨǝyran ⱪaldi.}}}


\par }{\BB \par }
{\MM \VS{6}U padixaⱨⱪa: — Mǝn ɵz yurtumda silining ixliri wǝ danaliⱪliri toƣrisida angliƣan hǝwǝr rast ikǝn;

\VS{7}Əmma mǝn kelip ɵz kɵzlirim bilǝn kɵrmigüqǝ bu sɵzlǝrgǝ ixǝnmigǝnidim; wǝ mana, mǝn yeriminimu anglimiƣan ikǝnmǝn; silining danaliⱪliri bilǝn bǝrikǝt-bayaxatliⱪliri mǝn angliƣan hǝwǝrdin ziyadǝ ikǝn.

\VS{8}Silining adǝmliri nemidegǝn bǝhtlik-ⱨǝ! Ⱨǝmixǝ silining aldilirida turup danaliⱪlirini anglaydiƣan bu hizmǝtkarlar nǝⱪǝdǝr bǝhtliktur!

\VS{9}Silidin sɵyüngǝn, silini Israilning tǝhtigǝ olturƣuzƣan Pǝrwǝrdigar Hudaliri mubarǝktur! Pǝrwǝrdigar Israilƣa mǝnggülük baƣliƣan muⱨǝbbiti üqün, U silini toƣra ⱨɵküm wǝ adalǝt sürgili padixaⱨ ⱪildi, dedi.


\par }{\MM \VS{10}U padixaⱨⱪa bir yüz yigirmǝ talant altun, intayin kɵp huxbuy buyumlar wǝ yaⱪut-gɵⱨǝrlǝrni sowƣa ⱪildi. Xebaning ayal padixaⱨi Sulayman padixaⱨⱪa sunƣan xunqǝ zor miⱪdardiki huxbuy buyumlar uningdin keyin ⱨeq kɵrüngǝn ǝmǝs

\VS{11}(Ⱨiramning Ofirdin altun ǝpkelidiƣan kemilirimu Ofirdin yǝnǝ intayin zor miⱪdardiki sǝndǝl yaƣiqi wǝ yaⱪut-gɵⱨǝrlǝrni elip kǝldi.

\VS{12}Padixaⱨ sǝndǝl yaƣiqidin Pǝrwǝrdigarning ɵyi üqün wǝ padixaⱨning ordisi üqün pǝlǝmpǝy-salasunlar yasatti ⱨǝm nǝƣmǝ-nawaqilar üqün qiltarlar wǝ sazlarni xuningdin yasatti. Xu waⱪittin keyin xundaⱪ zor miⱪdardiki esil sǝndǝl yaƣiqi bu waⱪitⱪiqǝ ⱨeq kǝltürülmidi ya kɵrülüp baⱪmidi).
\XREF{◘}{{\XO 10:12 }{\XT{2Tar. 9:11}}}

\VS{13}Sulayman padixaⱨ Xebaning ayal padixaⱨiƣa ɵz xaⱨanǝ sahawitidin bǝrgǝndin baxⱪa, ayal padixaⱨning kɵngli tartⱪan ⱨǝmmini — nemǝ sorisa, xuni bǝrdi; andin u hizmǝtkarliri bilǝn yolƣa qiⱪip ɵz yurtiƣa ⱪaytip kǝtti.


\par }{\BB \par }
{\MM \par }
{\SH Sulaymanning bayliⱪliri
\par }
{\R 2Tar.9:13-28

\par }{\MM \VS{14}Sulaymanƣa ⱨǝr yili kǝltürülgǝn altunning ɵzi altǝ yüz atmix altǝ talant idi.
\FTNT{◼}{{\FR 10:14 }{\FT{{\BD{«666 talant»}} — 22 tonna.}}}

\VS{15}Bu kirimdin baxⱪa, tijarǝtqilǝrdin, oⱪǝtqilǝrning sodisidin, barliⱪ Ərǝbiyǝ padixaⱨliridin wǝ ɵz zeminidiki ǝmǝldarlardin ⱨǝm altun kǝltürüldi.


\par }{\MM \VS{16}Sulayman padixaⱨ ikki yüz qong siparni soⱪturdi wǝ ⱨǝr siparƣa altǝ yüz xǝkǝl altun kǝtti;
\FTNT{◼}{{\FR 10:16 }{\FT{{\BD{«600 xǝkǝl»}} — 600 xǝkǝl bǝlkim 7 kilogramƣa yeⱪin.}}}  \XREF{◘}{{\XO 10:16 }{\XT{1Pad. 14:26}}}

\VS{17}xundaⱪla üq yüz ⱪalⱪanni yapilaⱪlanƣan altundin yasidi; ⱨǝrbir ⱪalⱪanni yasaxⱪa üq mina altun ixlitildi; padixaⱨ ularni «Liwan ormini sariyi»ƣa esip ⱪoydi.
\FTNT{◼}{{\FR 10:17 }{\FT{{\BD{«üq mina altun»}} — «mina» eƣirliⱪ birliki idi, ⱨazirⱪi birliklǝrdǝ ⱪanqǝ ikǝnliki eniⱪ ǝmǝs.}}}  \XREF{◘}{{\XO 10:17 }{\XT{1Pad. 7:2}}}


\par }{\MM \VS{18}Padixaⱨ pil qixliridin qong bir tǝhtni yasap, uni tawlanƣan altun bilǝn ⱪaplatti.
\XREF{◘}{{\XO 10:18 }{\XT{2Tar. 9:17}}}

\VS{19}Tǝhtning altǝ ⱪǝwǝtlik pǝlǝmpiyi bar idi. Tǝhtning bax yɵlǝnqüki yumilaⱪ bolup, orunduⱪning ikki yenida tayanƣuqisi bar idi, ⱨǝrbir tayanƣuqning yenida birdin ɵrǝ turƣan xirning ⱨǝykili bar idi.

\VS{20}Altǝ ⱪǝwǝtlik pǝlǝmpǝyning üstidǝ, ong wǝ sol tǝripidǝ ɵrǝ turƣan on ikki xirning ⱨǝykili bolup, ⱨǝrbir basⱪuqning ong-sol tǝripidǝ birdin bar idi; baxⱪa ⱨeqⱪandaⱪ ǝldǝ uningƣa ohxax yasalƣini yoⱪ idi.


\par }{\MM \VS{21}Sulayman padixaⱨning barliⱪ jam-piyaliliri altundin yasalƣan; «Liwan ormini sariyi»diki barliⱪ ⱪaqa-ⱪuqilar tawlanƣan altundin yasalƣan; ularning ⱨeqⱪaysisi kümüxtin yasalmiƣan; Sulaymanning künliridǝ kümüx ⱨeqnemigǝ ǝrzimǝytti.

\VS{22}Qünki padixaⱨⱪa ⱪaraxliⱪ dengizda yüridiƣan, Ⱨiramning kemilirigǝ ⱪoxulup «Tarxix kemǝ» ǝtritimu bar idi; «Tarxix kemǝ ǝtriti» üq yilda bir ⱪetim kelip altun-kümüx, pil qixliri, maymunlar wǝ tozlarni ǝkelǝtti.
\FTNT{◼}{{\FR 10:22 }{\FT{{\BD{«Tarxix kemǝ»}} —Bǝlkim Tarxix degǝn portⱪa berip kelix sǝpirigǝ qidamliⱪ bolƣan kemini kɵrsitǝtti. «Tarxix» degǝn isim Ispaniyǝ, ximaliy Afriⱪa yaki Britaniyǝni yaki üqining ⱨǝmmisini kɵrsitidu. Bǝzi ilimlar Somaliyǝning (xǝrⱪiy Afriⱪaning) dengiz boyida tɵtinqi bir Tarxixmu bolƣan, dǝp ⱪaraydu.}}}


\par }{\MM \VS{23}Sulayman padixaⱨ yǝr yüzidiki barliⱪ padixaⱨlardin bayliⱪta wǝ danaliⱪta üstün idi.
\XREF{◘}{{\XO 10:23 }{\XT{1Pad. 3:12, 13}}}

\VS{24}Huda Sulaymanning kɵngligǝ salƣan danaliⱪni anglax üqün yǝr yüzidikilǝr ⱨǝmmisi uning bilǝn didarlixix arzusi bilǝn kelǝtti.

\VS{25}Kǝlgǝnlǝrning ⱨǝmmisi ɵz sowƣitini elip kelǝtti; yǝni kümüx ⱪaqa-ⱪuqilar, altun ⱪaqa-ⱪuqilar, kiyim-keqǝklǝr, dubulƣa-sawutlar, tetitⱪular, atlar wǝ ⱪeqirlarni elip kelǝtti. Ular ⱨǝr yili bǝlgilik miⱪdarda xundaⱪ ⱪilatti.
\FTNT{◼}{{\FR 10:25 }{\FT{{\BD{«tetitⱪular»}} — yaki «huxbuy buyumlar».
{\BD{«Ular ⱨǝr yili bǝlgilik miⱪdarda xundaⱪ ⱪilatti»}} — yaki «yilmuyil ular xundaⱪ ⱪilatti».}}}


\par }{\MM \VS{26}Wǝ Sulayman jǝng ⱨarwiliri wǝ atliⱪ ǝskǝrlǝrni yiƣdi; uning bir ming tɵt yüz jǝng ⱨarwisi, on ikki ming atliⱪ ǝskiri bar idi; u ularni «jǝng ⱨarwisi xǝⱨǝrliri»gǝ wǝ ɵzi turuwatⱪan Yerusalemƣa orunlaxturdi.
\XREF{◘}{{\XO 10:26 }{\XT{1Pad. 5:20; 2Tar. 1:14; 9:25}}}


\par }{\MM \VS{27}Padixaⱨ Yerusalemda kümüxni taxtǝk kɵp, kedir dǝrǝhlirini xǝrⱪiy tüzlǝngliktiki üjmǝ dǝrǝhlirigǝ ohxax nurƣun ⱪildi.
\FTNT{◼}{{\FR 10:27 }{\FT{{\BD{«kedir dǝrǝhlirini...»}} — yaki «kedir yaƣiqini...». Lekin bizningqǝ Sulayman kedir yaƣiqini ixlitipla ⱪalmay, xu qirayliⱪ dǝrǝhlǝrdin Yerusalem ǝtrapiƣa kɵp tiktürdi («Top.» 2:5ni kɵrüng).
{\BD{«xǝrⱪiy tüzlǝngliktiki...»}} — ibraniy tilida «Xǝfǝlaⱨdiki...». «Xǝfǝlaⱨ» bu yǝrning (tüzlǝnglikning) ismi.}}}  \XREF{◘}{{\XO 10:27 }{\XT{2Tar. 1:15; 9:27}}}


\par }{\MM \VS{28}Sulayman alƣan atlar Misirdin wǝ Kuwǝdin idi; padixaⱨning tijarǝtqiliri ularni Kuwǝdin bekitilgǝn baⱨada alatti.
\FTNT{◼}{{\FR 10:28 }{\FT{{\BD{«padixaⱨning tijarǝtqiliri ularni Kuwǝdin bekitilgǝn baⱨada alatti»}} —Bu jümlining baxⱪa birhil tǝrjimisi: «padixaⱨning tijarǝtqiliri ularni karwanƣa ⱪoxup alatti». «Kuwǝ» bolsa ⱨazirⱪi Türkiyǝning jǝnubiy tǝripidǝ.}}}  \XREF{◘}{{\XO 10:28 }{\XT{2Tar. 1:16; 9:28}}}

\VS{29}Misirdin elip kǝlgǝn bir jǝng ⱨarwisining baⱨasi altǝ yüz kümüx tǝnggǝ, ⱨǝr at bolsa yüz ǝllik tǝnggǝ idi; wǝ ular yǝnǝ Ⱨittiylarning padixaⱨliri ⱨǝm Suriyǝ padixaⱨliri üqünmu ohxax baⱨada elip qiⱪti.
\FTNT{◼}{{\FR 10:29 }{\FT{{\BD{«bir jǝng ⱨarwisining baⱨasi altǝ yüz kümüx tǝnggǝ...»}} — muxu ayǝttiki «tǝnggǝ»ning ⱪimmiti ⱨazirƣiqǝ eniⱪ ǝmǝs. Əgǝr «xǝkǝl» bolsa 11.4 gramni kɵrsitidu.}}}  \XREF{◘}{{\XO 10:29 }{\XT{2Tar. 1:17}}}


\par }{\BB \par }
{\BB \par }
{\MM \par }

\Chap{11}{\SH Sulayman kɵp ayallarni elip, ularning ezitⱪuluⱪi bilǝn butpǝrǝslikkǝ teyilip ketidu
\par }
{\MM \VerseOne{1}Lekin Sulayman padixaⱨning kɵngli Pirǝwnning ⱪizidin baxⱪa kɵp qǝtǝllik ayallarƣa, jümlidin Moabiy, Ammoniy, Edomiy, Zidoniy, Ⱨittiy ayalliriƣa qüxkǝnidi.
\FTNT{◼}{{\FR 11:1 }{\FT{{\BD{«Lekin Sulayman padixaⱨning kɵngli Pirǝwnning ⱪizidin baxⱪa kɵp qǝtǝllik ayallarƣa, jümlidin Moabiy, Ammoniy, Edomiy, Zidoniy, Ⱨittiy ayalliriƣa qüxkǝnidi»}} — bu babta hatirilǝngǝn ⱨǝmmǝ ixlar «Ⱪanun Xǝrⱨi»diki ǝmrlǝrgǝ hilap. «Ⱪan.» 17:16-20ni kɵrüng.}}}  \XREF{◘}{{\XO 11:1 }{\XT{Ⱪan. 17:17}}}

\VS{2}Pǝrwǝrdigar ǝslidǝ muxu ǝllǝr toƣruluⱪ Israillarƣa: «Ularning ⱪizlirini izdǝp barmanglar, wǝ ularni silǝrningkilǝrgǝ kirgüzmǝnglar; qünki ular kɵngülliringlarni qoⱪum ɵz mǝbudliriƣa azduridu» dǝp agaⱨlandurƣan. Biraⱪ Sulaymanning kɵngli dǝl xularƣa baƣlandi.
\XREF{◘}{{\XO 11:2 }{\XT{Mis. 34:16; Ⱪan. 7:3}}}

\VS{3}Uning yǝttǝ yüz ayali, yǝni hanixi wǝ üq yüz keniziki bar idi; ayalliri uning kɵnglini azdurup buriwǝtkǝnidi.


\par }{\MM \VS{4}Xundaⱪ boldiki, Sulayman yaxanƣanda, uning ayalliri uning kɵnglini baxⱪa ilaⱨlarƣa azdurup buruwǝtti; xuning üqün uning kɵngli atisi Dawutningkidǝk Pǝrwǝrdigar Hudasiƣa mutlǝⱪ sadiⱪ bolmidi.


\par }{\MM \VS{5}Xunga Sulayman Zidoniylarning mǝbudi Axtarotni, Ammoniylarning yirginqlik mǝbudi Milkomni izdidi;
\XREF{◘}{{\XO 11:5 }{\XT{Ⱨak. 2:13; 2Pad. 23:13}}}

\VS{6}Xuning bilǝn Sulayman Pǝrwǝrdigarning nǝziridǝ rǝzillik ⱪildi; u atisi Dawut Pǝrwǝrdigarƣa ǝgǝxkǝndǝk izqilliⱪ bilǝn ǝgǝxmidi.


\par }{\MM \VS{7}Andin Sulayman Yerusalem aldidiki edirliⱪta Moabiylarning yirginqlik mǝbudi Kemox ⱨǝm Ammoniylarning yirginqlik mǝbudi Milkom üqün bir «yuⱪiri jay»ni yasidi;
\FTNT{◼}{{\FR 11:7 }{\FT{{\BD{«yirginqlik mǝbud Milkom»}} — «Milkom» ibraniy tilida muxu yǝrdǝ «Molǝⱪ» dǝp ipadilinidu.}}}  \XREF{◘}{{\XO 11:7 }{\XT{2Pad. 23:13}}}

\VS{8}xuningdǝk ɵzining mǝbudliriƣa huxbuy yaⱪidiƣan wǝ ⱪurbanliⱪ ⱪilidiƣan ⱨǝrbir yat ǝllik ayali üqünmu u xundaⱪ ⱪildi;

\VS{9-10}Xunga Pǝrwǝrdigar Sulaymandin rǝnjidi; gǝrqǝ U uningƣa ikki ⱪetim kɵrüngǝn bolsimu, xundaⱪla uningƣa dǝl muxu ix toƣruluⱪ, yǝni baxⱪa ilaⱨlarni izdimǝslikini tapiliƣan bolsimu, uning kɵngli Israilning Hudasi Pǝrwǝrdigardin aynip kǝtti; u Pǝrwǝrdigarning tapiliƣiniƣa ǝmǝl ⱪilmidi.
\XREF{◘}{{\XO 11:9-10 }{\XT{1Pad. 3:5; 9:2; 1Pad. 6:12}}}

\VS{11}Xuning üqün Pǝrwǝrdigar Sulaymanƣa mundaⱪ dedi: — «Sǝn xundaⱪ ⱪiliwerip, Mening sanga buyruƣan ǝⱨdǝm bilǝn bǝlgilirimni tutmiƣining üqün, Mǝn jǝzmǝn padixaⱨliⱪni sǝndin yirtiwetip hizmǝtkaringƣa berimǝn.
\FTNT{◼}{{\FR 11:11 }{\FT{{\BD{«Mǝn jǝzmǝn padixaⱨliⱪni sǝndin yirtiwetip hizmǝtkaringƣa berimǝn»}} — «yirtiwetip ... berimǝn» — demǝk, Pǝrwǝrdigar padixaⱨliⱪini Sulaymandin zorawanliⱪ bilǝn tartiwelip uning ⱪol astidiki birsigǝ bǝrmǝkqi. 28-33-ayǝtni kɵrüng.}}}  \XREF{◘}{{\XO 11:11 }{\XT{1Pad. 12:15}}}

\VS{12}Lekin atang Dawutning wǝjidin sening ɵz künliringdǝ Mǝn xundaⱪ ⱪilmaymǝn, bǝlki oƣlungning ⱪolidin uni yirtiwetimǝn.

\VS{13}Lekin pütün padixaⱨliⱪni uningdin yirtiwǝtmǝymǝn, bǝlki ⱪulum Dawutning wǝjidin wǝ Ɵzüm talliƣan Yerusalem üqün oƣlungƣa bir ⱪǝbilini ⱪaldurup ⱪoyimǝn».


\par }{\MM \VS{14}Əmma Pǝrwǝrdigar Sulaymanƣa bir düxmǝn, yǝni Edomluⱪ Ⱨadadni ⱪozƣidi, u kixi Edomning padixaⱨining nǝslidin idi.

\VS{15-16}Əslidǝ Dawut Edom bilǝn
{\ADD{jǝng ⱪilƣan}} waⱪitta, ⱪoxunning sǝrdari Yoab Edomning ⱨǝmmǝ ǝrlirini yoⱪatⱪanidi (qünki Edomdiki ⱨǝmmǝ ǝrlǝrni yoⱪatⱪuqǝ, Yoab bilǝn barliⱪ Israillar u yǝrdǝ altǝ ay turƣanidi); u ɵltürülgǝnlǝrni kɵmgili qiⱪⱪanda
\FTNT{◼}{{\FR 11:15-16 }{\FT{{\BD{«
{\BDIT{Dawut}} ɵltürülgǝnlǝrni kɵmgili qiⱪⱪanda...»}} — ɵz adǝmlirini kümüx üqün, demǝk. Bu sɵzgǝ ⱪariƣanda Yoabning Edomlarni xundaⱪ ɵltürüxi ⱪisas mǝⱪsitidǝ idi.}}}  \XREF{◘}{{\XO 11:15-16 }{\XT{2Sam. 8:14; 1Tar. 18:12, 13}}}

\VS{17}Ⱨadad atisining birnǝqqǝ Edomiy hizmǝtqiliri bilǝn Misirƣa ⱪeqip kǝtkǝnidi. Ⱨadad u qaƣda kiqik bala idi.

\VS{18}Ular Midiyan zeminidin qiⱪip Paranƣa kǝldi. Ular Parandin birnǝqqǝ adǝmni elip ɵzlirigǝ ⱪoxup Misirƣa, yǝni Misirning padixaⱨi Pirǝwnning ⱪexiƣa kǝldi. Pirǝwn uningƣa bir ɵy tǝⱪsim ⱪilip, ozuⱪ-tülükmu tǝminlidi ⱨǝmdǝ bir parqǝ yǝrnimu uningƣa tǝⱪdim ⱪildi.

\VS{19}Ⱨadad Pirǝwnning nǝziridǝ kɵp iltipat tapⱪan bolup, u ɵz hotunining singlisini, yǝni Taⱨpǝnǝs hanixning singlisini uningƣa hotun ⱪilip bǝrdi.

\VS{20}Taⱨpǝnǝsning singlisi uningƣa bir oƣul, Genubatni tuƣup bǝrdi. Taⱨpǝnǝs Pirǝwnning ordisida uni ɵzi qong ⱪildi. Andin Genubat Pirǝwnning ailisi, yǝni Pirǝwnning oƣulliri arisida turdi.
\FTNT{◼}{{\FR 11:20 }{\FT{{\BD{«Taⱨpǝnǝs Pirǝwnning ordisida uni ɵzi qong ⱪildi»}} — yaki «Taⱨpǝnǝs Pirǝwnning ordisida uni ɵzi ǝmqǝktin ayridi».}}}


\par }{\MM \VS{21}Ⱨadad Misirda: «Dawut ata-bowilirining arisida uhlap ⱪaldi» wǝ «Ⱪoxunning sǝrdari Yoabmu ɵldi» dǝp angliƣanda Pirǝwngǝ: — Mening ɵz yurtumƣa beriximƣa ijazǝt ⱪilƣayla, dedi.


\par }{\MM \VS{22}Pirǝwn uningƣa: — Sening ɵz yurtumƣa baray degining nemǝ degining, mening ⱪeximda sanga nemǝ kǝmlik ⱪilidu? — dedi. U jawabǝn: — Ⱨeq nǝrsǝ kǝm ǝmǝs, ǝmma nemila bolmisun meni kǝtkili ⱪoyƣayla, dedi.


\par }{\MM \VS{23}Huda Sulaymanƣa yǝnǝ bir düxminini ⱪozƣidi; u bolsa ƣojisi, yǝni Zobaⱨning padixaⱨi Ⱨadad’ezǝrning yenidin ⱪeqip kǝtkǝn Eliadaning oƣli Rǝzon idi.
\XREF{◘}{{\XO 11:23 }{\XT{2Sam. 8:3; 10:18}}}

\VS{24}Dawut
{\ADD{Zobaⱨliⱪlarni}} ⱪǝtl ⱪilƣanda Rǝzon ulardin bir top adǝmni ɵzigǝ toplap ularning sǝrdari boldi. Andin keyin bular Dǝmǝxⱪⱪǝ berip u yǝrdǝ turup, Dǝmǝxⱪ üstidin ⱨɵküm sürdi.
\FTNT{◼}{{\FR 11:24 }{\FT{{\BD{«Dawut Zobaⱨliⱪlarni ⱪǝtl ⱪilƣanda Rǝzon ulardin bir top adǝmni ɵzigǝ toplap ularning sǝrdari boldi. Andin keyin bular Dǝmǝxⱪⱪǝ berip...»}} — baxⱪa birhil tǝrjimisi: «Rǝzon bir top adǝmni ɵzigǝ ⱪoxup ularning sǝrdari boldi. Dawut ularni ɵltürmǝkqǝ bolƣanda, ular Dǝmǝxⱪⱪǝ berip...».}}}  \XREF{◘}{{\XO 11:24 }{\XT{2Sam. 8:3}}}

\VS{25}Xuning bilǝn Ⱨadad Israilƣa awariqilik tuƣdurƣandin baxⱪa, Rǝzon Sulaymanning barliⱪ künliridǝ Israilning düxmini idi; u Israilni ɵq kɵrǝtti, ɵzi Suriyǝ üstidǝ padixaⱨ idi.


\par }{\MM \VS{26}Sulaymanning Yǝroboam degǝn bir hizmǝtkari bar idi. U Zǝrǝdaⱨdin kǝlgǝn Əfraimiy Nibatning oƣli bolup, anisi Zǝruaⱨ isimlik bir tul ayal idi. Yǝroboammu padixaⱨⱪa ⱪarxi qiⱪti.
\FTNT{◼}{{\FR 11:26 }{\FT{{\BD{«Əfraimiy Nibat»}} — muxu ayǝttǝ «Əfraimiy» ibraniy tilida «Əfratliⱪ» degǝn sɵz bilǝn ipadilinidu.}}}  \XREF{◘}{{\XO 11:26 }{\XT{2Tar. 13:6}}}

\VS{27}Uning padixaⱨⱪa ⱪarxi qiⱪixtiki sǝwǝbi mundaⱪ idi: Sulayman Millo ⱪǝl’ǝsini yasiƣanda, atisi Dawutning xǝⱨiridiki sepilning bir bɵsükini yasawatatti;

\VS{28}Yǝroboam ⱪawul ⱪǝysǝr yigit idi; Sulayman yigitning ixqan wǝ qaⱪⱪan ikǝnlikini kɵrüp, uni Yüsüpning jǝmǝtigǝ buyrulƣan ixning üstigǝ ⱪoydi.

\VS{29}Xu künlǝrdǝ Yǝroboam Yerusalemdin qiⱪiwatⱪanda, uni izdǝwatⱪan Xiloⱨluⱪ Ahiyaⱨ pǝyƣǝmbǝr uni yolda uqratti. Ahiyaⱨ yipyengi bir tonni kiyiwalƣanidi. Ikkisi dalada yalƣuz ⱪalƣanda

\VS{30}Ahiyaⱨ üstidiki tonni ⱪoliƣa elip, uni yirtip on ikki parqǝ ⱪilip

\VS{31}Yǝroboamƣa mundaⱪ dedi: — «Ɵzünggǝ on parqini alƣin; qünki Israilning Hudasi Pǝrwǝrdigar mundaⱪ dǝydu: — «Mana, padixaⱨliⱪni Sulaymanning ⱪolidin yirtiwetip on ⱪǝbilini sanga berimǝn.
\XREF{◘}{{\XO 11:31 }{\XT{1Sam. 15:28}}}

\VS{32}Biraⱪ Ⱪulum Dawutning wǝjidin wǝ Yerusalem, yǝni Israilning ⱨǝmmǝ ⱪǝbililiridin talliƣan xǝⱨǝr üqün bir ⱪǝbilǝ uningƣa ⱪalidu.

\VS{33}— Qünki ular Meni taxlap Zidoniylarning ayal mǝbudi Axtarotⱪa, Moabiylarning mǝbudi Kemoxⱪa wǝ Ammoniylarning mǝbudi Milkomƣa sǝjdǝ ⱪilip, uning atisi Dawutning ⱪilinƣinidǝk ⱪilmay, Mening bǝlgilimilirim bilǝn ⱨɵkümlirimgǝ ǝmǝl ⱪilmay, nǝzirimdǝ durus bolƣanni ⱪilmidi, Mening yollirimda mangmidi;

\VS{34}lekin pütkül padixaⱨliⱪni uning ⱪolidin tartiwalmaymǝn; qünki Mǝn talliƣan, Ɵz ǝmrlirim wǝ bǝlgilimilirimni tutⱪan ⱪulum Dawutni dǝp, uning ɵmrining barliⱪ künliridǝ uni ⱨɵküm sürgüqi ⱪilip ⱪaldurimǝn.

\VS{35}Əmma padixaⱨliⱪni uning oƣlining ⱪolidin tartip elip, sanga berimǝn, yǝni on ⱪǝbilini berimǝn.


\par }{\MM \VS{36}Lekin Mening namimning xu yǝrdǝ boluxiƣa Ɵzüm talliƣan xǝⱨǝr Yerusalemda, Mening aldimda ⱪulum Dawut üqün ⱨǝmixǝ yoruⱪ bir qiraƣ bolsun dǝp, uning oƣliƣa bir ⱪǝbilini berǝy.
\FTNT{◼}{{\FR 11:36 }{\FT{{\BD{«Mening aldimda ⱪulum Dawut üqün yoruⱪ bir qiraƣ bolsun»}} — bu kɵqmǝ mǝnilik sɵz bolup, Dawutning handanini kɵrsitidu; handanning mǝwjut bolƣanliⱪi (1) Dawutning Hudaƣa sadiⱪ bolƣanliⱪiƣa guwaⱨliⱪ beridiƣan «qiraƣ» bolidu; (2) Hudaning Dawutⱪa, sǝn arⱪiliⱪ pütkül dunyani soraydiƣan Mǝsiⱨ tuƣulidu, dǝp bǝrgǝn wǝdisidǝ turidiƣanliⱪiƣa guwaⱨliⱪ beridiƣan «qiraƣ» bolidu.}}}  \XREF{◘}{{\XO 11:36 }{\XT{1Pad. 15:4; Zǝb. 132:17-18; Pǝnd. 13:4}}}

\VS{37}Mǝn seni tallap, seni barliⱪ haliƣan yǝrlǝr üstigǝ ⱨɵküm sürgüzimǝn, sǝn Israilƣa padixaⱨ bolisǝn.

\VS{38}Wǝ xundaⱪ boliduki, ǝgǝr sǝn ⱨǝmmǝ buyruƣanlirimni anglap, Mening yollirimda mengip, nǝzirimdǝ durus bolƣanni ⱪilip, ⱪulum Dawut ⱪilƣandǝk Mening bǝlgilirim bilǝn ǝmrlirimni tutsang, ǝmdi Mǝn sǝn bilǝn billǝ bolimǝn wǝ Dawutⱪa bir jǝmǝt tikliginimdǝk, sangimu mustǝⱨkǝm bir jǝmǝt tiklǝymǝn wǝ Israilni sanga tǝⱪdim ⱪilimǝn.
\FTNT{◼}{{\FR 11:38 }{\FT{{\BD{«Dawutⱪa bir jǝmǝt tikliginimdǝk...»}} — ibraniy tilida «Dawutⱪa bir ɵy tikliginimdǝk...».}}}

\VS{39}Dawutning nǝslini xu ixlar tüpǝylidin harlap pǝs ⱪilimǝn, lekin mǝnggülük ǝmǝs»».


\par }{\BB \par }
{\MM \VS{40}Xuning üqün Sulayman Yǝroboamni ɵltürüxkǝ pursǝt izdǝytti. Lekin Yǝroboam ⱪeqip Misirning padixaⱨi Xixakning ⱪexiƣa bardi; Sulayman ɵlgüqǝ u Misirda turdi.


\par }{\MM \VS{41}Sulaymanning baxⱪa ixliri, uning ⱨǝmmǝ ⱪilƣan ǝmǝlliri wǝ uning danaliⱪi bolsa «Sulaymanning Əmǝlliri» degǝn kitabⱪa pütülgǝn ǝmǝsmidi?
\FTNT{◼}{{\FR 11:41 }{\FT{{\BD{««Sulaymanning Əmǝlliri» degǝn kitab»}} — bu kitabtin ⱨazir hǝwirimiz yoⱪ.}}}  \XREF{◘}{{\XO 11:41 }{\XT{2Tar. 9:29-31}}}

\VS{42}Sulaymanning Yerusalemda Israilning üstigǝ ⱨɵküm sürgǝn waⱪti ⱪiriⱪ yil boldi.
\XREF{◘}{{\XO 11:42 }{\XT{2Tar. 9:30}}}

\VS{43}Sulayman ata-bowilirining arisida uhlidi wǝ atisi Dawutning xǝⱨiridǝ dǝpnǝ ⱪilindi. Andin oƣli Rǝⱨoboam ornida padixaⱨ boldi.


\par }{\BB \par }
{\BB \par }
{\MM \par }

\Chap{12}{\SH Rǝⱨoboam padixaⱨliⱪidin mǝⱨrum bolidu
\par }
{\R 2Tar. 10:1-19; 11:1-4

\par }{\MM \VerseOne{1}Rǝⱨoboam Xǝⱪǝmgǝ bardi; qünki pütkül Israil uni padixaⱨ tikligili Xǝⱪǝmgǝ kǝlgǝnidi.
\XREF{◘}{{\XO 12:1 }{\XT{2Tar. 10:1}}}

\VS{2}Nibatning oƣli Yǝroboam xu ixni angliƣanda, xundaⱪ boldiki, u tehi Misirda idi (qünki Yǝroboam Sulayman padixaⱨtin ⱪeqip Misirda turuwatatti).
\XREF{◘}{{\XO 12:2 }{\XT{1Pad. 11:40}}}

\VS{3}Əmdi ular adǝm ǝwǝtip uni qaⱪirtip kǝldi. Xuning bilǝn Yǝroboam wǝ pütkül Israil jamaiti kelip Rǝⱨoboamƣa sɵz ⱪilip:

\VS{4}— Silining atiliri boynimizƣa salƣan boyunturuⱪini eƣir ⱪildi. Sili ǝmdi atilirining bizgǝ ⱪoyƣan ⱪattiⱪ tǝlǝpliri bilǝn eƣir boyunturuⱪini yeniklitip bǝrsilǝ, silining hizmǝtliridǝ bolimiz, deyixti.
\XREF{◘}{{\XO 12:4 }{\XT{2Tar. 10:4}}}


\par }{\MM \VS{5}U ularƣa: — Ⱨazirqǝ ⱪaytip üq kündin keyin andin ⱪeximƣa yǝnǝ kelinglar, dedi. Xuning bilǝn hǝlⱪ tarilip kǝtti.


\par }{\MM \VS{6}Rǝⱨoboam padixaⱨ ɵz atisi Sulayman ⱨayat waⱪtida uning hizmitidǝ turƣan moysipitlardin mǝsliⱨǝt sorap: — Bu hǝlⱪⱪǝ beridiƣan jawabim toƣrisida nemǝ mǝsliⱨǝt kɵrsitisilǝr? — dedi.


\par }{\MM \VS{7}Ular uningƣa: — Əgǝr sili raziliⱪ bilǝn bügün bu hǝlⱪning hizmitidǝ bolimǝn desilǝ (wǝ dǝrwǝⱪǝ ularning hizmitidǝ bolsila), ularƣa yahxi sɵzlǝr bilǝn jawab ⱪilsila, ular silining barliⱪ künliridǝ hizmǝtliridǝ bolidu, dedi.


\par }{\MM \VS{8}Lekin u moysipitlarning kɵrsǝtkǝn mǝsliⱨǝtini ⱪayrip ⱪoyup, ɵzi bilǝn qong bolƣan, aldida hizmitidǝ boluwatⱪan yaxlardin mǝsliⱨǝt sorap

\VS{9}ularƣa: — Manga «Silining atiliri bizgǝ salƣan boyunturuⱪni yeniklǝtkǝyla» dǝp tiligǝn bu hǝlⱪⱪǝ jawab beriximiz toƣruluⱪ ⱪandaⱪ mǝsliⱨǝt berisilǝr? — dedi.


\par }{\MM \VS{10}Uning bilǝn qong bolƣan bu yaxlar uningƣa: — «Silining atiliri boyunturuⱪimizni eƣir ⱪildi, ǝmdi sili uni bizgǝ yenik ⱪilƣayla» dǝp eytⱪan bu hǝlⱪⱪǝ sɵz ⱪilip: — «Mening qimqilaⱪ barmiⱪim atamning belidin tomraⱪtur.

\VS{11}Atam silǝrgǝ eƣir boyunturuⱪni salƣan, lekin mǝn boyunturuⱪunglarni tehimu eƣir ⱪilimǝn. Atam silǝrgǝ ⱪamqilar bilǝn tǝnbiⱨ-tǝrbiyǝ bǝrgǝn bolsa, mǝn silǝrgǝ «qayanliⱪ ⱪamqilar» bilǝn tǝnbiⱨ berimǝn», degǝyla, — dedi.
\FTNT{◼}{{\FR 12:11 }{\FT{{\BD{«qayanliⱪ ⱪamqilar»}} — yaki bolmisa «qayanlar» degǝnning nemǝ ikǝnliki ⱨazir mǝlum ǝmǝs, ⱨeq bolmiƣanda padixaⱨning intayin ⱪattiⱪ muamilisini kɵrsitidu.}}}


\par }{\MM \VS{12}Rǝⱨoboam padixaⱨ ularƣa: «Üq kündin keyin andin ⱪeximƣa yǝnǝ kelinglar» deginidǝk, Yǝroboam wǝ barliⱪ hǝlⱪ üqinqi küni uning ⱪexiƣa kǝldi.


\par }{\MM \VS{13}Padixaⱨ moysipitlarning uningƣa bǝrgǝn mǝsliⱨǝtini taxlap, hǝlⱪⱪǝ ⱪattiⱪliⱪ bilǝn jawab bǝrdi.

\VS{14}U yaxlarning mǝsliⱨǝti boyiqǝ ularƣa: — Atam silǝrgǝ eƣir boyunturuⱪni salƣan, lekin mǝn boyunturuⱪunglarni tehimu eƣir ⱪilimǝn. Atam silǝrgǝ ⱪamqilar bilǝn tǝnbiⱨ-tǝrbiyǝ bǝrgǝn bolsa mǝn silǝrgǝ «qayanliⱪ ⱪamqilar» bilǝn tǝnbiⱨ-tǝrbiyǝ berimǝn, dedi.


\par }{\MM \VS{15}Xuning bilǝn padixaⱨ hǝlⱪning sɵzini anglimidi. Bu ix Pǝrwǝrdigar tǝripidin bolƣan; qünki buning bilǝn Pǝrwǝrdigarning Xiloⱨluⱪ Ahiyaⱨning wasitisidǝ Nibatning oƣli Yǝroboamƣa eytⱪan sɵzi ǝmǝlgǝ axurulidiƣan boldi.
\XREF{◘}{{\XO 12:15 }{\XT{1Pad. 11:11, 31}}}


\par }{\MM \VS{16}Pütkül Israil padixaⱨning ularning sɵzigǝ ⱪulaⱪ salmiƣinini kɵrgǝndǝ hǝlⱪ padixaⱨⱪa jawab berip: — Dawuttin bizgǝ nemǝ nesiwǝ bar? Yǝssǝning oƣlida bizning ⱨeq mirasimiz yoⱪtur! Ɵz ɵy-qedirliringlarƣa ⱪaytinglar, i Israil! I Dawut, sǝn ɵz jǝmǝtinggila igǝ bol, — dedi. Xuning bilǝn Israillar ɵz ɵy-qedirliriƣa ⱪaytip ketixti.
\FTNT{◼}{{\FR 12:16 }{\FT{{\BD{«...Israillar ɵz ɵy-qedirliriƣa ⱪaytip ketixti»}} — ibraniy tilida «Israillar ɵz qedirliriƣa ⱪaytip ketixti».}}}  \XREF{◘}{{\XO 12:16 }{\XT{2Sam. 20:1}}}


\par }{\MM \VS{17}Əmma Yǝⱨuda xǝⱨǝrliridǝ olturƣan Israillarƣa bolsa, Yǝroboam ularning üstigǝ ⱨɵküm sürdi.
\FTNT{◼}{{\FR 12:17 }{\FT{{\BD{«Yǝⱨuda xǝⱨǝrliridǝ olturƣan Israillar»}} — bularning kɵpinqisi Yǝⱨuda wǝ Binyamin ⱪǝbililiridin bolƣan.}}}

\VS{18}Rǝⱨoboam padixaⱨ baj-alwan begi Adoramni Israillarƣa ǝwǝtti, lekin pütkül Israil uni qalma-kesǝk ⱪilip ɵltürdi. U qaƣda Rǝⱨoboam padixaⱨ aldirap, ɵzining jǝng ⱨarwisiƣa qiⱪip, Yerusalemƣa tikiwǝtti.
\XREF{◘}{{\XO 12:18 }{\XT{1Pad. 4:6; 5:14}}}


\par }{\MM \VS{19}Xu tǝriⱪidǝ Israil Dawutning jǝmǝtidin yüz ɵrüp, bügüngǝ ⱪǝdǝr uningƣa ⱪarxi qiⱪip kǝldi.
\FTNT{◼}{{\FR 12:19 }{\FT{{\BD{«Xu tǝriⱪidǝ Israil Dawutning jǝmǝtidin yüz ɵrüp, ... uningƣa ⱪarxi qiⱪip kǝldi»}} — bu tarihta muxu yǝrdin baxlap «Israil» degǝn sɵz adǝttǝ «ximaliy padixaⱨliⱪ», yǝni «on ⱪǝbilǝ»ni kɵrsitidu.}}}  \XREF{◘}{{\XO 12:19 }{\XT{2Pad. 17:21}}}

\VS{20}Israilning ⱨǝmmisi Yǝroboamning yenip kǝlgǝnlikini angliƣanda, adǝm ǝwǝtip uni hǝlⱪning jamaitigǝ qaⱪirdi. Ular uni pütkül Israilning üstigǝ rǝsmiy padixaⱨ ⱪildi. Yǝⱨuda ⱪǝbilisidin baxⱪa ⱨeqkim Dawutning jǝmǝtigǝ ǝgǝxmidi.


\par }{\MM \VS{21}Rǝⱨoboam Yerusalemƣa ⱪaytip kelip, Israilning jǝmǝti bilǝn jǝng ⱪilip, padixaⱨliⱪni Sulaymanning oƣli bolƣan ɵzigǝ ⱪayturup ǝkilix üqün Yǝⱨudaning pütkül jǝmǝtidin wǝ Binyamin ⱪǝbilisidin bir yüz sǝksǝn ming hillanƣan jǝnggiwar ǝskǝrni toplidi.
\XREF{◘}{{\XO 12:21 }{\XT{2Tar. 11:1}}}


\par }{\MM \VS{22}Lekin Hudaning sɵzi Hudaning adimi Xemayaƣa kelip mundaⱪ degǝndǝ: —
\XREF{◘}{{\XO 12:22 }{\XT{2Tar. 11:2}}}


\par }{\MM \VS{23}«Yǝⱨudaning padixaⱨi, Sulaymanning oƣli Rǝⱨoboamƣa, pütün Yǝⱨuda bilǝn Binyaminning jǝmǝtigǝ wǝ hǝlⱪning ⱪalƣanliriƣa sɵz ⱪilip: —

\VS{24}«Pǝrwǝrdigar mundaⱪ dǝydu: — Ⱨujumƣa qiⱪmanglar, ⱪerindaxliringlar Israillar bilǝn jǝng ⱪilmanglar; ⱨǝrbiringlar ɵz ɵyünglarƣa ⱪaytip ketinglar; qünki bu ix Mǝndindur», degin».

\par }{\MM Ular Pǝrwǝrdigarning sɵzigǝ ⱪulaⱪ saldi. Pǝrwǝrdigarning sɵzi boyiqǝ ular ɵylirigǝ ⱪaytip kǝtti.
\par\vskip 1ex{\goodbreak\CAPT\resizebox{\columnwidth}{!}{\includegraphics{dividedkingdom-upin-01.jpg}}{\par\nobreak}{\CAPT «Israil» wǝ «Yǝⱨuda» degǝn ikki padixaⱨliⱪ (bir-biridin bɵlüngǝn)}{ \CAPTREF \par\goodbreak}} 

\par }{\BB \par }
{\MM \par }
{\SH Yǝroboam altun mozaylarni yasaydu
\par }
{\MM \VS{25}Yǝroboam bolsa Əfraim taƣliⱪidiki Xǝⱪǝm xǝⱨirini yasap xu yǝrdǝ turdi; keyin u yǝrdin qiⱪip Pǝnuǝlni yasidi.
\XREF{◘}{{\XO 12:25 }{\XT{Mis. 32:30}}}

\VS{26}Rǝⱨoboam kɵnglidǝ ɵz-ɵzigǝ: — Əmdi padixaⱨliⱪ Dawutning jǝmǝtigǝ yenixi mumkin.

\VS{27}Əgǝr bu hǝlⱪ Pǝrwǝrdigarning ɵyidǝ ⱪurbanliⱪ ⱪilixⱪa Yerusalemƣa qiⱪsa, bu hǝlⱪning ⱪǝlbi ɵz ƣojisi, yǝni Yǝⱨuda padixaⱨi Rǝⱨoboamƣa yǝnǝ mayil bolidu, andin ular meni ɵltürüp yǝnǝ Yǝⱨuda padixaⱨi Rǝⱨoboamning tǝripigǝ yanarmikin, dedi.

\VS{28}Padixaⱨ mǝsliⱨǝt sorap, altundin ikki mozay ⱨǝykilini yasitip hǝlⱪⱪǝ: — Yerusalemƣa qiⱪix silǝrgǝ eƣir kelidu. I Israil, mana silǝrni Misir zeminidin qiⱪarƣan ilaⱨlar! — dedi.
\XREF{◘}{{\XO 12:28 }{\XT{Mis. 32:8; 2Pad. 17:16}}}


\par }{\MM \VS{29}Birini u Bǝyt-Əldǝ, yǝnǝ birini Danda turƣuzup ⱪoydi.

\VS{30}Bu ix gunaⱨⱪa sǝwǝb boldi, qünki hǝlⱪ mozaylirining birining aldida bax urƣili ⱨǝtta Danƣiqǝ baratti.


\par }{\MM \VS{31}U ⱨǝm «egiz jaylar»da
{\ADD{ibadǝt}} ɵylirini yasidi wǝ ⱨǝm Lawiydin bolmiƣan adǝmlǝrni kaⱨin ⱪilip tǝyinlǝp ⱪoydi.
\FTNT{◼}{{\FR 12:31 }{\FT{{\BD{«u ⱨǝm ... ibadǝt ɵylirini yasidi»}} — yaki «u ⱨǝm ibadǝt ɵyini yasidi». Əmma 32-ayǝtni kɵrüng.}}}  \XREF{◘}{{\XO 12:31 }{\XT{Qɵl. 3:10; 1Pad. 13:33; 2Pad. 17:32; 2Tar. 11:15}}}


\par }{\MM \VS{32}Yǝroboam yǝnǝ sǝkkizinqi ayning on bǝxinqi künini huddi Yǝⱨudaning zeminidiki ⱨeytkǝ ohxax bir ⱨeyt ⱪilip bekitti. U ɵzi ⱪurbangaⱨ üstigǝ ⱪurbanliⱪ ⱪilƣili qiⱪti. Xundaⱪ ⱪilip u Bǝyt-Əldǝ ɵzi ǝtküzgǝn mozay mǝbudlirigǝ ⱪurbanliⱪ ɵtküzdi. U yǝnǝ Bǝyt-Əldǝ saldurƣan xu «egiz jaylar» üqün kaⱨinlarni tǝyinlidi.
\FTNT{◼}{{\FR 12:32 }{\FT{{\BD{«Yǝⱨudaning zeminidiki ⱨeyt»}} — muxu yǝrdǝ «ⱨeyt» yǝttinqi ayning on bǝxinqi künidǝ ɵtküzülgǝn «orma ⱨeyti» yaki «kǝpilǝr ⱨeyti» idi.}}}

\VS{33}U Bǝyt-Əldǝ yasiƣan ⱪurbangaⱨ üstigǝ sǝkkizinqi ayning on bǝxinqi küni (bu ay-künni u ɵz mǝyliqǝ talliƣanidi) ⱪurbanliⱪlarni sunuxⱪa qiⱪti; xu tǝriⱪidǝ u Israillarƣa bir ⱨeyt yaratti; u ɵzi ⱪurbangaⱨ üstigǝ ⱪurbanliⱪlarni sundi wǝ huxbuy yaⱪti.
\FTNT{◼}{{\FR 12:33 }{\FT{{\BD{«{\BDIT{Yǝroboam}} ɵzi ⱪurbangaⱨ üstigǝ ⱪurbanliⱪlarni sundi wǝ huxbuy yaⱪti»}} — muxundaⱪ ixlarni pǝⱪǝt Lawiy ⱪǝbilisi, Ⱨarunning jǝmǝtidin bolƣanlar, yǝni ⱨǝⱪiⱪiy kaⱨinlar ⱪilixⱪa bolatti, ǝlwǝttǝ.}}}


\par }{\BB \par }
{\BB \par }
{\MM \par }

\Chap{13}{\SH Namsiz bir pǝyƣǝmbǝr Bǝyt-Əl toƣruluⱪ bexarǝt beridu
\par }
{\MM \VerseOne{1}Wǝ mana, Pǝrwǝrdigarning buyruⱪi bilǝn Hudaning bir adimi Yǝⱨudadin qiⱪip Bǝyt-Əlgǝ kǝldi; xu pǝyttǝ Yǝroboam huxbuy yeⱪixⱪa ⱪurbangaⱨning yenida turatti;

\VS{2}xu adǝm ⱪurbangaⱨƣa ⱪarap Pǝrwǝrdigarning ǝmri bilǝn qaⱪirip: — I ⱪurbangaⱨ, i ⱪurbangaⱨ! Pǝrwǝrdigar mundaⱪ dǝydu: — Mana Dawutning jǝmǝtidǝ Yosiya isimlik bir oƣul tuƣulidu. U bolsa sening üstüngdǝ huxbuy yaⱪⱪan «yuⱪiri jaylar»diki kaⱨinlarni soyup ⱪurbanliⱪ ⱪilidu; xundaⱪla sening üstüngdǝ adǝm sɵngǝkliri kɵydürülidu! — dedi.
\FTNT{◼}{{\FR 13:2 }{\FT{{\BD{«sening üstüngdǝ adǝm sɵngǝkliri kɵydürülidu»}} — muxu ⱨǝrikǝt bu ⱪurbangaⱨni «napak» yaki «ⱨaram» ⱪiliwǝtkǝn bolatti.}}}  \XREF{◘}{{\XO 13:2 }{\XT{2Pad. 23:15-20}}}


\par }{\MM \VS{3}U küni u bir bexarǝtlik alamǝtni jakarlap: Pǝrwǝrdigarning muxu sɵzini ispatlaydiƣan alamǝt xu boliduki: — Mana, ⱪurbangaⱨ yerilip, üstidiki küllǝr tɵkülüp ketidu, — dedi.


\par }{\MM \VS{4}Wǝ xundaⱪ boldiki, Yǝroboam padixaⱨ Hudaning adimining Bǝyt-Əldiki ⱪurbangaⱨⱪa ⱪarap jakarliƣan sɵzini angliƣanda, u ⱪurbangaⱨta turup ⱪolini sozup: — Uni tutunglar, dedi. Lekin uningƣa ⱪaritip sozƣan ⱪoli xuning bilǝn xu peti ⱪurup kǝtti, uni ɵzigǝ yǝnǝ yiƣalmidi.

\VS{5}Andin Hudaning adimi Pǝrwǝrdigarning sɵzi bilǝn eytⱪan mɵjizilik alamǝt yüz berip, ⱪurbangaⱨ ⱨǝm yerilip üstidiki küllǝr tɵkülüp kǝtti.

\VS{6}Padixaⱨ Hudaning adimidin: — Pǝrwǝrdigar Hudayingdin mening ⱨǝⱪⱪimdǝ ɵtüngǝysǝnki, ⱪolumni ǝsligǝ kǝltürgǝy, dǝp yalwurdi. Hudaning adimi Pǝrwǝrdigarning iltipatini ɵtünginidǝ, padixaⱨning ⱪoli yǝnǝ ɵzigǝ yiƣilip ǝsligǝ kǝltürüldi.
\XREF{◘}{{\XO 13:6 }{\XT{Mis. 8:4; 9:28; 10:17; Qɵl. 21:7; Ros. 8:24}}}


\par }{\MM \VS{7}Padixaⱨ Hudaning adimigǝ: — Mening bilǝn ɵyümgǝ berip ɵzüngni ⱪutlandurƣin, mǝn sanga in’am berǝy, dedi.


\par }{\MM \VS{8}Lekin Hudaning adimi padixaⱨⱪa jawab berip: — Sǝn manga ordangning yerimini bǝrsǝngmu, sening bilǝn barmaymǝn yaki bu yǝrdǝ nan yǝp su iqmǝymǝn.
\XREF{◘}{{\XO 13:8 }{\XT{Qɵl. 22:18}}}

\VS{9}Qünki Pǝrwǝrdigar Ɵz sɵzini yǝtküzüp manga buyrup: «Sǝn nǝ nan yemǝ nǝ su iqmǝ, barƣan yolung bilǝn ⱪaytip kǝlmǝ» degǝn, dedi.
\FTNT{◼}{{\FR 13:9 }{\FT{{\BD{«Qünki Pǝrwǝrdigar Ɵz sɵzini yǝtküzüp manga buyrup...»}} — ibraniy tilida: «Qünki Pǝrwǝrdigarning sɵzi bilǝn manga mundaⱪ buyruldi...»}}}


\par }{\MM \VS{10}Xuning bilǝn u Bǝyt-Əlgǝ kǝlgǝn yol bilǝn ǝmǝs, bǝlki baxⱪa bir yol bilǝn ⱪaytip kǝtti.


\par }{\MM \VS{11}Lekin Bǝyt-Əldǝ yaxanƣan bir pǝyƣǝmbǝr turatti. Uning oƣulliri kelip Hudaning adimining u küni Bǝyt-Əldǝ ⱪilƣan barliⱪ ǝmǝllirini uningƣa dǝp bǝrdi, xundaⱪla uning padixaⱨⱪa ⱪilƣan sɵzlirinimu atisiƣa eytip bǝrdi.


\par }{\MM \VS{12}Atisi ulardin, u ⱪaysi yol bilǝn kǝtti, dǝp soridi; qünki oƣulliri Yǝⱨudadin kǝlgǝn Hudaning adimining ⱪaysi yol bilǝn kǝtkinini kɵrgǝnidi.
\FTNT{◼}{{\FR 13:12 }{\FT{{\BD{«...qünki oƣulliri ... ⱪaysi yol bilǝn kǝtkinini kɵrgǝnidi»}} — yaki, «andin oƣulliri ... ⱪaysi yol bilǝn kǝtkinini uningƣa kɵrsǝtti».}}}


\par }{\MM \VS{13}U oƣulliriƣa: — Manga exǝkni toⱪup beringlar, dǝp tapilidi. Ular uningƣa exǝkni toⱪup bǝrgǝndǝ u uningƣa minip

\VS{14}Hudaning adimining kǝynidin ⱪoƣlap kǝtti. U uni bir dub dǝrihining astida olturƣan yeridin tepip uningdin: — Yǝⱨudadin kǝlgǝn Hudaning adimi sǝnmu? — dǝp soridi. U: — Mǝn xu, dǝp jawab bǝrdi.


\par }{\MM \VS{15}U uningƣa: — Mening bilǝn ɵyümgǝ berip nan yegin, dedi.
\FTNT{◼}{{\FR 13:15 }{\FT{{\BD{«ɵyümgǝ berip nan yegin»}} — «nan yegin» uyƣurlarning «qay iqing» deginidǝk, «tamaⱪ yegin» degǝn mǝnidǝ.}}}


\par }{\MM \VS{16}U jawabǝn: — Mǝn nǝ sening bilǝn ⱪaytalmaymǝn, nǝ seningkigǝ kirǝlmǝymǝn; mǝn nǝ bu yǝrdǝ sening bilǝn nan yǝp su iqǝlmǝymǝn;

\VS{17}qünki Pǝrwǝrdigar Ɵz sɵzi bilǝn manga tapilap: «U yǝrdǝ nan yemǝ, su iqmigin; barƣan yolung bilǝn ⱪaytip kǝlmigin» degǝn, dedi.
\FTNT{◼}{{\FR 13:17 }{\FT{{\BD{«qünki Pǝrwǝrdigar Ɵz sɵzi bilǝn manga tapilap: «... ...» degǝn, dedi»}} — ibraniy tilida: «... qünki Pǝrwǝrdigarning sɵzi bilǝn manga tapilap: «... ...» deyilgǝn», dedi».}}}


\par }{\MM \VS{18}{\ADD{Ⱪeri pǝyƣǝmbǝr}} uningƣa: — Mǝn ⱨǝm sǝndǝk bir pǝyƣǝmbǝrdurmǝn; wǝ bir pǝrixtǝ Pǝrwǝrdigarning sɵzini manga yǝtküzüp: — «Uningƣa nan yegürüp, su iqküzgili ɵzüng bilǝn ɵyünggǝ yandurup kǝl» dedi, dǝp eytti. Lekin u xuni dǝp uningƣa yalƣan eytiwatatti.
\FTNT{◼}{{\FR 13:18 }{\FT{{\BD{«bir pǝrixtǝ Pǝrwǝrdigarning sɵzini manga yǝtküzüp: — «...» dedi, ...»}} — ibraniy tilida: «bir pǝrixtǝ Pǝrwǝrdigarning sɵzi bilǝn manga tapilap: — «...» dedi, ...».}}}  \XREF{◘}{{\XO 13:18 }{\XT{Gal. 1:8}}}


\par }{\MM \VS{19}Xuning bilǝn
{\ADD{Hudaning adimi}} uning bilǝn yenip ɵydǝ nan yǝp su iqti.

\VS{20}Lekin ular dastihanda olturƣinida, Pǝrwǝrdigarning sɵzi uni yandurup ǝkǝlgǝn ⱪeri pǝyƣǝmbǝrgǝ kǝldi.

\VS{21}U Yǝⱨudadin kǝlgǝn Hudaning adimini qaⱪirip: — Pǝrwǝrdigar mundaⱪ dǝydu: — «Sǝn Pǝrwǝrdigarning sɵzigǝ itaǝtsizlik ⱪilip, Pǝrwǝrdigar Hudayingning buyruƣan ǝmrini tutmay,

\VS{22}bǝlki yenip, U sanga: — Nan yemǝ, su iqmǝ, dǝp mǝn’i ⱪilƣan yǝrdǝ nan yǝp su iqkining tüpǝylidin, jǝsiting ata-bowiliringning ⱪǝbrisidǝ kɵmülmǝydu», dǝp towlidi.


\par }{\MM \VS{23}Wǝ xundaⱪ boldiki, Hudaning adimi nan yǝp su iqip bolƣanda, uningƣa, yǝni ɵzi yandurup ǝkǝlgǝn pǝyƣǝmbǝrgǝ exǝkni toⱪup bǝrdi.

\VS{24}U yolƣa qiⱪti. Ketiwatⱪinida, yolda uningƣa bir xir uqrap, uni ɵltürüwǝtti. Xuning bilǝn uning jǝsiti yolda taxlinip ⱪaldi, exiki bolsa uning yenida turatti; xirmu jǝsǝtning yenida turatti.
\XREF{◘}{{\XO 13:24 }{\XT{1Pad. 20:36}}}


\par }{\MM \VS{25}Mana birnǝqqǝ adǝm ɵtüp ketiwetip, yolda taxlinip ⱪalƣan jǝsǝt bilǝn jǝsǝtning yenida turƣan xirni kɵrdi; ular ⱪeri pǝyƣǝmbǝr turƣan xǝⱨǝrgǝ kelip u yǝrdǝ xu hǝwǝrni yǝtküzdi.

\VS{26}Uni yoldin yandurƣan pǝyƣǝmbǝr buni anglap: — U dǝl Pǝrwǝrdigarning sɵzigǝ itaǝtsizlik ⱪilƣan Hudaning adimidur. Xunga Pǝrwǝrdigar uni xirƣa tapxurdi; Pǝrwǝrdigar uningƣa ⱪilƣan sɵzi boyiqǝ xir uni titma-titma ⱪilip ɵltürdi, dedi.


\par }{\MM \VS{27}U oƣulliriƣa: — Manga exǝkni toⱪup beringlar, dedi; ular uni toⱪup bǝrdi.


\par }{\MM \VS{28}U yolda taxlaⱪliⱪ jǝsǝt bilǝn jǝsǝtning yenida turƣan exǝk wǝ xirni tapti. Xir bolsa nǝ jǝsǝtni yemigǝnidi nǝ exǝknimu talimiƣanidi.

\VS{29}Pǝyƣǝmbǝr Hudaning adimining jǝsitini elip exǝkkǝ artip yandi. Ⱪeri pǝyƣǝmbǝr uning üqün matǝm tutup uni dǝpnǝ ⱪilƣili xǝⱨǝrgǝ kirdi.

\VS{30}U jǝsǝtni ɵz ⱪǝbristanliⱪida ⱪoydi. Ular uning üqün matǝm tutup: — Aⱨ buradirim! — dǝp pǝryad kɵtürdi.


\par }{\MM \VS{31}Uni dǝpnǝ ⱪilƣandin keyin u ɵz oƣulliriƣa: — Mǝn ɵlgǝndǝ meni Hudaning adimi dǝpnǝ ⱪilinƣan gɵrgǝ dǝpnǝ ⱪilinglar; mening sɵngǝklirimni uning sɵngǝklirining yenida ⱪoyunglar;

\VS{32}qünki u Pǝrwǝrdigarning buyruⱪi bilǝn Bǝyt-Əldiki ⱪurbangaⱨⱪa ⱪariƣan wǝ Samariyǝdiki xǝⱨǝrlǝrning «yuⱪiri jay»liridiki
{\ADD{ibadǝt}} ɵylirigǝ ⱪariƣan, uning jar ⱪilƣan sɵzi ǝmǝlgǝ axurulmay ⱪalmaydu, — dedi.
\FTNT{◼}{{\FR 13:32 }{\FT{{\BD{«qünki
{\BDIT{pǝyƣǝmbǝr}} Pǝrwǝrdigarning buyruⱪi bilǝn ... jar ⱪilƣan sɵzi ǝmǝlgǝ axurulmay ⱪalmaydu, — dedi»}} — bu sirliⱪ wǝⱪǝ üstidǝ «ⱪoxumqǝ sɵz»imizdǝ tohtilimiz.}}}  \XREF{◘}{{\XO 13:32 }{\XT{2Pad. 23:16}}}


\par }{\MM \VS{33}Lekin Yǝroboam bu wǝⱪǝdin keyinmu ɵz rǝzil yolidin yanmay, bǝlki «yuⱪiri jaylar»ƣa ⱨǝrhil hǝlⱪtin kaⱨinlarni tǝyinlidi; kim halisa, u xuni «muⱪǝddǝs ⱪilip»
{\ADD{kaⱨinliⱪ mǝnsipigǝ}} beƣixlaytti; xuning bilǝn ular «yuⱪiri jaylar»da
{\ADD{ⱪurbanliⱪ ⱪilixⱪa}} kaⱨin bolatti.
\FTNT{◼}{{\FR 13:33 }{\FT{{\BD{«...u xuni «muⱪǝddǝs ⱪilip» kaⱨinliⱪ mǝnsipigǝ beƣixlaytti»}} — muxu yǝrdǝ «muⱪǝddǝs ⱪilip» (kaⱨinliⱪ mǝnsipigǝ beƣixlax») intayin kinayilik gǝp. Hudaƣa kaⱨin bolux üqün «muⱪǝddǝs ⱪilip Hudaƣa atilixi» kerǝk idi. Lekin muxu yǝrdǝ muxu «kaⱨinlar» butlarƣa atilidu.}}}  \XREF{◘}{{\XO 13:33 }{\XT{1Pad. 12:31, 32}}}

\VS{34}Xu ix tüpǝylidin Yǝroboam jǝmǝtining ⱨesabiƣa gunaⱨ bolup, ularning yǝr yüzidin üzüp elinip ⱨalak boluxiƣa sǝwǝb boldi.


\par }{\BB \par }
{\BB \par }
{\MM \par }

\Chap{14}{\SH Huda yǝnǝ Yǝroboamni agaⱨlanduridu
\par }
{\MM \VerseOne{1}U waⱪitta Yǝroboamning oƣli Abiyaⱨ kesǝl bolup ⱪaldi.

\VS{2}Yǝroboam ayaliƣa: — Ornungdin ⱪopup, ⱨeqkim sening Yǝroboamning ayali ikǝnlikingni tonumiƣudǝk ⱪilip ɵz ⱪiyapitingni ɵzgǝrtip, Xiloⱨⱪa barƣin. Mana manga: «Bu hǝlⱪning üstidǝ padixaⱨ bolisǝn» dǝp eytⱪan Ahiyaⱨ pǝyƣǝmbǝr u yǝrdǝ olturidu.
\XREF{◘}{{\XO 14:2 }{\XT{1Pad. 11:31}}}

\VS{3}Ⱪolungƣa on nan, birnǝqqǝ poxkal, bir ⱪuta ⱨǝsǝlni elip uning ⱪexiƣa barƣin. U yigitimizning nemǝ bolidiƣanliⱪini sanga dǝp beridu, dedi.


\par }{\MM \VS{4}Yǝroboamning ayali xundaⱪ ⱪilip, Xiloⱨⱪa berip Ahiyaⱨning ɵyigǝ kǝldi. Ahiyaⱨning kɵzliri ⱪeriliⱪtin kor bolup kɵrǝlmǝytti.

\VS{5}Lekin Pǝrwǝrdigar Ahiyaⱨⱪa: — Mana, Yǝroboamning ayali ɵz oƣli toƣrisida sǝndin soriƣili kelidu, qünki u kesǝldur. Uningƣa mundaⱪ-mundaⱪ degin; qünki u kǝlgǝndǝ baxⱪa ⱪiyapǝtkǝ kiriwalƣan bolidu, dǝp eytⱪanidi.


\par }{\MM \VS{6}U ixiktin kirgǝndǝ Ahiyaⱨ ayaƣ tiwixini anglap mundaⱪ dedi: — «Ⱨǝy, Yǝroboamning ayali, kirgin; nemixⱪa baxⱪa ⱪiyapǝtkǝ kiriwalding? Sanga bir xum hǝwǝrni berix manga buyruldi.
\FTNT{◼}{{\FR 14:6 }{\FT{{\BD{«Sanga bir xum hǝwǝrni berix manga buyruldi»}} — «manga buyruldi» degǝnlik ibraniy tilida: «mǝn ǝwǝtildim» degǝn bilǝn ipadilinidu.}}}

\VS{7}Berip Yǝroboamƣa mundaⱪ degin: — «Israilning Hudasi Pǝrwǝrdigar mundaⱪ dǝydu: — «Mǝn seni hǝlⱪning arisidin elip kɵtürüp, ɵz hǝlⱪim Israilƣa ⱨɵkümran ⱪilip
\XREF{◘}{{\XO 14:7 }{\XT{1Pad. 12:15}}}

\VS{8}Padixaⱨliⱪni Dawutning jǝmǝtidin yirtiwetip, sanga bǝrdim; lekin sǝn Mening ǝmrlirimni tutup, nǝzirimdǝ pǝⱪǝt durus bolƣannila ⱪilixta pütün ⱪǝlbidin manga ǝgǝxkǝn ⱪulum Dawutⱪa ohxax bolmiding,

\VS{9}Bǝlki ɵzüngdin ilgiri kǝlgǝnlǝrning ⱨǝmmisidin artuⱪ rǝzillik ⱪilip, Mening ƣǝzipimni ⱪozƣap, Meni arⱪangƣa taxlap, berip ɵzünggǝ ƣǝyriy ilaⱨlarni, ⱪuyma mǝbudlarni yasatting.

\VS{10}Xuning üqün Mǝn Yǝroboamning jǝmǝtigǝ bala qüxürüp, Yǝroboamning Israildiki handanidin ⱨǝmmǝ ǝrkǝkni, ⱨǝtta ajiz yaki meyip bolsimu ⱨǝmmisini üzüp taxlaymǝn, adǝmlǝr poⱪ-tezǝklǝrni süpürgǝndǝk Yǝroboamning jǝmǝtidin ⱪalƣinini yoⱪ bolƣuqǝ süpürimǝn.
\FTNT{◼}{{\FR 14:10 }{\FT{{\BD{«ⱨǝmmǝ ǝrkǝk»}} — ibraniy tilida: «tamƣa ⱪarap siyidiƣan ⱨǝrbiri» degǝnlik bilǝn ipadilinidu.
{\BD{«...ⱨǝtta ajiz yaki meyip bolsimu ⱨǝmmisini üzüp taxlaymǝn»}} — baxⱪa birhil tǝrjimisi: «... yaki kiqik yaki qong bolsa, ⱨǝmmisini taxlaymǝn».
{\BD{«adǝmlǝr poⱪ-tezǝklǝrni süpürgǝndǝk ... yoⱪ bolƣuqǝ süpürimǝn»}} — yaki «adǝmlǝr tezǝk kɵydürgǝndǝk ... yoⱪ bolƣuqǝ kɵydürüwetimǝn».}}}  \XREF{◘}{{\XO 14:10 }{\XT{1Sam. 25:22, 34; 1Pad. 15:29; 16:11; 21:21; 2Pad. 9:8}}}


\par }{\MM \VS{11}Yǝroboamdin bolƣanlardin xǝⱨǝrdǝ ɵlginini itlar yǝydu; sǝⱨrada ɵlginini asmandiki ⱪuxlar yǝydu. Qünki Pǝrwǝrdigar xundaⱪ sɵz ⱪilƣandur.

\VS{12}Əmdi sǝn bolsang, ⱪopup ɵz ɵyünggǝ barƣin; ayiƣing xǝⱨǝrgǝ kirgǝn ⱨaman, bala ɵlidu.

\VS{13}Pütün Israil uning üqün matǝm tutup uni dǝpnǝ ⱪilidu. Qünki Yǝroboamning jǝmǝtidin ⱪǝbrigǝ ⱪoyulidiƣan yalƣuz xula bolidu; qünki Yǝroboamning jǝmǝtining arisida Israilning Hudasi Pǝrwǝrdigarning aldida pǝⱪǝt xuningda pǝzilǝt tepildi.


\par }{\MM \VS{14}Əmdi Pǝrwǝrdigar Ɵzigǝ Yǝroboamning jǝmǝtini üzüp taxlaydiƣan, Israilning üstigǝ ⱨɵküm süridiƣan bir padixaⱨni tiklǝydu. Dǝrⱨǝⱪiⱪǝt, u pat arida bolidu!
\XREF{◘}{{\XO 14:14 }{\XT{1Pad. 15:28, 29}}}

\VS{15}Pǝrwǝrdigar Israilni urup, huddi suda lingxip ⱪalƣan ⱪumuxtǝk ⱪilip ⱪoyidu, ata-bowiliriƣa tǝⱪdim ⱪilƣan bu yahxi zemindin ⱪomurup, ularni
{\ADD{Əfrat}} dǝryasining u tǝripigǝ tarⱪitidu; qünki ular ɵzigǝ «Axǝraⱨ butlar»ni yasap Pǝrwǝrdigarning ƣǝzipini ⱪoziƣidi.
\FTNT{◼}{{\FR 14:15 }{\FT{{\BD{«Axǝraⱨ butlar»}} — bǝlkim butpǝrǝslikkǝ beƣixlanƣan dǝrǝhliklǝrdur. Dǝrǝhlǝr bǝlkim ayal but xǝklidǝ oyulƣan yaki nǝⱪixlǝngǝn boluxi mumkin idi.}}}  \XREF{◘}{{\XO 14:15 }{\XT{2Pad. 17:18}}}

\VS{16}Yǝroboamning sadir ⱪilƣan gunaⱨliri tüpǝylidin, uning Israilni gunaⱨ ⱪildurƣini tüpǝylidin, Huda Israilni taxlap beridu!»».


\par }{\MM \VS{17}Xuning bilǝn Yǝroboamning ayali ⱪopup, yolƣa qiⱪip Tirzaⱨⱪa ⱪaytip kǝldi. U ɵyining bosuƣisidin atlixiƣa bala ɵldi.

\VS{18}Ular uni dǝpnǝ ⱪildi. Pǝrwǝrdigarning Ɵz ⱪuli Ahiyaⱨ pǝyƣǝmbǝr arⱪiliⱪ eytⱪan sɵzidǝk, pütün Israil uning üqün matǝm tutti.


\par }{\MM \VS{19}Əmdi Yǝroboamning baxⱪa ixliri, yǝni jǝngliri wǝ ⱪandaⱪ sǝltǝnǝt ⱪilƣanliri toƣrisida mana, «Israil padixaⱨlirining tarih-tǝzkiriliri» degǝn kitabta pütülgǝndur.
\FTNT{◼}{{\FR 14:19 }{\FT{{\BD{«Israil padixaⱨlirining tarih-tǝzkiriliri»}} — bu kitab Tǝwrattiki «Tarih-Tǝzkirǝ» degǝn kitab ǝmǝs, biraⱪ xübⱨisizki, Tǝwrattiki «Tarih-Tǝzkirǝ»ning muǝllipliri uningdin kɵp uqurlarni alƣanidi.}}}

\VS{20}Yǝroboamning sǝltǝnǝt ⱪilƣan waⱪti yigirmǝ ikki yil bolup, u ɵz ata-bowilirining arisida uhlidi. Oƣli Nadab uning ornida ⱨɵküm sürdi.


\par }{\BB \par }
{\MM \par }
{\SH Rǝⱨoboamning sǝltǝniti
\par }
{\R 2Tar. 12:1-16

\par }{\MM \VS{21}Wǝ Sulaymanning oƣli Rǝⱨoboam bolsa Yǝⱨudaning üstigǝ ⱨɵküm sürdi. Rǝⱨoboam padixaⱨ bolƣanda ⱪiriⱪ bir yaxⱪa kirgǝnidi; u Pǝrwǝrdigarning Ɵz namini ayan ⱪilix üqün, Israilning ⱨǝmmǝ ⱪǝbililiri arisidin talliƣan Yerusalem xǝⱨiridǝ on yǝttǝ yil ⱨɵküm sürdi; uning anisining ismi Naamaⱨ bolup, Ammoniy idi.
\XREF{◘}{{\XO 14:21 }{\XT{2Tar. 12:13}}}

\VS{22}Yǝⱨudalar bolsa Pǝrwǝrdigarning nǝziridǝ yamanliⱪ ⱪildi; ular ɵz ata-bowiliri sadir ⱪilƣanliridin ziyadǝ gunaⱨlarni ⱪilip, uning ⱨǝsǝtlik ƣǝzipini ⱪozƣiƣanidi.

\VS{23}Qünki ular «yuⱪiri jaylar»ni, «but tüwrük»lǝrni wǝ ⱨǝm ⱨǝrbir egiz dɵnglar üstidǝ, ⱨǝrbir kɵk dǝrǝhlǝrning astida «Axǝraⱨ» butlarni yasidi.

\VS{24}Wǝ zeminda kǝspiy bǝqqiwazlarmu bar idi. Ular Pǝrwǝrdigar ǝslidǝ Israillarning aldidin ⱨǝydǝp qiⱪarƣan ǝllǝrning barliⱪ yirginqlik ⱨaram ixlirini ⱪilatti.
\FTNT{◼}{{\FR 14:24 }{\FT{{\BD{«kǝspiy bǝqqiwazlar»}} — bu kixilǝr butpǝrǝslikkǝ yaki buthanilarƣa munasiwǝtlik bolup, pul üqün bǝqqiwazliⱪ ⱪilatti.}}}


\par }{\MM \VS{25}Rǝⱨoboam padixaⱨning sǝltǝnitining bǝxinqi yilida xundaⱪ boldiki, Misirning padixaⱨi Xixak Yerusalemƣa ⱨujum ⱪildi.
\XREF{◘}{{\XO 14:25 }{\XT{2Tar. 12:2}}}

\VS{26}U Pǝrwǝrdigarning ɵyidiki gɵⱨǝr-bayliⱪlarni ⱨǝm padixaⱨning ordisidiki gɵⱨǝr-bayliⱪlarni elip kǝtti; u ⱨǝmmisini, jümlidin Sulayman yasatⱪan altun siparlarnimu elip kǝtti.
\XREF{◘}{{\XO 14:26 }{\XT{1Pad. 10:16, 17; 2Tar. 9:15}}}

\VS{27}Ularning ornida Rǝⱨoboam padixaⱨ mistin birmunqǝ sipar-ⱪalⱪanlar yasitip, ularni padixaⱨ ordisining kirix yolini saⱪlaydiƣan pasiban bǝglirining ⱪoliƣa tapxurdi.

\VS{28}Xundaⱪ ⱪilip, padixaⱨ ⱨǝr ⱪetim Pǝrwǝrdigarning ɵyigǝ kiridiƣan qaƣda, pasibanlar u sipar-ⱪalⱪanlarni kɵtürüp qiⱪatti, andin ularni yǝnǝ pasibanhaniƣa ǝkirip ⱪoyuxatti.

\VS{29}Əmma Rǝⱨoboamning baxⱪa ixliri wǝ ⱪilƣinining ⱨǝmmisi «Yǝⱨuda padixaⱨlirining tarih-tǝzkiriliri» degǝn kitabta pütülgǝn ǝmǝsmidi?
\FTNT{◼}{{\FR 14:29 }{\FT{{\BD{«Yǝⱨuda padixaⱨlirining tarih-tǝzkiriliri»}} — bu kitab Tǝwrattiki «Tarih-Tǝzkirǝ» degǝn kitab ǝmǝs, biraⱪ xübⱨisizki, Tǝwrattiki «Tarih-Tǝzkirǝ»ning muǝllipliri uningdin kɵp uqurlar alƣanidi.}}}


\par }{\MM \VS{30}Rǝⱨoboam bilǝn Yǝroboam barliⱪ künliridǝ bir-biri bilǝn jǝng ⱪilixip turƣanidi.

\VS{31}Rǝⱨoboam ɵz ata-bowilirining arisida uhlidi wǝ «Dawutning xǝⱨiri»dǝ dǝpnǝ ⱪilindi. Uning anisining ismi Naamaⱨ bolup, bir Ammoniy idi. Rǝⱨoboamning oƣli Abiyam atisining ornida padixaⱨ boldi.
\FTNT{◼}{{\FR 14:31 }{\FT{{\BD{«Rǝⱨoboamning oƣli Abiyam»}} — muxu yǝrdǝ wǝ 15:1-8dǝ ibraniy tilida «Abiyaⱨ»ning imlasi «Abiyam» bolidu.}}}


\par }{\BB \par }
{\BB \par }
{\MM \par }

\Chap{15}{\SH Abiyaⱨ Yǝⱨudaƣa ⱨɵküm süridu
\par }
{\R 2Tar. 13:1-23

\par }{\MM \VerseOne{1}Nibatning oƣli Yǝroboam padixaⱨning sǝltǝnitining on sǝkkizinqi yilida Abiyam Yǝⱨudaning üstigǝ padixaⱨ bolup
\FTNT{◼}{{\FR 15:1 }{\FT{{\BD{«Abiyam»}} — baxⱪa hil xǝkli «Abiyaⱨ».}}}  \XREF{◘}{{\XO 15:1 }{\XT{2Tar. 13:1}}}

\VS{2}Yerusalemda üq yil sǝltǝnǝt ⱪildi. Uning anisining ismi Maakaⱨ bolup, Abixalomning ⱪizi idi.
\FTNT{◼}{{\FR 15:2 }{\FT{{\BD{«Abixalomning ⱪizi»}} — yaki «Abxalomning ⱪizi». Bu «Abixalom» Dawutning oƣli Abxalom boluxi mumkin.}}}  \XREF{◘}{{\XO 15:2 }{\XT{2Tar. 13:2}}}

\VS{3}Abiyamning ⱪǝlbi bowisi Dawutning kɵnglidǝk Hudasi Pǝrwǝrdigarƣa pütünlǝy beƣixlanƣan ǝmǝs idi, bǝlki atisi Rǝⱨoboamning uningdin ilgiri ⱪilƣan barliⱪ gunaⱨlirida mangatti.

\VS{4}Xundaⱪtimu Dawutning sǝwǝbidin Hudasi Pǝrwǝrdigar Yerusalemda uningƣa
{\ADD{yoruⱪ}} bir qiraƣni ⱪaldurux üqün, Dawutning ǝwladini uningdin keyinmu tiklǝp turƣuzdi wǝ Yerusalemni ⱪoƣdidi.
\FTNT{◼}{{\FR 15:4 }{\FT{{\BD{«Dawutning ǝwladi»}} — ibraniy tilida «Dawutning oƣli».
{\BD{«Xundaⱪtimu Dawutning sǝwǝbidin Hudasi Pǝrwǝrdigar Yerusalemda uningƣa yoruⱪ bir qiraƣni ⱪaldurux üqün, Dawutning ǝwladini ... turƣuzdi wǝ Yerusalemni ⱪoƣdidi»}} — Hudaning Dawutⱪa bir «qiraƣ» ⱪaldurƣanliⱪi, bǝlkim uning keyinki kɵp dǝwrlǝrgǝ: «Dawut Mening sadiⱪ ⱪulum idi» dǝp ispatlax üqün daim uning handanidikilǝrdin birini Yerusalemdiki tǝhtidǝ olturƣuzup keliwatⱪanliⱪini kɵrsitidu. Xuningdǝk, Huda bu ix arⱪiliⱪ (Dawutning ǝwladlirining uzunƣiqǝ tǝhttǝ olturuxi), ǝslidǝ Dawutⱪa: Kǝlgüsi bir zamanda sening ǝwlading (Mǝsiⱨ) dunyaƣa kelip, dunyani Hudaning padixaⱨliⱪi ⱪilidu» degǝn wǝdǝmni qoⱪum ǝmǝlgǝ axurimǝn, dǝpmu kɵrsitidu.}}}  \XREF{◘}{{\XO 15:4 }{\XT{1Pad. 11:36}}}

\VS{5}Qünki Dawut Pǝrwǝrdigarning nǝziridǝ durus bolƣanni ⱪilip, Ⱨittiy Uriyaƣa ⱪilƣanliridin baxⱪa ɵmrining ⱨǝmmǝ künliridǝ Pǝrwǝrdigar uningƣa ǝmr ⱪilƣanliridin qiⱪmidi.
\XREF{◘}{{\XO 15:5 }{\XT{2Sam. 11:4, 15; 12:9}}}


\par }{\MM \VS{6}Əmdi
{\ADD{Abiyamning}} pütün ɵmridǝ Rǝⱨoboam bilǝn Yǝroboam bir-biri bilǝn jǝng ⱪilixip turdi.
\FTNT{◼}{{\FR 15:6 }{\FT{{\BD{«Abiyamning pütün ɵmridǝ Rǝⱨoboam bilǝn Yǝroboam bir-biri bilǝn jǝng ⱪilixip turdi»}} — xübⱨisizki, muxu ayǝttǝ «Rǝⱨoboam» bolsa Rǝⱨoboam jǝmǝtini wǝ «Yǝroboam» bolsa Yǝroboam jǝmǝtini kɵrsitidu.}}}


\par }{\MM \VS{7}Abiyamning baxⱪa ixliri wǝ ⱪilƣanlirining ⱨǝmmisi «Yǝⱨuda padixaⱨlirining tarih-tǝzkiriliri» degǝn kitabta pütülgǝn ǝmǝsmidi? Abiyam bilǝn Yǝroboam bir-biri bilǝn jǝng ⱪilixip turatti.


\par }{\MM \VS{8}Abiyam ɵz ata-bowilirining arisida uhlidi; ular uni «Dawutning xǝⱨiri»dǝ dǝpnǝ ⱪildi. Andin oƣli Asa ornida padixaⱨ boldi.
\XREF{◘}{{\XO 15:8 }{\XT{2Tar. 13:23}}}


\par }{\BB \par }
{\MM \par }
{\SH Asa Yǝⱨudaƣa ⱨɵküm süridu
\par }
{\R 2Tar. 14:1-2; 15:16; 16:6,11-14

\par }{\MM \VS{9}Israilning padixaⱨi Yǝroboam sǝltǝnitining yigirminqi yilida Asa Yǝⱨudaning üstigǝ padixaⱨ bolup

\VS{10}Yerusalemda ⱪiriⱪ bir yil sǝltǝnǝt ⱪildi. Uning qong anisining ismi Maaⱪaⱨ bolup, Abixalomning ⱪizi idi.
\FTNT{◼}{{\FR 15:10 }{\FT{{\BD{«uning qong anisining ismi Maaⱪaⱨ bolup...»}} — bu ibaridǝ ibraniy tilida «qong anisi» degǝn «uning anisi» bilǝn ipadilinidu. Ibraniy tilida gaⱨi waⱪitlarda «ata» yaki «ana» adǝmning ǝjdadini kɵrsitidu. Mǝsilǝn, 11-ayǝtni kɵrüng.}}}

\VS{11}Asa atisi Dawut ⱪilƣandǝk Pǝrwǝrdigarning nǝziridǝ durus bolƣanni ⱪildi.

\VS{12}U kǝspiy bǝqqiwazlarni zemindin ⱨǝydǝp, ata-bowiliri yasatⱪan ⱨǝmmǝ yirginqlik mǝbudlarni yoⱪitiwǝtti.
\FTNT{◼}{{\FR 15:12 }{\FT{{\BD{«kǝspiy bǝqqiwazlar»}} — bu kixilǝr butpǝrǝslikkǝ yaki buthanilarƣa munasiwǝtlik idi.}}}  \XREF{◘}{{\XO 15:12 }{\XT{1Pad. 22:47}}}

\VS{13}U yǝnǝ qong anisi Maaⱪaⱨni yirginqlik bir «Axǝraⱨ» tüwrükni yasiƣini üqün hanixliⱪ mǝrtiwisidin qüxürüwǝtti. Asa bu yirginqlik butni kesip Kidron jilƣisida kɵydürüwǝtti.
\FTNT{◼}{{\FR 15:13 }{\FT{{\BD{«u yǝnǝ qong anisi Maaⱪaⱨni ... hanixliⱪ mǝrtiwisidin qüxürüwǝtti»}} — «hanixliⱪ mǝrtiwisi»: Bu sɵzgǝ ⱪariƣanda uning qong anisi Maaⱪaⱨ padixaⱨliⱪta ikkinqi orunda turatti.}}}  \XREF{◘}{{\XO 15:13 }{\XT{2Tar. 15:16}}}

\VS{14}«Yuⱪiri jaylar» yoⱪitilmisimu, Asaning ⱪǝlbi ɵmrining barliⱪ künliridǝ Pǝrwǝrdigarƣa pütünlǝy beƣixlanƣanidi.

\VS{15}Ⱨǝm atisi ⱨǝm u ɵzi
{\ADD{Pǝrwǝrdigarƣa}} atap yasiƣan nǝrsilǝrni, jümlidin kümüx bilǝn altunni wǝ türlük ⱪaqa-ⱪuqilarni Pǝrwǝrdigarning ɵyigǝ kǝltürdi.
\XREF{◘}{{\XO 15:15 }{\XT{Law. 5:15}}}


\par }{\MM \VS{16}Əmdi Asa wǝ Israilning padixaⱨi Baaxa barliⱪ künliridǝ bir-biri bilǝn jǝng ⱪilixip turdi.

\VS{17}Israilning padixaⱨi Baaxa Yǝⱨudaƣa ⱪarxi ⱨujum ⱪildi; ⱨeqkim Yǝⱨudaning padixaⱨi Asa bilǝn bardi-kǝldi ⱪilmisun dǝp, Ramaⱨ xǝⱨirini mǝⱨkǝm ⱪilip yasidi.
\XREF{◘}{{\XO 15:17 }{\XT{2Tar. 16:1}}}

\VS{18}U waⱪitta Asa Pǝrwǝrdigarning ɵyidiki hǝzinilǝrdǝ ⱪalƣan barliⱪ altun-kümüx wǝ padixaⱨning ordisidiki hǝzinilǝrdǝ ⱪalƣan altun-kümüxni elip hizmǝtkarlirining ⱪoliƣa tapxurdi; andin Asa padixaⱨ ularni Dǝmǝxⱪtǝ turuxluⱪ Suriyǝ padixaⱨi Ⱨezionning nǝwrisi, Tabrimmonning oƣli Bǝn-Ⱨadadⱪa ǝwǝtti wǝ xular bilǝn bu hǝwǝrni yǝtküzüp: —
\XREF{◘}{{\XO 15:18 }{\XT{1Pad. 20:1; 2Tar. 16:2-14}}}


\par }{\MM \VS{19}«Mening atam bilǝn silining atilirining arisida bolƣandǝk mǝn bilǝn silining arilirida bir ǝⱨdǝ bolsun. Mana, siligǝ kümüx bilǝn altundin ⱨǝdiyǝ ǝwǝttim; ǝmdi Israilning padixaⱨi Baaxa bilǝn bolƣan ǝⱨdiliridin ⱪollirini üzsilǝ; xuning bilǝn u meni ⱪamal ⱪilixtin ⱪol üzsun» — dedi.


\par }{\MM \VS{20}Bǝn-Ⱨadad Asa padixaⱨning sɵzigǝ kirip, ɵz ⱪoxunining sǝrdarlirini Israilning xǝⱨǝrlirigǝ ⱨujum ⱪilixⱪa ǝwǝtip, Ijon, Dan, Bǝyt-Maaⱪaⱨdiki Abǝl, pütkül Kinnǝrǝt yurti bilǝn Naftalining pütkül zeminini beⱪindurdi.

\VS{21}Baaxa bu hǝwǝrni anglap, Ramaⱨ istiⱨkamini yasaxtin ⱪolini yiƣip, Tirzaⱨⱪa berip turdi.


\par }{\MM \VS{22}Asa padixaⱨ bolsa pütkül Yǝⱨudaning adǝmlirini ⱨeqbirini ⱪoymay qaⱪirip yiƣdi; ular Baaxa Ramaⱨ xǝⱨirini yasaxⱪa ixlǝtkǝn taxlar bilǝn yaƣaqlarni Ramaⱨtin toxup elip kǝtti. Asa padixaⱨ muxularni ixlitip Binyamin zeminidiki Gebani wǝ Mizpaⱨni mǝⱨkǝm ⱪilip yasidi.


\par }{\MM \VS{23}Əmdi Asaning baxⱪa ixliri, uning zor ⱪudriti, uning ⱪilƣinining ⱨǝmmisi, xundaⱪla yasiƣan xǝⱨǝrlǝr toƣrisida «Yǝⱨuda padixaⱨlirining tarih-tǝzkiriliri» degǝn kitabta pütülgǝn ǝmǝsmidi? Lekin ⱪeriƣanda, uning putida bir kesǝl pǝyda boldi.

\VS{24}Asa ɵz ata-bowiliri arisida uhlidi wǝ Dawutning xǝⱨiridǝ dǝpnǝ ⱪilindi. Andin uning oƣli Yǝⱨoxafat ornida padixaⱨ boldi.
\XREF{◘}{{\XO 15:24 }{\XT{2Tar. 16:13; 17:1}}}


\par }{\BB \par }
{\MM \par }
{\SH Nadab Israil üstigǝ ⱨɵküm süridu
\par }
{\MM \VS{25}Yǝⱨudaning padixaⱨi Asaning sǝltǝnitining ikkinqi yilida Yǝroboamning oƣli Nadab Israil üstigǝ ⱨɵküm sürüxkǝ baxlidi; u Israilƣa ikki yil padixaⱨ boldi.

\VS{26}U Pǝrwǝrdigarning nǝziridǝ rǝzil bolƣanni ⱪilip atisining yolida mengip, atisining Israilni gunaⱨⱪa putlaxturƣan gunaⱨlirida mangdi.


\par }{\MM \VS{27}Lekin Issakar jǝmǝtidin bolƣan Ahiyaⱨning oƣli Baaxa uningƣa ⱪǝst ⱪilip, uni Filistiylǝrning tǝwǝsidiki Gibbetonda ɵltürdi. Xu qaƣda Nadab pütün Israillar bilǝn birliktǝ Gibbetonƣa ⱪorxap ⱨujum ⱪiliwatatti.


\par }{\MM \VS{28}Yǝⱨuda padixaⱨi Asaning sǝltǝnitining üqinqi yilida Baaxa Nadabni ɵltürüp, ɵzi uning ornida padixaⱨ boldi.

\VS{29}Wǝ xundaⱪ boldiki, u padixaⱨ bolƣanda Yǝroboamning pütkül jǝmǝtini qepip ɵltürdi; Pǝrwǝrdigarning ⱪuli Xiloⱨluⱪ Ahiyaⱨning wasitisi bilǝn eytⱪan sɵzi ǝmǝlgǝ axurulup, u Yǝroboamning jǝmǝtidin nǝpisi barlarni birinimu ⱪoymay pütünlǝy yoⱪatti.
\XREF{◘}{{\XO 15:29 }{\XT{1Pad. 14:10, 14}}}

\VS{30}Bu ix Yǝroboamning sadir ⱪilƣan gunaⱨliri ⱨǝm uning Israilni gunaⱨⱪa putlaxturƣan gunaⱨliri tüpǝylidin boldi; u xular bilǝn Israilning Hudasi Pǝrwǝrdigarning ƣǝzipini ⱪattiⱪ ⱪozƣiƣanidi.

\VS{31}Nadabning baxⱪa ixliri bilǝn ⱪilƣanlirining ⱨǝmmisi «Israil padixaⱨlirining tarih-tǝzkiriliri» degǝn kitabta pütülgǝn ǝmǝsmidi?


\par }{\MM \VS{32}Asa wǝ Israilning padixaⱨi Baaxa barliⱪ künliridǝ bir-biri bilǝn jǝng ⱪilixip turdi.


\par }{\BB \par }
{\MM \par }
{\SH Baaxa Israil üstigǝ ⱨɵküm süridu
\par }
{\MM \VS{33}Yǝⱨudaning padixaⱨi Asaning sǝltǝnitining üqinqi yilida Ahiyaⱨning oƣli Baaxa pütün Israil üstigǝ Tirzaⱨta ⱨɵküm sürüxkǝ baxlidi; u yigirmǝ tɵt yil sǝltǝnǝt ⱪildi.

\VS{34}U Pǝrwǝrdigarning nǝziridǝ rǝzil bolƣanni ⱪildi; u Yǝroboamning yolida yürüp, Israilni gunaⱨⱪa patⱪuzƣan gunaⱨida mangdi.


\par }{\BB \par }
{\BB \par }
{\MM \par }

\Chap{16}{\MM \VerseOne{1}Pǝrwǝrdigarning sɵzi Ⱨananining oƣli Yǝⱨuƣa kelip Baaxani ǝyiblǝp mundaⱪ degǝndǝ: —

\VS{2}«Mana, Mǝn seni topa-qang iqidin qiⱪirip, hǝlⱪim Israilƣa ⱨɵkümran ⱪilip ⱪoydum. Lekin sǝn Yǝroboamning yolida yürüp hǝlⱪim Israilni gunaⱨⱪa putlaxturdung, ular gunaⱨliri bilǝn ƣǝzipimni ⱪozƣidi.
\XREF{◘}{{\XO 16:2 }{\XT{1Pad. 14:7}}}

\VS{3}Mana, Mǝn Baaxani ɵz jǝmǝti bilǝn süpürüp yoⱪitip, jǝmǝtingni Nibatning oƣli Yǝroboamning jǝmǝtigǝ ohxax ⱪilimǝn.
\XREF{◘}{{\XO 16:3 }{\XT{1Pad. 15:29}}}

\VS{4}Baaxadin bolƣanlardin xǝⱨǝrdǝ ɵlginini itlar yǝydu; sǝⱨrada ɵlginini asmandiki ⱪuxlar yǝydu».
\XREF{◘}{{\XO 16:4 }{\XT{1Pad. 14:11; 15:29; 16:12}}}


\par }{\MM \VS{5}Baaxaning baxⱪa ixliri wǝ uning ⱪilƣanliri bilǝn ⱪudriti toƣrisida «Israil padixaⱨlirining tarih-tǝzkiriliri» degǝn kitabta pütülgǝn ǝmǝsmidi?

\VS{6}Baaxa ɵz ata-bowiliri arisida uhlidi wǝ Tirzaⱨta dǝpnǝ ⱪilindi; andin uning oƣli Elaⱨ ornida padixaⱨ boldi.


\par }{\MM \VS{7}Baaxaning Pǝrwǝrdigarning nǝziridǝ ⱪilƣan barliⱪ rǝzilliki tüpǝylidin, Pǝrwǝrdigarning Baaxaning bexiƣa wǝ uning jǝmǝtining bexiƣa qüxürgini toƣruluⱪ sɵzi Ⱨananining oƣli Yǝⱨu pǝyƣǝmbǝr arⱪiliⱪ berilgǝnidi. Qünki u Yǝroboamning jǝmǝti ⱪilƣiniƣa ohxax ⱪilip ɵz ⱪollirining ixliri (jümlidin Yǝroboamning jǝmǝtini qepip ɵltürgǝnliki) bilǝn Pǝrwǝrdigarning ƣǝzipini ⱪozƣidi.


\par }{\BB \par }
{\MM \par }
{\SH Elaⱨ Israil üstigǝ ⱨɵküm süridu
\par }
{\MM \VS{8}Yǝⱨuda padixaⱨi Asaning sǝltǝnitining yigirmǝ altinqi yilida, Baaxaning oƣli Elaⱨ Tirzaⱨta Israilƣa padixaⱨ bolup, ikki yil sǝltǝnǝt ⱪildi.

\VS{9}Lekin uning jǝng ⱨarwilirining yerimiƣa sǝrdar bolƣan hizmǝtkari Zimri uningƣa ⱪǝst ⱪildi;
{\ADD{Elaⱨ}} Tirzaⱨta Tirzaⱨtiki ordisidiki ƣojidar Arzaning ɵyidǝ xarab iqip mǝst bolƣanda

\VS{10}Zimri kirip uni qepip ɵltürdi. Bu waⱪit Yǝⱨudaning padixaⱨi Asaning sǝltǝnitining yigirmǝ yǝttinqi yili idi. Zimri Elaⱨning ornida padixaⱨ boldi.
\XREF{◘}{{\XO 16:10 }{\XT{2Pad. 9:31}}}


\par }{\MM \VS{11}U padixaⱨ bolup ɵz tǝhtidǝ olturuxi bilǝnla u Baaxaning barliⱪ jǝmǝtini qepip ɵltürdi; u uning uruⱪ-tuƣⱪanliri wǝ dostliridin bir ǝrkǝknimu tirik ⱪaldurmidi.
\FTNT{◼}{{\FR 16:11 }{\FT{{\BD{«uning uruⱪ-tuƣⱪanliri wǝ dostliridin bir ǝrkǝknimu tirik ⱪaldurmidi»}} — buningda «(ⱨǝrbir) ǝrkǝk» ibraniy tilida: «tamƣa ⱪarap siyidiƣan ⱨǝrbiri» degǝnlik bilǝn ipadilinidu.}}}

\VS{12}Xundaⱪ ⱪilip Zimri Pǝrwǝrdigarning Yǝⱨu pǝyƣǝmbǝr arⱪiliⱪ Baaxani ǝyibligǝn sɵzini ǝmǝlgǝ axurup, Baaxaning pütkül jǝmǝtini yoⱪatti.

\VS{13}Bu ix Baaxaning barliⱪ gunaⱨliri bilǝn uning oƣli Elaⱨning gunaⱨliri, jümlidin ularning Israilni gunaⱨⱪa putlaxturƣan gunaⱨliri, ǝrzimǝs butliri bilǝn Israilning Hudasi Pǝrwǝrdigarning ƣǝzipini ⱪozƣap, xundaⱪ boldi.
\FTNT{◼}{{\FR 16:13 }{\FT{{\BD{«ǝrzimǝs butliri bilǝn...»}} — ibraniy tilida «yoⱪ bolƣan nǝrsiliri bilǝn...»}}}


\par }{\MM \VS{14}Elaⱨning baxⱪa ixliri wǝ ⱪilƣanlirining ⱨǝmmisi «Israil padixaⱨlirining tarih-tǝzkiriliri» degǝn kitabta pütülgǝn ǝmǝsmidi?


\par }{\BB \par }
{\MM \par }
{\SH Zimri Israil üstigǝ ⱨɵküm süridu
\par }
{\MM \VS{15}Yǝⱨudaning padixaⱨi Asaning sǝltǝnitining yigirmǝ yǝttinqi yilida Zimri Tirzaⱨta yǝttǝ kün sǝltǝnǝt ⱪildi. Hǝlⱪ Filistiylǝrgǝ tǝwǝ bolƣan Gibbetonni ⱪorxiwelip bargaⱨ tikkǝnidi.

\VS{16}Bargaⱨta turƣan halayiⱪ: — «Zimri ⱪǝst ⱪilip padixaⱨni ɵltürdi» dǝp anglidi. Xuning bilǝn pütkül Israil xu küni bargaⱨta ⱪoxunning sǝrdari Omrini Israilƣa padixaⱨ ⱪildi.

\VS{17}Andin Omri Israilning ⱨǝmmisini yetǝklǝp, Gibbetondin qiⱪip, Tirzaⱨni ⱪorxidi.

\VS{18}Wǝ xundaⱪ boldiki, Zimri xǝⱨǝrning elinƣanliⱪini kɵrüp, padixaⱨ ordisidiki ⱪorƣanƣa kirip, ordiƣa ot ⱪoyuwǝtti, ɵzi kɵyüp ɵldi.

\VS{19}Bu ix ɵzining gunaⱨliri üqün, yǝni Pǝrwǝrdigarning nǝziridǝ rǝzillik ⱪilip, Yǝroboamning yolida yürüp, Israilni gunaⱨⱪa putlaxturƣan gunaⱨta mangƣini üqün xundaⱪ boldi.

\VS{20}Zimrining baxⱪa ixliri wǝ ⱪǝst ⱪilƣini toƣrisida «Israil padixaⱨlirining tarih-tǝzkiriliri» degǝn kitabta pütülgǝn ǝmǝsmidi?


\par }{\MM \VS{21}Əmma Israil hǝlⱪi ikkigǝ bɵlünüp, ularning yerimi Ginatning oƣli Tibnini padixaⱨ ⱪilixⱪa uningƣa ǝgǝxti; baxⱪa yerimi bolsa Omrigǝ ǝgǝxti.

\VS{22}Əmdi Omrigǝ ǝgǝxkǝn hǝlⱪ Ginatning oƣli Tibnigǝ ǝgǝxkǝn hǝlⱪtin küqlük qiⱪti. Tibni ɵldi; Omri padixaⱨ boldi.


\par }{\MM \VS{23}Yǝⱨudaning padixaⱨi asaning ottuz birinqi yilida Omri Israilƣa padixaⱨ bolup on ikki yil sǝltǝnǝt ⱪildi. U Tirzaⱨta altǝ yil sǝltǝnǝt ⱪildi.

\VS{24}U Xǝmǝrdin Samariyǝ egizlikini ikki talant kümüxkǝ setiwelip, xu egizlik üstigǝ ⱪuruluxlarni selip bir xǝⱨǝr bina ⱪilip, uni egizlikning ǝsliy igisi Xǝmǝrning nami bilǝn «Samariyǝ» dǝp atidi.

\VS{25}Omri Pǝrwǝrdigarning nǝziridǝ rǝzil bolƣanni ⱪildi, ɵzidin ilgiriki padixaⱨlarning ⱨǝmmisidin bǝttǝr bolup yamanliⱪ ⱪildi.

\VS{26}U Nibatning oƣli Yǝroboamning ⱨǝmmǝ yollirida, xundaⱪla jümlidin uning Israilni gunaⱨⱪa putlaxturƣan gunaⱨi iqidǝ mangdi; ular ǝrzimǝs butliri bilǝn Israilning Hudasi Pǝrwǝrdigarning ƣǝzipini ⱪozƣidi.


\par }{\MM \VS{27}Omrining baxⱪa ixliri, uning ⱪilƣanlirining ⱨǝmmisi, kɵrsǝtkǝn ⱪudriti toƣrisida «Israil padixaⱨlirining tarih-tǝzkiriliri» degǝn kitabta pütülgǝn ǝmǝsmidi?


\par }{\MM \VS{28}Omri ata-bowiliri arisida uhlidi wǝ Samariyǝdǝ dǝpnǝ ⱪilindi. Andin uning oƣli Aⱨab ornida padixaⱨ boldi.


\par }{\BB \par }
{\MM \par }
{\SH Aⱨab hǝlⱪni butpǝrǝslikkǝ tehimu azduridu
\par }
{\MM \VS{29}Yǝⱨuda padixaⱨi Asaning sǝltǝnitining ottuz sǝkkizinqi yilida Omrining oƣli Aⱨab Israilƣa padixaⱨ boldi. Omrining oƣli Aⱨab Samariyǝdǝ yigirmǝ ikki yil Israilning üstidǝ sǝltǝnǝt ⱪildi.

\VS{30}Əmma Omrining oƣli Aⱨab Pǝrwǝrdigarning nǝziridǝ ɵzidin ilgirikilǝrning ⱨǝmmisidin axurup yamanliⱪ ⱪildi.

\VS{31}Wǝ xundaⱪ boldiki, u Nibatning oƣli Yǝroboamning gunaⱨlirida yürüx anqǝ eƣir gunaⱨ ǝmǝstǝk, u Zidoniylarning padixaⱨi Ətbaalning ⱪizi Yizǝbǝlni hotunluⱪⱪa aldi wǝ xuning bilǝn u Baal degǝn butning ⱪulluⱪida bolup, uningƣa sǝjdǝ ⱪildi.

\VS{32}U Samariyǝdǝ yasiƣan Baalning buthanisi iqigǝ Baalƣa bir ⱪurbangaⱨ yasidi.


\par }{\MM \VS{33}Aⱨab ⱨǝm bir «Axǝraⱨ but»nimu yasatti; Aⱨab xundaⱪ ⱪilip uningdin burun ɵtkǝn Israilning ⱨǝmmǝ padixaⱨlirining Israilning Hudasi Pǝrwǝrdigarning ƣǝzipini ⱪozƣiƣan ixliridin axurup yamanliⱪ ⱪildi.

\VS{34}Uning künliridǝ Bǝyt-Əllik Hiǝl Yeriho xǝⱨirini yasidi; lekin u uning ulini salƣanda tunji oƣli Abiram ɵldi; wǝ dǝrwazilirini salƣanda uning kǝnji oƣli Sǝgub ɵldi; xuning bilǝn Pǝrwǝrdigarning Nunning oƣli Yǝxua arⱪiliⱪ
{\ADD{Yeriho toƣruluⱪ}} eytⱪan sɵzi ǝmǝlgǝ axuruldi.
\FTNT{◼}{{\FR 16:34 }{\FT{{\BD{«u uning ulini salƣanda tunji oƣli Abiram ɵldi; wǝ dǝrwazilirini salƣanda uning kǝnji oƣli Sǝgub ɵldi. Xuning bilǝn Pǝrwǝrdigarning ... Yǝxua arⱪiliⱪ eytⱪan sɵzi ǝmǝlgǝ axuruldi»}} — Yǝxua pǝyƣǝmbǝrning Yeriho xǝⱨirigǝ ⱪarita lǝniti toƣruluⱪ «Yǝxua» 6:26ni kɵrüng.}}}  \XREF{◘}{{\XO 16:34 }{\XT{Yǝ. 6:26}}}


\par }{\BB \par }
{\BB \par }
{\MM \par }

\Chap{17}{\SH Iliyas pǝyƣǝmbǝr mǝydanƣa qiⱪidu
\par }
{\MM \VerseOne{1}Əmdi Gileadta turuwatⱪanlardin bolƣan Tixbiliⱪ Iliyas Aⱨabⱪa: — Mǝn hizmitidǝ turuwatⱪan Israilning Hudasi Pǝrwǝrdigarning ⱨayati bilǝn ⱪǝsǝm ⱪilimǝnki, mening sɵzümsiz bu yillarda nǝ xǝbnǝm nǝ yamƣur qüxmǝydu, dedi.
\FTNT{◼}{{\FR 17:1 }{\FT{{\BD{«Gileadta turuwatⱪanlardin bolƣan Tixbiliⱪ Iliyas...»}} — «Iliyas» ibraniy tilidiki «Eliyaⱨ» degǝnning ǝrǝbqǝ tǝlǝppuzidur. «Eliyaⱨ»ning mǝnisi «Pǝrwǝrdigar (Yaⱨ) mening Hudayim». «Iliyas» oⱪurmǝnlǝrgǝ tonux bolƣaqⱪa, pǝyƣǝmbǝrning namining ǝrǝbqǝ tǝlǝppuzini ixlǝttuⱪ.
{\BD{«Mǝn hizmitidǝ turuwatⱪan Israilning Hudasi Pǝrwǝrdigar»}} —Ibraniy tilida «Mǝn uning (Hudaning) aldida turuwatⱪan, Israilning Hudasi Pǝrwǝrdigar» degǝn sɵz bilǝn ipadilinidu. Iliyas ɵzini padixaⱨning ordisida daim ƣojisining aldida turuwatⱪan hizmǝtkarƣa ohxitidu.}}}  \XREF{◘}{{\XO 17:1 }{\XT{Yaⱪ. 5:17}}}


\par }{\MM \VS{2}Andin Pǝrwǝrdigarning sɵzi uningƣa kelip mundaⱪ degǝndǝ: —


\par }{\MM \VS{3}«Bu yǝrdin ketip, mǝxriⱪ tǝrǝpkǝ berip, Iordan dǝryasining u tǝripidiki Ⱪerit eⱪinining boyida ɵzüngni yoxurƣin;

\VS{4}wǝ xundaⱪ boliduki, sǝn eⱪinning süyidin iqisǝn; mana, sanga u yǝrdǝ ozuⱪ yǝtküzüp berixkǝ ⱪaƣa-ⱪuzƣunlarni buyrudum».


\par }{\MM \VS{5}Xuning bilǝn u Pǝrwǝrdigar buyruƣandǝk ⱪilip, Iordan dǝryasining u tǝripidiki Ⱪerit eⱪiniƣa berip, u yǝrdǝ turdi.

\VS{6}Ⱪaƣa-ⱪuzƣunlar ǝtigǝndǝ nan bilǝn gɵx, ⱨǝr kǝqtǝ yǝnǝ nan bilǝn gɵx yǝtküzüp berǝtti. U ɵzi eⱪinning süyidin iqǝtti.

\VS{7}Lekin zeminda yamƣur yaƣmiƣini üqün birmǝzgildin keyin eⱪin su ⱪurup kǝtti.

\VS{8}U waⱪitta Pǝrwǝrdigarning sɵzi uningƣa kelip mundaⱪ degǝndǝ: —

\VS{9}«Ornungdin turup Zidondiki Zarǝfatⱪa berip, u yǝrdǝ turƣin; mana, Mǝn u yǝrdiki bir tul hotunni seni beⱪixⱪa buyrudum».
\XREF{◘}{{\XO 17:9 }{\XT{Luⱪa 4:25, 26}}}


\par }{\MM \VS{10}U ornidin turup Zarǝfatⱪa berip, xǝⱨǝrning dǝrwazisiƣa kǝlgǝndǝ, mana u yǝrdǝ bir tul hotun otun terip turatti. U tul hotunni qaⱪirip: — Ɵtünimǝn, ⱪaqida manga iqkili azraⱪ su elip kǝlgǝysǝn, dedi.


\par }{\MM \VS{11}U su alƣili mangƣanda, u yǝnǝ: — Ɵtünimǝn, manga ⱪolungda bir qixlǝm nanmu alƣaq kǝlgǝysǝn, dedi.


\par }{\MM \VS{12}Əmma u: — Pǝrwǝrdigar Hudayingning ⱨayati bilǝn, sanga ⱪǝsǝm ⱪilimǝnki, mǝndǝ ⱨeq nan yoⱪ, pǝⱪǝt idixta bir qanggal un, kozida azƣinǝ may bar, mana ikki tal otun teriwatimǝn; andin berip ɵzüm bilǝn oƣlumƣa nan etip, uni yǝp ɵlimiz, dedi.


\par }{\MM \VS{13}Iliyas uningƣa: — Ⱪorⱪmiƣin; berip eytⱪiningdǝk ⱪilƣin; lekin awwal bir kiqik toⱪaq etip, manga elip kǝlgin; andin ɵzüng bilǝn oƣlungƣa nan ǝtkin.

\VS{14}Qünki Israilning Hudasi Pǝrwǝrdigar mundaⱪ dǝydu: — «Pǝrwǝrdigar yǝr yüzigǝ yamƣur yaƣduridiƣan küngiqilik idixtiki un tügimǝydu wǝ kozidiki may kemǝymǝydu», dedi.


\par }{\MM \VS{15}Xuning bilǝn u berip, Iliyasning eytⱪinidǝk ⱪildi wǝ u, Iliyas wǝ ayalning ɵyidikilǝr heli künlǝrgiqǝ yedi.

\VS{16}Pǝrwǝrdigarning Iliyas arⱪiliⱪ eytⱪan sɵzi boyiqǝ, idixtiki un tügimidi wǝ kozidiki maymu kemǝymidi.

\VS{17}Xu ixlardin keyin xundaⱪ boldiki, ɵyning igisi bolƣan bu ayalning oƣli kesǝl boldi. Uning kesili xundaⱪ eƣirlixip kǝttiki, uningda nǝpǝs ⱪalmidi.


\par }{\MM \VS{18}Ayal Iliyasⱪa: — I Hudaning adimi, mening sǝn bilǝn nemǝ alaⱪǝm bar idi? Sǝn gunaⱨimni yadⱪa kǝltürüp, oƣlumning jeniƣa zamin boluxⱪa kǝldingmu? — dedi.


\par }{\MM \VS{19}U uningƣa: — Oƣlungni ⱪolumƣa bǝrgin, dǝp uni uning ⱪuqiⱪidin elip ɵzi olturƣan balihaniƣa elip qiⱪip ɵz orniƣa ⱪoyup,

\VS{20}Pǝrwǝrdigarƣa pǝryad ⱪilip: — I Hudayim Pǝrwǝrdigar, mǝn meⱨman bolƣan bu tul hotunning oƣlini ɵltürüx bilǝn uning bexiƣimu bala qüxürdungmu? — dǝp nida ⱪildi.


\par }{\MM \VS{21}U balining üstigǝ üq ⱪetim ɵzini qaplap, Pǝrwǝrdigarƣa pǝryad ⱪilip: — I Pǝrwǝrdigar Hudayim, bu balining jeni ɵzigǝ yǝnǝ yenip kirsun! — dǝp nida ⱪildi.
\FTNT{◼}{{\FR 17:21 }{\FT{{\BD{«bu balining jeni ɵzigǝ yǝnǝ yenip kirsun!»}} — «balining jeni»: Ibraniy tilida «jan» wǝ «nǝpǝs» bir sɵzdur.}}}


\par }{\MM \VS{22}Pǝrwǝrdigar Iliyasning pǝryadini anglidi; balining jeni uningƣa yenip kirixi bilǝn u tirildi.

\VS{23}Iliyas balini balihanidin elip qüxüp, ɵygǝ kirip, anisiƣa tapxurup bǝrdi. Iliyas: — Mana oƣlung tiriktur, dedi.


\par }{\MM \VS{24}Ayal Iliyasⱪa: — Mǝn xu ix arⱪiliⱪ ǝmdi sening Hudaning adimi ikǝnlikingni, aƣzingdin qiⱪⱪan Pǝrwǝrdigarning sɵzi ⱨǝⱪiⱪǝt ikǝnlikini bildim, dedi.


\par }{\BB \par }
{\BB \par }
{\MM \par }

\Chap{18}{\SH Iliyas pǝyƣǝmbǝr Israilni towa ⱪilixⱪa qaⱪiridu
\par }
{\MM \VerseOne{1}Uzun waⱪit ɵtüp, Pǝrwǝrdigarning sɵzi
{\ADD{ⱪurƣaⱪqiliⱪning}} üqinqi yilida Iliyasⱪa kelip mundaⱪ degǝndǝ: — «Sǝn berip ɵzüngni Aⱨabning aldida ayan ⱪilƣin, wǝ Mǝn yǝr yüzigǝ yamƣur yaƣdurimǝn».


\par }{\MM \VS{2}Xuning bilǝn Iliyas ɵzini Aⱨabning aldida ayan ⱪilƣili qiⱪip kǝtti. Aqarqiliⱪ bolsa Samariyǝdǝ ⱪattiⱪ idi.

\VS{3}Aⱨab ordisidiki ƣojidar Obadiyani qaⱪirdi (Obadiya tolimu tǝⱪwadar kixi bolup Pǝrwǝrdigardin intayin ⱪorⱪatti.

\VS{4}Yizǝbǝl Pǝrwǝrdigarning pǝyƣǝmbǝrlirini ɵltürüp yoⱪitiwatⱪanda Obadiya yüz pǝyƣǝmbǝrni elip ǝlliktin-ǝlliktin ayrim-ayrim ikki ƣarƣa yoxurup, ularni nan wǝ su bilǝn baⱪⱪanidi).

\VS{5}Aⱨab Obadiyaƣa: — Zeminni kezip ⱨǝmmǝ bulaⱪ wǝ ⱨǝmmǝ jilƣilarƣa berip baⱪⱪin; u yǝrlǝrdǝ at-ⱪeqirlarni tirik saⱪliƣudǝk ot-qɵp tepilarmikin? Xundaⱪ bolsa bizning ulaƣlirimizning bir ⱪismini soymay turalarmiz, dedi.


\par }{\MM \VS{6}Ular ⱨǝrbiri jaylarƣa bɵlünüp mangdi; Aⱨab ɵz aldiƣa mangdi, Obadiyamu ɵz aldiƣa mangdi.

\VS{7}Obadiya ɵz yolida ketip barƣanda, mana, uningƣa Iliyas uqridi. U uni tonup yǝrgǝ yiⱪilip düm yetip: Bu rast sǝn, ƣojam Iliyasmu? — dǝp soridi.


\par }{\MM \VS{8}U uningƣa: — Bu mǝn. Berip ɵz ƣojangƣa: — Iliyas ⱪaytip kǝldi! dǝp eytⱪin, dedi.


\par }{\MM \VS{9}U Iliyasⱪa mundaⱪ dedi: — «Sǝn ⱪandaⱪsigǝ kǝminǝngni ɵltürgili Aⱨabning ⱪoliƣa tapxurmaⱪqi bolisǝn, mǝn zadi nemǝ gunaⱨ ⱪildim?

\VS{10}Ɵz Hudaying Pǝrwǝrdigarning ⱨayati bilǝn ⱪǝsǝm ⱪilimǝnki, ƣojam adǝm ǝwǝtip seni izdimigǝn ⱨeq ǝl wǝ mǝmlikǝt ⱪalmidi. Xu ǝl, mǝmlikǝtlǝr: «U bu yǝrdǝ yoⱪ» desǝ, padixaⱨ ularƣa seni tapalmiƣanƣa ⱪǝsǝm iqküzdi.

\VS{11}Lekin sǝn manga ⱨazir: — «Berip ƣojangƣa: — Iliyas ⱪaytip kǝldi! degin» — dǝysǝn!

\VS{12}Mǝn ⱪexingdin kǝtkǝndin keyin, Pǝrwǝrdigarning Roⱨi seni mǝn bilmigǝn yǝrgǝ elip baridu; xundaⱪta mǝn Aⱨabⱪa hǝwǝr yǝtküzüp, lekin u seni tapalmisa, meni ɵltüridu. Əmǝliyǝttǝ, kǝminǝng yaxliⱪimdin tartip Pǝrwǝrdigardin ⱪorⱪup kǝlgǝnmǝn.

\VS{13}Yizǝbǝl Pǝrwǝrdigarning pǝyƣǝmbǝrlirini ɵltürgǝndǝ mening ⱪandaⱪ ⱪilƣinim, yǝni mǝn Pǝrwǝrdigarning pǝyƣǝmbǝrliridin yüzni ǝlliktin-ǝlliktin ayrim-ayrim ikki ƣarƣa yoxurup, ularni nan wǝ su bilǝn tǝminlǝp baⱪⱪanliⱪim sǝn ƣojamƣa mǝlum ⱪilinƣan ǝmǝsmu?

\VS{14}Əmdi sǝn ⱨazir manga: — «Berip ƣojangƣa: — Mana Iliyas kǝldi degin», — deding. Xundaⱪ ⱪilsam u meni ɵltüridu!».


\par }{\MM \VS{15}Lekin Iliyas: — Mǝn hizmitidǝ turuwatⱪan samawi ⱪoxunlarning Sǝrdari bolƣan Pǝrwǝrdigarning ⱨayati bilǝn ⱪǝsǝm ⱪilimǝnki, mǝn jǝzmǝn bügün uning aldida ayan bolimǝn, dedi.
\FTNT{◼}{{\FR 18:15 }{\FT{{\BD{«Mǝn hizmitidǝ turuwatⱪan Israilning Hudasi Pǝrwǝrdigar»}} — ibraniy tilida «Mǝn uning (Hudaning) aldida turuwatⱪan, Israilning Hudasi Pǝrwǝrdigar» degǝn sɵz bilǝn ipadilinidu. Iliyas ɵzini padixaⱨning ordisida daim ƣojisining aldida turuwatⱪan hizmǝtkarƣa ohxitidu.}}}


\par }{\MM \VS{16}Xuning bilǝn Obadiya Aⱨabning ⱪexiƣa berip uningƣa hǝwǝr bǝrdi. Aⱨab Iliyas bilǝn kɵrüxkili bardi.

\VS{17}Aⱨab Iliyasni kɵrgǝndǝ uningƣa: — Bu sǝnmu, i Israilƣa bala kǝltürgüqi?! — dedi.
\XREF{◘}{{\XO 18:17 }{\XT{Am. 7:10}}}


\par }{\MM \VS{18}U jawab berip: — Israilƣa bala kǝltürgüqi mǝn ǝmǝs, bǝlki sǝn bilǝn atangning jǝmǝtidikilǝr! Qünki silǝr Pǝrwǝrdigarning ǝmrlirini taxlap Baal degǝn butlarƣa tayinip ǝgǝxkǝnsilǝr.

\VS{19}Əmdi adǝm ǝwǝtip Karmǝl teƣida pütkül Israilni yenimƣa jǝm ⱪil, xundaⱪla Yizǝbǝlning dastihinidin ƣizalinidiƣan Baalning tɵt yüz ǝllik pǝyƣǝmbiri bilǝn Axǝraⱨning tɵt yüz pǝyƣǝmbirini yiƣdur, — dedi.


\par }{\MM \VS{20}Xuning bilǝn Aⱨab Israillarning ⱨǝmmisigǝ adǝmlǝrni ǝwǝtip, pǝyƣǝmbǝrlǝrni Karmǝl teƣiƣa yiƣdurdi.


\par }{\MM \VS{21}Iliyas barliⱪ hǝlⱪⱪǝ yeⱪin kelip: — Ⱪaqanƣiqǝ ikki pikir arisida arisaldi turisilǝr? Əgǝr Pǝrwǝrdigar Huda bolsa, uningƣa ǝgixinglar; Baal Huda bolsa, uningƣa ǝgixinglar, dedi. Əmma hǝlⱪ uningƣa jawab bǝrmǝy, ün-tin qiⱪarmidi.
\XREF{◘}{{\XO 18:21 }{\XT{Yǝ. 24:15}}}


\par }{\MM \VS{22}Iliyas hǝlⱪⱪǝ: — Pǝrwǝrdigarning pǝyƣǝmbǝrliridin pǝⱪǝt mǝn yalƣuz ⱪaldim. Əmma Baalning pǝyƣǝmbǝrliri tɵt yüz ǝllik kixidur.

\VS{23}Əmdi bizgǝ ikki buⱪa berilsun. Ular ɵzlirigǝ bir buⱪini tallap, soyup parqilap otunning üstigǝ ⱪoysun, ǝmma ot yaⱪmisun. Mǝnmu baxⱪa bir buⱪini tǝyyar ⱪilip ot yaⱪmay otunning üstigǝ ⱪoyay.

\VS{24}Silǝr bolsanglar, ɵz ilaⱨliringlarning namini qaⱪirip nida ⱪilinglar. Mǝn bolsam, Pǝrwǝrdigarning namini qaⱪirip nida ⱪilimǝn. Ⱪaysi Huda ot bilǝn jawab bǝrsǝ, xu Huda bolsun, dedi. Ⱨǝmmǝ hǝlⱪ: — Bu obdan gǝp, dǝp jawab bǝrdi.


\par }{\MM \VS{25}Iliyas Baalning pǝyƣǝmbǝrlirigǝ: Silǝr kɵp bolƣaq awwal ɵzünglar üqün bir buⱪini tallap tǝyyar ⱪilinglar; andin ⱨeq ot yaⱪmay ɵz ilaⱨinglarning namini ⱪiqⱪirip nida ⱪilinglar, dedi.


\par }{\MM \VS{26}Ular uning degini boyiqǝ ɵzlirigǝ berilgǝn buⱪini elip uni tǝyyar ⱪildi. Ətigǝndin qüxkiqǝ ular Baalning namini ⱪiqⱪirip: — I Baal, bizgǝ jawab bǝrgin! dǝp nida ⱪildi. Lekin ⱨeq awaz yaki ⱨeq jawab bolmidi. Ular raslanƣan ⱪurbangaⱨ qɵrisidǝ tohtimay sǝkrǝytti.

\VS{27}Qüx kirgǝndǝ Iliyas ularni zangliⱪ ⱪilip: — Ünlükrǝk ⱪiqⱪiringlar; qünki u bir ilaⱨ ǝmǝsmu? Bǝlkim u qongⱪur hiyalƣa qɵmüp kǝtkǝndu, yaki ix bilǝn qiⱪip kǝtkǝndu, yaki bir sǝpǝrgǝ qiⱪip kǝtkǝndu? Yaki bolmisa u uhlawatⱪan boluxi mumkin, uni oyƣitixinglar kerǝk?! — dedi.


\par }{\MM \VS{28}Ular tehimu ünlük qaⱪirip ɵz ⱪaidisi boyiqǝ ⱪanƣa milinip kǝtküqǝ ɵzlirini ⱪiliq wǝ nǝyzǝ bilǝn tilatti.

\VS{29}Qüxtin keyin ular «bexarǝt beriwatⱪan» ⱨalǝtkǝ qüxüp kǝqlik ⱪurbanliⱪ waⱪtiƣiqǝ xu ⱨalǝttǝ turdi. Lekin ⱨeq awaz anglanmidi, yaki jawab bǝrgüqi yaki ijabǝt ⱪilƣuqi mǝlum bolmidi.
\FTNT{◼}{{\FR 18:29 }{\FT{{\BD{«Qüxtin keyin ular «bexarǝt beriwatⱪan» ⱨalǝtkǝ qüxüp kǝqlik ⱪurbanliⱪ waⱪtiƣiqǝ xu ⱨalǝttǝ turdi»}} — «bexarǝt beriwatⱪan» ibraniy tilida «pǝyƣǝmbǝrqiliⱪ ⱪiliwatⱪan» degǝn ibarǝ bilǝn ipadilinidu. «kǝqlik ⱪurbanliⱪ» qüxtin keyin saǝt üqlǝrdǝ bolatti.}}}


\par }{\MM \VS{30}Iliyas ⱨǝmmǝ hǝlⱪⱪǝ: — Yenimƣa yeⱪin kelinglar, dedi. Ⱨǝmmǝ hǝlⱪ uningƣa yeⱪin kǝlgǝndin keyin u Pǝrwǝrdigarning xu yǝrdiki yiⱪitilƣan ⱪurbangaⱨini ⱪaytidin ⱪurup qiⱪti.

\VS{31}Iliyas on ikki taxni aldi. Bu taxlarning sani Pǝrwǝrdigarning «Naming Israil bolsun» degǝn sɵzini tapxuruwalƣan Yaⱪupning oƣulliridin qiⱪⱪan ⱪǝbililǝrning sani bilǝn ohxax idi.
\XREF{◘}{{\XO 18:31 }{\XT{Yar. 32:27; Yǝ. 4:5, 20; 2Pad. 17:34}}}

\VS{32}Xu taxlardin u Pǝrwǝrdigarning nami bilǝn bir ⱪurbangaⱨni yasidi. U ⱪurbangaⱨning qɵrisidǝ ikki seaⱨ dan patⱪudǝk azgal kolidi.
\FTNT{◼}{{\FR 18:32 }{\FT{{\BD{«ikki seaⱨ»}} — bir seaⱨ bǝlkim 13.5 litr idi, 2 seaⱨ 27 litr.}}}

\VS{33}Andin u otunni rastlap, buⱪini parqilap otunning tɵpisigǝ ⱪoydi.


\par }{\MM \VS{34}U: — Tɵt idixni suƣa toxⱪuzup uni kɵydürmǝ ⱪurbanliⱪ wǝ otunning üstigǝ tɵkünglar, — dedi. Andin: «Yǝnǝ bir ⱪetim ⱪilinglar» — dewidi, ular xundaⱪ ⱪildi. U yǝnǝ: — Üqinqi mǝrtiwǝ xundaⱪ ⱪilinglar, dedi. Ular üqinqi mǝrtiwǝ xundaⱪ ⱪilƣanda

\VS{35}su ⱪurbangaⱨning qɵrisidin eⱪip qüxüp, kolanƣan azgalnimu su bilǝn toldurdi.


\par }{\MM \VS{36}Kǝqlik ⱪurbanliⱪning waⱪti kǝlgǝndǝ Iliyas pǝyƣǝmbǝr ⱪurbanliⱪⱪa yeⱪin kelip mundaⱪ dua ⱪildi: — Əy Pǝrwǝrdigar, Ibraⱨim bilǝn Isⱨaⱪ wǝ Israilning Hudasi, Ɵzüngning Israilda Huda bolƣiningni axkara ⱪilƣaysǝn, xundaⱪla mening Sening ⱪulung bolup bularning ⱨǝmmisini buyruⱪung bilǝn ⱪilƣanliⱪimni bügün bildürgǝysǝn.
\XREF{◘}{{\XO 18:36 }{\XT{Mis. 3:6; Mat. 22:32; Mar. 12:26; Luⱪa 20:37; Ros. 7:32}}}

\VS{37}Manga ijabǝt ⱪilƣaysǝn, ǝy Pǝrwǝrdigar, ijabǝt ⱪilƣaysǝn; xuning bilǝn bu hǝlⱪⱪǝ sǝn Pǝrwǝrdigarning Huda ikǝnlikingni ⱨǝmdǝ ularning ⱪǝlblirini toƣra yolƣa yandurƣuqi ɵzüng ikǝnlikingni bildürgǝysǝn, dedi.


\par }{\MM \VS{38}Xuning bilǝn Pǝrwǝrdigarning oti qüxüp kɵydürmǝ ⱪurbanliⱪni, otunni, taxlarni wǝ topini kɵydürüp azgaldiki sunimu yoⱪitiwǝtti.


\par }{\MM \VS{39}Hǝlⱪlǝrning ⱨǝmmisi buni kɵrüpla, ular düm yiⱪilip: — Pǝrwǝrdigar, u Hudadur, Pǝrwǝrdigar, u Hudadur, deyixti.


\par }{\MM \VS{40}Iliyas hǝlⱪⱪǝ buyrup: — Baalning pǝyƣǝmbǝrlirini tutunglar, ⱨeqⱪaysini ⱪoyup bǝrmǝnglar, — dedi. Ular ularni tutⱪanda Iliyas ularni kixun jilƣisiƣa elip berip, u yǝrdǝ ⱪǝtl ⱪildurdi.


\par }{\MM \VS{41}Iliyas Aⱨabⱪa bolsa: — Qiⱪip yǝp-iqkin. Qünki ⱪattiⱪ yamƣurning xaldirliƣan awazi anglanmaⱪta, — dedi.


\par }{\MM \VS{42}Aⱨab ⱪopup yǝp-iqix üqün qiⱪti. Əmma Iliyas Karmǝlning qoⱪⱪisiƣa qiⱪip yǝrgǝ engixip, bexini tizining otturisiƣa ⱪoyup tizlinip

\VS{43}hizmǝtkariƣa: — Qiⱪip dengiz tǝrǝpkǝ ⱪariƣin, dedi. U qiⱪip sǝpselip ⱪarap: — Ⱨeqnǝrsǝ kɵrünmǝydu, dedi. U jǝmiy yǝttǝ ⱪetim: — Berip ⱪarap baⱪⱪin, dǝp buyrudi.


\par }{\MM \VS{44}Yǝttinqi ⱪetim kǝlgǝndǝ u: — Mana, dengizdin qiⱪiwatⱪan, adǝm aliⱪinidǝk kiqik bir bulutni kɵrdum — dedi. Iliyas uningƣa: — Qiⱪip Aⱨabⱪa: — «Ⱨarwini ⱪetip tɵwǝngǝ qüxkin, bolmisa yamƣur seni tosuwalidu», dǝp eytⱪin, — dedi.


\par }{\MM \VS{45}Angƣuqǝ asman bulut bilǝn tutulup, boran qiⱪip ⱪattiⱪ bir yamƣur yaƣdi. Aⱨab ⱨarwiƣa qiⱪip Yizrǝǝlgǝ kǝtti.

\VS{46}Pǝrwǝrdigarning ⱪoli Iliyasning wujudida turƣaq, u belini baƣlap Aⱨabning aldida Yizrǝǝlning kirix eƣiziƣiqǝ yügürüp mangdi.


\par }{\BB \par }
{\BB \par }
{\MM \par }

\Chap{19}{\SH Iliyas pǝyƣǝmbǝr Yizǝbǝldin ⱪaqidu
\par }
{\MM \VerseOne{1}Lekin Aⱨab Iliyasning ⱨǝmmǝ ⱪilƣinini, jümlidin ⱨǝmmǝ pǝyƣǝmbǝrlǝrni ⱪiliqlap ɵltürginini Yizǝbǝlgǝ eytip bǝrdi.


\par }{\MM \VS{2}Yizǝbǝl bolsa Iliyasⱪa bir hǝwǝrqi ǝwǝtip: — Əgǝr ǝtǝ muxu waⱪitⱪiqǝ sǝn xularning janliriƣa ⱪilƣiningdǝk mǝn sening jeningni ohxax ⱪilmisam, ilaⱨlar mangimu xundaⱪ ⱪilsun ⱨǝmdǝ uningdinmu ziyadǝ ⱪilsun! — dǝp eytⱪuzdi.


\par }{\MM \VS{3}U buni bilgǝndǝ, ɵz jenini ⱪutⱪuzmaⱪ üqün ⱪeqip Yǝⱨuda tǝwǝsidiki Bǝǝr-Xebaƣa bardi. U u yǝrdǝ ɵz hizmǝtkarini ⱪaldurup ⱪoyup,

\VS{4}ɵzi qɵlning iqigǝ ⱪarap bir kün yol mangdi. U u yǝrdiki bir xiwaⱪning ⱪexiƣa kelip uning astida olturup, ɵzining ɵlümigǝ tilǝk tilǝp: — I Pǝrwǝrdigar ǝmdi boldi, jenimni alƣin; nemila degǝnbilǝn mǝn ata-bowilirimdin artuⱪ ǝmǝsmǝn, — dedi.


\par }{\MM \VS{5}U xu xiwaⱪ astida yetip uhlap ⱪaldi. Mana bir pǝrixtǝ uni noⱪup uningƣa: — Ⱪopup, nan yegin, dedi.


\par }{\MM \VS{6}U ⱪarisa bexida ⱪiziⱪ qoƣlarda pixiwatⱪan bir poxkal wǝ bir koza su turatti. U yǝp-iqip yǝnǝ uhliƣili yatti.

\VS{7}Andin Pǝrwǝrdigarning Pǝrixtisi yǝnǝ kelip ikkinqi ⱪetim uni noⱪup uningƣa: — Ⱪopup nan yegin. Bolmisa yolungning eƣirini kɵtürǝlmǝysǝn, dedi.


\par }{\MM \VS{8}U ⱪopup yǝp-iqti. Xu taamdin alƣan ⱪuwwǝt bilǝn u ⱪiriⱪ keqǝ-kündüz mengip Hudaning teƣi Ⱨorǝbgǝ yetip bardi.
\FTNT{◼}{{\FR 19:8 }{\FT{{\BD{«Hudaning teƣi Ⱨorǝb»}} — «Ⱨorǝb teƣi» dǝl Paran qɵl-bayawaniƣa jaylaxⱪan, Musa pǝyƣǝmbǝr turup Israil üqün «Tǝwrat ⱪanuni»ni ⱪobul ⱪilƣan «Sinay teƣi»dur.}}}  \XREF{◘}{{\XO 19:8 }{\XT{Mis. 34:28; Mat. 4:2}}}

\VS{9}U u yǝrdiki ƣarƣa kirip ⱪondi. Wǝ mana, Pǝrwǝrdigarning sɵzi uningƣa kelip mundaⱪ degǝndǝ: — I Iliyas, bu yǝrdǝ nemǝ ⱪiliwatisǝn?
\FTNT{◼}{{\FR 19:9 }{\FT{{\BD{«U u yǝrdiki ƣarƣa kirip ⱪondi»}} — ibraniy tilida «U
{\BD{axu}} ƣarƣa kirip ⱪondi» deyilidu. «Axu ƣar» degǝn sɵzgǝ ⱪariƣanda oylaymizki, bu ƣar tonux bir jay bolsa kerǝk. Yǝⱨudiy ɵlimilar bu ƣarni Huda Musa pǝyƣǝmbǝrni yoxurup ⱪoyƣan jay idi dǝp ⱪaraytti, biz bu pikirgǝ ⱪayilmiz («Mis.» 33:21-22ni kɵrüng).}}}


\par }{\MM \VS{10}U jawab berip: — Samawi ⱪoxunlarning Sǝrdari bolƣan Huda Pǝrwǝrdigar üqün zor otluⱪ muⱨǝbbǝt bilǝn ⱨǝsǝt ⱪildim. Qünki Israillar Sening ǝⱨdǝngni taxlap ⱪurbangaⱨliringni yiⱪitip, Sening pǝyƣǝmbǝrliringni ⱪiliq bilǝn ɵltürdi. Mǝn, yalƣuz mǝnla ⱪaldim wǝ ular mening jenimni alƣili ⱪǝstlǝwatidu, dedi.
\FTNT{◼}{{\FR 19:10 }{\FT{{\BD{«Pǝrwǝrdigar üqün zor otluⱪ muⱨǝbbǝt bilǝn ⱨǝsǝt ⱪildim»}} — demisǝkmu, Iliyasning: «otluⱪ muⱨǝbbǝt bilǝn ⱨǝsǝt ⱪildim» degini ɵzining Israilning Hudaƣa ǝmǝs, bǝlki türlük yirginqlik butlarƣa ibadǝt ⱪilƣanliⱪiƣa ⱪarap «ibadǝt pǝⱪǝt Hudaƣila mǝnsup bolux kerǝk» dǝp butlarƣa yaki butlarning kǝynidǝ turuwatⱪan jin-xǝytanlarƣa wǝ ularning wǝkili bolƣan sahta pǝyƣǝmbǝrlǝrgǝ bolƣan ⱨǝsitini kɵrsitidu.}}}  \XREF{◘}{{\XO 19:10 }{\XT{Rim. 11:3}}}


\par }{\MM \VS{11}U uningƣa: — Qiⱪip, Pǝrwǝrdigarning aldida taƣda turƣin, dedi. Mana, Pǝrwǝrdigar ɵtüp ketiwatatti;
{\ADD{uning aldida}} zor küqlük bir xamal qiⱪip, taƣlarni sundurup, ⱪoram taxlarni parqilap qeⱪiwǝtti. Lekin Pǝrwǝrdigar xamalda ǝmǝs idi. Xamaldin keyin bir yǝr tǝwrǝx boldi. Lekin Pǝrwǝrdigar yǝr tǝwrǝxtǝ ǝmǝs idi.

\VS{12}Yǝr tǝwrǝxtin keyin bir lawuldiƣan ot kɵtürüldi. Lekin Pǝrwǝrdigar otta ǝmǝs idi. Ottin keyin boxⱪina, mulayim bir awaz anglandi.
\FTNT{◼}{{\FR 19:12 }{\FT{{\BD{«boxⱪina, mulayim bir awaz anglandi»}} — yaki «yenik, box bir tinix awaz anglandi».}}}


\par }{\MM \VS{13}Wǝ xundaⱪ boldiki, Iliyas xuni anglap, yüzini yepinqisi bilǝn orap ƣarning aƣziƣa berip turdi. Mana, bir awaz qiⱪip uningƣa: — I Iliyas, sǝn bu yǝrdǝ nemǝ ⱪiliwatisǝn? — dedi.


\par }{\MM \VS{14}U jawab berip: — Samawi ⱪoxunlarning Sǝrdari bolƣan Huda Pǝrwǝrdigar üqün zor otluⱪ muⱨǝbbǝt bilǝn ⱨǝsǝt ⱪildim. Qünki Israillar Sening ǝⱨdǝngni taxlap ⱪurbangaⱨliringni yiⱪitip, Sening pǝyƣǝmbǝrliringni ⱪiliq bilǝn ɵltürdi. Mǝn yalƣuz mǝnla ⱪaldim wǝ ular mening jenimni alƣili ⱪǝstlǝwatidu, dedi.


\par }{\MM \VS{15}Pǝrwǝrdigar uningƣa mundaⱪ dedi: — «Barƣin, kǝlgǝn yolung bilǝn ⱪaytip, andin Dǝmǝxⱪning qɵligǝ barƣin. U yǝrgǝ barƣanda Ⱨazaǝlni Suriyǝ üstigǝ padixaⱨ boluxⱪa mǝsiⱨ ⱪilƣin.
\FTNT{◼}{{\FR 19:15 }{\FT{{\BD{«Ⱨazaǝlni Suriyǝ üstigǝ padixaⱨ boluxⱪa mǝsiⱨ ⱪilƣin»}} — «mǝsiⱨ ⱪilix» toƣrisida 1:34diki izaⱨatni kɵrüng.}}}

\VS{16}Andin Nimxining oƣli Yǝⱨuni Israilning üstigǝ padixaⱨ boluxⱪa mǝsiⱨ ⱪilƣin; ɵz ornungƣa pǝyƣǝmbǝr boluxⱪa Abǝl-Mǝⱨolaⱨliⱪ Xafatning oƣli Elixanimu mǝsiⱨ ⱪilƣin.

\VS{17}Wǝ xundaⱪ boliduki, Ⱨazaǝlning ⱪiliqidin ⱪeqip ⱪutulƣan ⱨǝrbirini Yǝⱨu ɵltüridu; Yǝⱨuning ⱪiliqidin ⱪeqip ⱪutulƣan ⱨǝrbirini Elixa ɵltüridu.
\XREF{◘}{{\XO 19:17 }{\XT{2Pad. 9:14-37}}}

\VS{18}Lekin Israilda yǝttǝ ming kixini, yǝni Baalning aldida tizlirini pükmigǝn wǝ uningƣa aƣzini sɵygüzmigǝn ⱨǝrbirini ɵzümgǝ saⱪlap ⱪaldurdum».
\FTNT{◼}{{\FR 19:18 }{\FT{{\BD{«uningƣa aƣzini sɵygüzmigǝn ⱨǝrbirini ɵzümgǝ saⱪlap ⱪaldurdum»}} — Hudaning Iliyas pǝyƣǝmbǝrgǝ eytⱪan sɵzlirining ǝⱨmiyiti, xundaⱪla Iliyasning Ⱨorǝb teƣiƣa sǝpirining mǝⱪsiti toƣruluⱪ «ⱪoxumqǝ sɵz»imizni kɵrüng.}}}  \XREF{◘}{{\XO 19:18 }{\XT{Rim. 11:4}}}


\par }{\MM \VS{19}U u yǝrdin qiⱪip, Xafatning oƣli Elixani tapti. U qaƣda u yǝr ⱨǝydǝwatatti; uning aldida on ikki jüp uy bar idi, u on ikkinqisi bilǝn ⱪox ⱨǝydǝwatatti. Iliyas kelip uning üstigǝ ɵz yepinqisini taxlap artip ⱪoydi.
\FTNT{◼}{{\FR 19:19 }{\FT{{\BD{«{\BDIT{Iliyas}}... Xafatning oƣli Elixani tapti... uning üstigǝ ɵz yepinqisini taxlap artip ⱪoydi»}} — Iliyas muxu ⱨǝrikiti bilǝn «Sǝn Elixaƣa pǝyƣǝmbǝrlik hizmitim tapxuruldi» degǝndǝk idi.}}}

\VS{20}U uylarni taxlap Iliyasning kǝynidin yügürüp kelip: — Meni berip atam bilǝn anamni sɵygili ⱪoyƣin, andin mǝn kelip sanga ǝgixǝy, — dedi. U uningƣa: — Ⱪaytⱪin; mǝn sanga nemǝ ⱪildim? — dedi.
\FTNT{◼}{{\FR 19:20 }{\FT{{\BD{«Ⱪaytⱪin; mǝn sanga nemǝ ⱪildim?»}} — Iliyasning bu degini bǝlkim Elixaƣa: «Pǝyƣǝmbǝrlik yoli tǝs, seningdǝ Hudaning qaⱪiriⱪi bolmisa manga ⱨǝrgiz ǝgǝxmǝ!» degǝndǝk bir agaⱨ boluxi mumkin. «Padixaⱨlar (2)» 2-babta Iliyas Elixaƣa yǝnǝ buningƣa ohxap ketidiƣan sɵzni ⱪilidu.}}}


\par }{\MM \VS{21}U uningdin ayrilip, ɵzi ixlǝtkǝn bir jüp uyni soyup, ularning jabduⱪini otun ⱪilip, gɵxini pixurup hǝlⱪⱪǝ beriwidi, ular yedi. Andin u ornidin ⱪopup Iliyasning kǝynidin ǝgixip, uning hizmitidǝ boldi.


\par }{\BB \par }
{\BB \par }
{\MM \par }

\Chap{20}{\SH Huda Israilni Suriyǝdin ⱪutⱪuzidu
\par }
{\MM \VerseOne{1}Suriyǝning padixaⱨi Bǝn-Ⱨadad pütkül ⱪoxunini jǝm ⱪildi; u ottuz ikki padixaⱨni at wǝ jǝng ⱨarwiliri bilǝn elip qiⱪip, Samariyǝgǝ ⱪorxap ⱨujum ⱪildi.

\VS{2}U ǝlqilǝrni xǝⱨǝrgǝ kirgüzüp Israilning padixaⱨi Aⱨabning ⱪexiƣa ǝwǝtip uningƣa: —

\VS{3}«Bǝn-Ⱨadad mundaⱪ dǝydu: — Sening kümüx bilǝn altunung, sening ǝng qirayliⱪ hotunliring bilǝn baliliringmu meningkidur» dǝp yǝtküzdi.


\par }{\MM \VS{4}Israilning padixaⱨi uningƣa: — I ƣojam padixaⱨ, sili eytⱪanliridǝk mǝn ɵzüm wǝ barliⱪim siliningkidur, dǝp jawab bǝrdi.


\par }{\MM \VS{5}Əlqilǝr yǝnǝ kelip: — «Bǝn-Ⱨadad sɵz ⱪilip mundaⱪ dǝydu: — Sanga dǝrwǝⱪǝ: — Sening kümüx bilǝn altunungni, sening hotunliring bilǝn baliliringni manga tapxurup berisǝn, degǝn hǝwǝrni ǝwǝttim.

\VS{6}Lekin ǝtǝ muxu waⱪitlarda hizmǝtkarlirimni yeningƣa ǝwǝtimǝn; ular ordang bilǝn hizmǝtkarliringning ɵylirini ahturup, sening kɵzliringdǝ nemǝ ǝziz bolsa, ular xuni ⱪoliƣa elip kelidu» — dedi.


\par }{\MM \VS{7}U waⱪitta Israilning padixaⱨi zemindiki ⱨǝmmǝ aⱪsaⱪallarni qaⱪirip ularƣa: — Bu kixining ⱪandaⱪ awariqilik qiⱪarmaⱪqi bolƣanliⱪini bilip ⱪelinglar. U manga hǝwǝr ǝwǝtip mǝndin hotunlirim bilǝn balilirim, kümüx bilǝn altunlirimni tǝlǝp ⱪilƣinida mǝn uningƣa yaⱪ demidim, dedi.


\par }{\MM \VS{8}Barliⱪ aⱪsaⱪallar bilǝn hǝlⱪning ⱨǝmmisi uningƣa: — Ⱪulaⱪ salmiƣin, uningƣa maⱪul demigin, dedi.


\par }{\MM \VS{9}Buning bilǝn u Bǝn-Ⱨadadning ǝlqilirigǝ: — Ƣojam padixaⱨⱪa, sili adǝm ǝwǝtip, ɵz kǝminiliridin dǝslǝptǝ soriƣanning ⱨǝmmisini ada ⱪilimǝn; lekin keyinkisigǝ maⱪul deyǝlmǝymǝn, dǝp beringlar, — dedi. Əlqilǝr yenip berip xu sɵzni yǝtküzdi.


\par }{\MM \VS{10}Bǝn-Ⱨadad uningƣa yǝnǝ hǝwǝr ǝwǝtip: — «Pütkül Samariyǝ xǝⱨiridǝ manga ǝgǝxkǝnlǝrning ⱪolliriƣa oqumliƣudǝk topa ⱪelip ⱪalsa, ilaⱨlar mangimu xundaⱪ ⱪilsun wǝ uningdin axurup ⱪilsun!» — dedi.


\par }{\MM \VS{11}Lekin Israilning padixaⱨi jawab berip: — «Sawut-ⱪorallar bilǝn jabdunƣuqi sawut-ⱪorallardin yexingüqidǝk mahtinip kǝtmisun!» dǝp eytinglar, — dedi.
\FTNT{◼}{{\FR 20:11 }{\FT{{\BD{«Sawut-ⱪorallar bilǝn jabdunƣuqi sawut-ⱪorallardin yexingüqidin mahtinip kǝtmisun!»}} — degǝn maⱪal-tǝmsilning mǝnisi bǝlkim «Jǝng aldida turup ɵzüngni ƣǝlibiqi sanima» — «Qüqürini ham sanima» degǝndǝk.}}}


\par }{\MM \VS{12}Bǝn-Ⱨadad bu sɵzni angliƣanda ⱨǝrⱪaysi padixaⱨlar bilǝn qedirlirida xarab iqixiwatatti. U hizmǝtkarliriƣa: — Sǝpkǝ tizilinglar, dedi. Xuni dewidi, ular xǝⱨǝrgǝ ⱨujum ⱪilixⱪa tizilixti.


\par }{\BB \par }
{\MM \par }
{\SH Pǝrwǝrdigar Israilni ⱪutⱪuzidu
\par }
{\MM \VS{13}U waⱪitta bir pǝyƣǝmbǝr Israilning padixaⱨi Aⱨabning ⱪexiƣa kelip: — Pǝrwǝrdigar mundaⱪ dǝydu: — «Bu zor bir top adǝmni kɵrdüngmu? Mana, Mǝn bu küni ularni sening ⱪolungƣa tapxurimǝn; xuning bilǝn sǝn Mening Pǝrwǝrdigar ikǝnlikimni bilisǝn», dedi.


\par }{\MM \VS{14}Aⱨab: — Kimning wasitisi bilǝn bolidu? dǝp soridi. U: — Pǝrwǝrdigar mundaⱪ dǝydu: «Waliylarning ƣulamliri bilǝn bolidu», dedi. U yǝnǝ: — Kim ⱨujumni baxlaydu? — dǝp soridi. U: — Sǝn ɵzüng, dedi.


\par }{\MM \VS{15}U waⱪitta waliylarning ƣulamlirini saniwidi, ularning sani ikki yüz ottuz ikki nǝpǝr qiⱪti. Andin keyin u ⱨǝmmǝ hǝlⱪni, yǝni barliⱪ Israillarni saniwidi, ularning sani yǝttǝ ming nǝpǝr qiⱪti.

\VS{16}Israillar xǝⱨǝrdin qüx waⱪtida qiⱪti. Bǝn-Ⱨadad bilǝn xu padixaⱨlar, yǝni yardǝmgǝ kǝlgǝn ottuz ikki padixaⱨ bolsa qedirlirida xarab iqip mǝst boluxⱪanidi.

\VS{17}Waliylarning ƣulamliri yürüxtǝ awwal mangdi. Bǝn-ⱨadad adǝm ǝwǝtiwidi, ular uningƣa hǝwǝr berip: — «Samariyǝdin adǝmlǝr keliwatidu» — dedi.


\par }{\MM \VS{18}U: — Əgǝr sülⱨi tüzüxkǝ qiⱪⱪan bolsa ularni tirik tutunglar, ǝgǝr soⱪuxⱪili qiⱪⱪan bolsimu ularni tirik tutunglar, dedi.


\par }{\MM \VS{19}Əmdi waliylarning bu ƣulamliri wǝ ularning kǝynidiki ⱪoxun xǝⱨǝrdin qiⱪip,

\VS{20}ⱨǝrbiri ɵzigǝ uqriƣan adǝmni qepip ɵltürdi. Suriylǝr ⱪaqti; Israil ularni ⱪoƣlidi. Suriyǝning padixaⱨi Bǝn-Ⱨadad bolsa atⱪa minip atliⱪlar bilǝn ⱪeqip ⱪutuldi.

\VS{21}Israilning padixaⱨi qiⱪip ⱨǝm atliⱪlarni ⱨǝm jǝng ⱨarwilirini bitqit ⱪilip Suriylǝrni ⱪattiⱪ ⱪir-qap ⱪildi.


\par }{\MM \VS{22}Pǝyƣǝmbǝr yǝnǝ Israilning padixaⱨining ⱪexiƣa kelip uningƣa: — Ɵzüngni mustǝⱨkǝmlǝp, ɵzüngni obdan dǝngsǝp, nemǝ ⱪilixing kerǝklikini oylap baⱪⱪin. Qünki kelǝr yili ǝtiyazda Suriyǝning padixaⱨi sǝn bilǝn jǝng ⱪilƣili yǝnǝ qiⱪidu, dedi.


\par }{\MM \VS{23}Suriyǝning padixaⱨining hizmǝtkarliri uningƣa mundaⱪ dedi: — «Ularning ilaⱨi taƣ ilaⱨi bolƣaqⱪa, ular bizgǝ küqlük kǝldi. Lekin biz tüzlǝngliktǝ ular bilǝn soⱪuxsaⱪ, jǝzmǝn ularƣa küqlük kelimiz.

\VS{24}Əmdi xundaⱪ ⱪilƣayliki, padixaⱨlarning ⱨǝrbirini ɵz mǝnsipidin qüxürüp, ularning ornida waliylarni tikligǝyla.

\VS{25}Andin sili mǝⱨrum bolƣan ⱪoxunliriƣa barawǝr bolƣan yǝnǝ bir ⱪoxunni, yǝni atning orniƣa at, ⱨarwining orniƣa ⱨarwa tǝyyar ⱪildurup ɵzlirigǝ yiƣⱪayla; biz tüzlǝngliktǝ ular bilǝn soⱪuxayli; xuning bilǝn ularƣa küqlük kǝlmǝmduⱪ?». U ularning sɵzigǝ ⱪulaⱪ selip xundaⱪ ⱪildi.


\par }{\MM \VS{26}Keyinki yili ǝtiyazda Bǝn-Ⱨadad Suriylǝrni editlap toluⱪ yiƣip, Israil bilǝn jǝng ⱪilƣili Afǝk xǝⱨirigǝ qiⱪti.

\VS{27}Israillarmu ɵzlirini editlap, ozuⱪ-tülük tǝyyarlap, ular bilǝn jǝng ⱪilixⱪa qiⱪti. Israillar ularning udulida bargaⱨ tikliwidi, Suriylǝrning aldida huddi ikki top kiqik oƣlaⱪ padisidǝk kɵründi. Lekin Suriylǝr pütkül zeminni ⱪapliƣanidi.


\par }{\MM \VS{28}Əmma Hudaning adimi Israilning padixaⱨining ⱪexiƣa kelip uningƣa: — Pǝrwǝrdigar mundaⱪ dǝydu: — «Suriylǝr: Pǝrwǝrdigar taƣ ilaⱨidur, jilƣilarning ilaⱨi ǝmǝs, dǝp eytⱪini üqün, Mǝn bu zor bir top adǝmning ⱨǝmmisini sening ⱪolungƣa tapxurimǝn; xuning bilǝn silǝr Mening Pǝrwǝrdigar ikǝnlikimni bilip yetisilǝr», dedi.


\par }{\MM \VS{29}Ikki tǝrǝp yǝttǝ kün bir-birining udulida bargaⱨlirida turdi. Yǝttinqi küni soⱪux baxlandi. Israillar bir kündǝ Suriylǝrdin yüz ming piyadǝ ǝskǝrni ɵltürdi.

\VS{30}Ⱪalƣanlar Afǝk xǝⱨirigǝ ⱪeqip kiriwaldi; lekin sepili ɵrülüp ulardin yigirmǝ yǝttǝ ming adǝmning üstigǝ qüxüp besip ɵltürdi. Bǝn-Ⱨadad ɵzi bǝdǝr ⱪeqip xǝⱨǝrgǝ kirip iqkiridiki bir ɵygǝ mɵküwaldi.


\par }{\MM \VS{31}Hizmǝtkarliri uningƣa: — Mana biz Israilning padixaⱨlirini rǝⱨimlik padixaⱨlar dǝp angliduⱪ; xuning üqün bǝllirimizgǝ bɵz baƣlap baxlirimizƣa kula yɵgǝp Israilning padixaⱨiƣa tǝslimgǝ qiⱪayli. U silining janlirini ayarmikin? — dedi.

\VS{32}Xuning bilǝn ular bǝllirigǝ bɵz baƣlap baxliriƣa kula yɵgǝp Israilning padixaⱨining ⱪexiƣa berip uningƣa: — Kǝminiliri Bǝn-Ⱨadad: «Jenimni ayiƣayla», dǝp iltija ⱪildi, dedi. U bolsa: — U tehi ⱨayatmu? U mening buradirim, dedi.


\par }{\MM \VS{33}Bu adǝmlǝr bu sɵzni yahxiliⱪning alamiti, dǝp oylap, dǝrⱨalla uning bu sɵzini qing tutuwelip: — Bǝn-Ⱨadad silining buradǝrliridur! — dedi. U: — Uni elip kelinglar, dǝp buyrudi. Xuning bilǝn Bǝn-Ⱨadad uning ⱪexiƣa qiⱪti; xuning bilǝn u uni ⱪolidin tartip jǝng ⱨarwisiƣa qiⱪardi.


\par }{\MM \VS{34}Bǝn-Ⱨadad uningƣa: — Mening atam silining atiliridin alƣan xǝⱨǝrlǝrni siligǝ ⱪayturup berǝy. Atam Samariyǝdǝ rǝstǝ-bazarlirini tikligǝndǝk sili ɵzliri üqün Dǝmǝxⱪtǝ rǝstǝ-bazarlarni tiklǝyla, — dedi. Aⱨab: — Bu xǝrt bilǝn seni ⱪoyup berǝy, dedi. Xuning bilǝn ikkisi ǝⱨdǝ ⱪilixti wǝ u uni ⱪoyup bǝrdi.


\par }{\MM \VS{35}Pǝyƣǝmbǝrlǝrning xagirtlirining biri Pǝrwǝrdigarning buyruⱪi bilǝn yǝnǝ birigǝ: — Sǝndin ɵtünimǝn, meni urƣin, dedi. Lekin u adǝm uni urƣili unimidi.
\FTNT{◼}{{\FR 20:35 }{\FT{{\BD{«Pǝyƣǝmbǝrlǝrning xagirtliri»}} — bu ibarǝ sɵz ibraniy tilida «pǝyƣǝmbǝrlǝrning oƣulliri» degǝnlik bilǝn ipadilinidu.}}}

\VS{36}Xuning bilǝn u uningƣa: — Sǝn Pǝrwǝrdigarning sɵzini anglimiƣining üqün mana bu yǝrdin kǝtkiningdǝ bir xir seni boƣup ɵltüridu, — dedi. U uning yenidin qiⱪⱪanda, uningƣa bir xir uqrap uni ɵltürdi.


\par }{\MM \VS{37}Andin keyin u yǝnǝ bir adǝmni tepip uningƣa: — Sǝndin ɵtünimǝn, meni urƣin, dedi. U adǝm uni ⱪattiⱪ urup zǝhimlǝndürdi.

\VS{38}Andin pǝyƣǝmbǝr berip ɵz ⱪiyapitini ɵzgǝrtip, kɵzlirini tengiⱪ bilǝn tengip yol boyida padixaⱨni kütüp turdi.


\par }{\MM \VS{39}Padixaⱨ xu yǝrdin ɵtkǝndǝ u padixaⱨni qaⱪirip: — Kǝminiliri kǝskin jǝng mǝydaniƣa qiⱪⱪanidim, wǝ mana, bir adǝm manga burulup, bir kixini tapxurup: «Bu kixigǝ qing ⱪariƣin, ⱨǝrⱪandaⱪ sǝwǝbtin u yoⱪap kǝtsǝ, sǝn ɵz jeningni uning jenining orniƣa tɵlǝysǝn; bolmisa bir talant kümüx tɵlǝysǝn», dedi.

\VS{40}Lekin mǝn kǝminiliri u-bu ix bilǝn bǝnd bolup ketip, uni yoⱪitip ⱪoydum, dedi. Israilning padixaⱨi uningƣa: — Ɵzüng bekitkiningdǝk sanga ⱨɵküm ⱪilinidu! — dedi.


\par }{\MM \VS{41}U dǝrⱨal kɵzliridin tengiⱪni eliwǝtti; Israilning padixaⱨi uni tonup uning pǝyƣǝmbǝrlǝrdin biri ikǝnlikini kɵrdi.

\VS{42}Pǝyƣǝmbǝr uningƣa: — Pǝrwǝrdigar mundaⱪ dǝydu: — «Mǝn ⱨalakǝtkǝ bekitkǝn adǝmni ⱪolungdin ⱪutulƣili ⱪoyƣining üqün sening jening uning jenining ornida elinidu; sening hǝlⱪing uning hǝlⱪining ornida elinidu», dedi.
\XREF{◘}{{\XO 20:42 }{\XT{1Pad. 22:37, 38}}}


\par }{\MM \VS{43}Xuning bilǝn Israilning padixaⱨi hapa bolup, ƣǝxlikkǝ qɵmgǝn ⱨalda Samariyǝgǝ ⱪaytip ordisiƣa kirdi.


\par }{\BB \par }
{\BB \par }
{\MM \par }

\Chap{21}{\SH Aⱨab ⱪatilliⱪ ⱪilip Nabotni ɵltüridu
\par }
{\MM \VerseOne{1}Bu ixlardin keyin xundaⱪ boldiki, Yizrǝǝllik Nabotning Yizrǝǝldǝ, Samariyǝning padixaⱨi Aⱨabning ordisining yenida bir üzümzarliⱪi bar idi.

\VS{2}Aⱨab Nabotⱪa sɵz ⱪilip: — Ɵz üzümzarliⱪingni manga bǝrgin, mening ɵyümgǝ yeⱪin bolƣaq, uni bir sǝy-kɵktatliⱪ baƣ ⱪilay. Uning ornida sanga obdanraⱪ bir üzümzarliⱪ berǝy yaki layiⱪ kɵrsǝng baⱨasini nǝⱪ berimǝn, dedi.


\par }{\MM \VS{3}Əmma Nabot Aⱨabⱪa: — Pǝrwǝrdigar meni ata-bowilirimning mirasini sanga setixni mǝndin neri ⱪilsun, dedi.


\par }{\MM \VS{4}Aⱨab Yizrǝǝllik Nabotning: «Ata-bowilirimning mirasini sanga bǝrmǝymǝn» dǝp eytⱪan sɵzidin hapa bolup ƣǝxlikkǝ qɵmgǝn ⱨalda ordisiƣa ⱪaytti; u kariwatta yetip yüzini
{\ADD{tam}} tǝrǝpkǝ ɵrüp nanmu yemidi.

\VS{5}Hotuni Yizǝbǝl uning ⱪexiƣa kelip: Roⱨiy kǝypiyating nemixⱪa xunqǝ tɵwǝn, nemixⱪa nan yemǝysǝn? — dedi.


\par }{\MM \VS{6}U uningƣa: — Mǝn Yizrǝǝllik Nabotⱪa sɵz ⱪilip: «Üzümzarliⱪingni manga pulƣa bǝrsǝng, yaki layiⱪ kɵrsǝng uning orniƣa baxⱪa üzümzarliⱪ berǝy» dedim. Lekin u: «Sanga üzümzarliⱪimni bǝrmǝymǝn» dedi, — dedi.


\par }{\MM \VS{7}Hotuni Yizǝbǝl uningƣa: — Sǝn ⱨazir Israilning üstigǝ sǝltǝnǝt ⱪilƣuqi ǝmǝsmu? Ⱪopup nan yǝp, kɵnglüngni hux ⱪilƣin; mǝn sanga Yizrǝǝllik Nabotning üzümzarliⱪini erixtürimǝn, dedi.


\par }{\MM \VS{8}Andin u Aⱨabning namida bir hǝt yezip, üstigǝ uning mɵⱨürini besip, hǝtni Nabotning xǝⱨiridǝ uning bilǝn turuwatⱪan aⱪsaⱪallar wǝ mɵtiwǝrlǝrgǝ ǝwǝtti.

\VS{9}Hǝttǝ u mundaⱪ yazƣanidi: — «Roza tutux kerǝk dǝp buyrup, hǝlⱪning arisida Nabotni tɵrdǝ olturƣuzƣin;

\VS{10}ikki adǝmni, yǝni Beliyalning balisini uning udulida olturƣuzup, ularni Nabotning üstidin ǝrz ⱪilƣuzup: «Sǝn Hudaƣa wǝ padixaⱨⱪa lǝnǝt oⱪudung» dǝp guwaⱨliⱪ bǝrgüzünglar. Andin uni elip qiⱪip qalma-kesǝk ⱪilip ɵltürünglar».
\FTNT{◼}{{\FR 21:10 }{\FT{{\BD{«Beliyalning balisi»}} — ibraniy tilida «Belial» Iblisning (yǝni Xǝytanning) yǝnǝ bir ismi. Demǝk, bu sɵz tolimu iplas adǝmni kɵrsitidu.}}}


\par }{\MM \VS{11}Xǝⱨǝrning adǝmliri, yǝni uning xǝⱨiridǝ turuwatⱪan aⱪsaⱪalar bilǝn mɵtiwǝrlǝr Yizǝbǝlning ularƣa ǝwǝtkǝn hetidǝ pütülgǝndǝk ⱪildi;

\VS{12}ular rozini buyrup, hǝlⱪning arisida Nabotni tɵrdǝ olturƣuzdi.

\VS{13}Andin u ikki adǝm, yǝni Beliyalning baliliri hǝlⱪning aldida Nabot üstidin ǝrz ⱪilip: «Nabot Hudaƣa wǝ padixaⱨⱪa dǝxnǝm ⱪildi» dǝp guwaⱨliⱪ bǝrdi. Xuning bilǝn ular Nabotni xǝⱨǝrning taxⱪiriƣa sɵrǝp elip qiⱪip, taxlar bilǝn qalma-kesǝk ⱪilip ɵltürdi.

\VS{14}Andin ular Yizǝbǝlgǝ adǝm ǝwǝtip: «Nabot qalma-kesǝk ⱪilip ɵltürüldi» dǝp hǝwǝr bǝrdi.


\par }{\MM \VS{15}Yizǝbǝl Nabotning qalma-kesǝk ⱪilinip ɵltürülgǝnlikini angliƣanda Aⱨabⱪa: Ⱪopup, Yizrǝǝllik Nabotning sanga pulƣa bǝrgili unimiƣan üzümzarliⱪini tapxurup alƣin; qünki Nabot ⱨayat ǝmǝs, bǝlki ɵldi, dedi.


\par }{\MM \VS{16}Xundaⱪ boldiki, Aⱨab Nabotning ɵlgǝnlikini anglap, Yizrǝǝllik Nabotning üzümzarliⱪini igilǝx üqün xu yǝrgǝ bardi.

\VS{17}Lekin Pǝrwǝrdigarning sɵzi Tixbiliⱪ Iliyasⱪa kelip mundaⱪ degǝndǝ: —

\VS{18}Ⱪopup berip, Samariyǝdǝ olturuxluⱪ Israil padixaⱨi Aⱨab bilǝn uqraxⱪin; mana u Nabotning üzümzarliⱪida turidu; qünki uni igiliwelix üqün u yǝrgǝ bardi.

\VS{19}Uningƣa: — «Adǝm ɵltürdüngmu, yerini igiliwaldingmu?» — degin. Andin uningƣa yǝnǝ sɵz ⱪilip: — Pǝrwǝrdigar mundaⱪ dǝydu: — «Nabotning ⱪenini itlar yaliƣan jayda sening ⱪeningnimu itlar yalaydu» — degin».


\par }{\MM \VS{20}Aⱨab Iliyasⱪa: — I düxminim, meni taptingmu? — dedi. U jawabǝn mundaⱪ dedi: — Rast, mǝn seni taptim; qünki sǝn Pǝrwǝrdigarning nǝziridǝ rǝzillik ⱪilix üqün ɵzüngni setiwǝtting.

\VS{21}Pǝrwǝrdigar: «Mana, Mǝn üstünggǝ bala qüxürüp nǝslingni yoⱪitip, sǝn Aⱨabning Israilda ⱪalƣan jǝmǝtidiki ⱨǝmmǝ ǝrkǝkni, ⱨǝtta ajiz yaki meyip bolsun, ⱨǝmmisini üzüp yoⱪitimǝn;
\FTNT{◼}{{\FR 21:21 }{\FT{{\BD{«Mǝn ... nǝslingni yoⱪitip,...»}} — yaki «Mǝn nǝslingni...kɵydürüwetip,...».
{\BD{«Aⱨabning Israilda ⱪalƣan jǝmǝtidiki ⱨǝmmǝ ǝrkǝk»}} — ibraniy tilida: «Aⱨabning Israilda ⱪalƣan jǝmǝtidǝ, tamƣa ⱪarap siyidiƣan ⱨǝrbiri» degǝnlik bilǝn ipadilinidu.
{\BD{«ⱨǝtta ajiz yaki meyip bolsun, ⱨǝmmisini...»}} — buning baxⱪa birhil tǝrjimisi: «yaki ⱪul yaki ⱨɵr bolsun, ⱨǝmmisini...».}}}  \XREF{◘}{{\XO 21:21 }{\XT{2Pad. 9:7, 8, 9}}}

\VS{22}wǝ sǝn Mening ƣǝzipimni ⱪozƣap Israilni gunaⱨⱪa azdurƣining üqün sening jǝmǝtingni Nibatning oƣli Yǝroboamning jǝmǝti wǝ Ahiyaⱨning oƣli Baaxaning jǝmǝtigǝ ohxax ⱪilimǝn» — dǝydu, — dedi.
\XREF{◘}{{\XO 21:22 }{\XT{1Pad. 15:29; 16:3, 11}}}


\par }{\MM \VS{23}— Yizǝbǝl toƣrisidimu Pǝrwǝrdigar sɵz ⱪilip: «Yizrǝǝlning sepilining texida itlar Yizǝbǝlni yǝydu.
\XREF{◘}{{\XO 21:23 }{\XT{2Pad. 9:35-37}}}

\VS{24}Aⱨabning jǝmǝtidikilǝrdin xǝⱨǝrdǝ ɵlgǝnlǝrni itlar yǝydu; sǝⱨrada ɵlgǝnlǝrni bolsa asmandiki ⱪuxlar yǝydu» dedi

\VS{25}(Bǝrⱨǝⱪ, hotuni Yizǝbǝlning ⱪutritixliri bilǝn Pǝrwǝrdigarning nǝziridǝ rǝzillik ⱪilƣili ɵzini satⱪan Aⱨabdǝk ⱨeqkim yoⱪ idi.
\XREF{◘}{{\XO 21:25 }{\XT{1Pad. 16:33}}}

\VS{26}U Pǝrwǝrdigar Israillarning aldidin ⱨǝydǝp ⱪoƣliwǝtkǝn Amoriylarning ⱪilƣinidǝk ⱪilip, yirginqlik butlarƣa tayinip ǝgixip, lǝnǝtlik ixlarni ⱪilatti).


\par }{\MM \VS{27}Lekin Aⱨab bu sɵzlǝrni angliƣanda ɵz kiyimlirini yirtip bǝdinigǝ bɵz yɵgǝp, roza tutti. U bɵz rǝhttǝ yatatti, jimjit mangatti.


\par }{\MM \VS{28}U waⱪitta Pǝrwǝrdigarning sɵzi Tixbiliⱪ Iliyasⱪa kelip mundaⱪ degǝndǝ: —


\par }{\MM \VS{29}«Aⱨabning Mening aldimda ɵzini ⱪandaⱪ tɵwǝn tutuwatⱪanliⱪini kɵrdüngmu? U ɵzini Mening aldimda tɵwǝn tutuwatⱪanliⱪi tüpǝylidin, bu balani uning künliridǝ kǝltürmǝymǝn, bǝlki uning oƣlining künliridǝ uning jǝmǝtigǝ kǝltürimǝn».


\par }{\BB \par }
{\BB \par }
{\MM \par }

\Chap{22}{\SH Aⱨab jǝngdǝ ɵlidu
\par }
{\R 2Tar. 18:2-34

\par }{\MM \VerseOne{1}Üq yilƣiqǝ Suriyǝ bilǝn Israilning otturisida jǝng bolmiƣaqⱪa, ular tinqliⱪta ɵtti.

\VS{2}Üqinqi yilda bolsa Yǝⱨudaning padixaⱨi Yǝⱨoxafat Israilning padixaⱨini yoⱪlap bardi.

\VS{3}Israilning padixaⱨi ɵz hizmǝtkarliriƣa: — Gileadtiki Ramot bizningki ikǝnlikini bilisilǝrƣu? Xundaⱪ ikǝn, nemixⱪa biz jim olturup, tehiqǝ Suriyǝning padixaⱨining ⱪolidin uni almaymiz? — dedi.


\par }{\MM \VS{4}U Yǝⱨoxafattin: — Jǝng ⱪilƣili mening bilǝn Gileadtiki Ramotⱪa berixⱪa maⱪul bolamdila? — dǝp soridi. Yǝⱨoxafat Israilning padixaⱨiƣa jawab berip: — Biz silining-mening dǝp ayrimaymiz; mening hǝlⱪim ɵzlirining hǝlⱪidur, mening atlirim silining atliridur, dedi.
\FTNT{◼}{{\FR 22:4 }{\FT{{\BD{«Biz silining-mening dǝp ayrimaymiz»}} —Ibraniy tilida «Mǝn ɵzüm sanga ohxax bolimǝn» degǝn sɵz bilǝn ipadilinidu.}}}


\par }{\MM \VS{5}Lekin Yǝⱨoxafat Israilning padixaⱨiƣa: — Ɵtünimǝnki, bügün awwal Pǝrwǝrdigarning sɵzini sorap kɵrgǝyla, dedi.


\par }{\MM \VS{6}Xuning bilǝn Israilning padixaⱨi pǝyƣǝmbǝrlǝrni, yǝni tɵt yüzqǝ adǝmni yiƣdurup ulardin: — Soⱪuxⱪili Gileadtiki Ramotⱪa qiⱪsam bolamdu, yoⱪ? — dǝp soriwidi, ular: — Qiⱪⱪin, Rǝb uni padixaⱨning ⱪoliƣa beridu, deyixti.


\par }{\MM \VS{7}Lekin Yǝⱨoxafat bolsa: — Bulardin baxⱪa, yol soriƣudǝk Pǝrwǝrdigarning birǝr pǝyƣǝmbiri yoⱪmu? — dǝp soridi.
\FTNT{◼}{{\FR 22:7 }{\FT{{\BD{«Bulardin baxⱪa, yol soriƣudǝk Pǝrwǝrdigarning birǝr pǝyƣǝmbiri yoⱪmu?»}} — Yǝⱨoxafat (5-ayǝttǝ): «Bügün awwal Pǝrwǝrdigarning sɵzini sorap kɵrgǝyla» dǝydu . Lekin «pǝyƣǝmbǝrlǝr» «Pǝrwǝrdigar» (ibraniy tilida «Yǝⱨwǝ, Yǝⱨowaⱨ») degǝn namni (awwal) ixlǝtmǝy, bǝlki «Huda» (ibraniy tilida «Əloⱨim») yaki «Rǝb» («Adonay») dǝp ixlitidu. Xunga Yǝⱨoxafat «pǝyƣǝmbǝrlǝr»ning bexarǝtliridin ⱪattiⱪ guman ⱪilƣan bolsa kerǝk. 7-ayǝt wǝ keyinki ayǝtlǝrnimu kɵrüng.}}}


\par }{\MM \VS{8}Israilning padixaⱨi Yǝⱨoxafatⱪa jawab berip: — Pǝrwǝrdigardin yol soraydiƣan yǝnǝ bir adǝm bar; lekin u mening toƣramda ⱪutluⱪni ǝmǝs, bǝlki balayi’apǝtni kɵrsitip bexarǝt bǝrgǝqkǝ, mǝn uni ɵq kɵrimǝn. U bolsa Imlaⱨning oƣli Mikayadur, dedi. Yǝⱨoxafat: — I aliyliri, sili undaⱪ demigǝyla, dedi.


\par }{\MM \VS{9}Andin Israilning padixaⱨi bir qakirini qaⱪirip uningƣa: — Qaⱪⱪan berip, Imlaⱨning oƣli Mikayani qaⱪirtip kǝl, dǝp buyrudi.


\par }{\MM \VS{10}Əmdi Israilning padixaⱨi bilǝn Yǝⱨudaning padixaⱨi Yǝⱨoxafat xaⱨanǝ kiyimlirini kiyixip, Samariyǝning dǝrwazisining aldidiki hamanda ⱨǝrbiri ɵz tǝhtidǝ olturuxti. Ularning aldida pǝyƣǝmbǝrlǝrning ⱨǝmmisi bexarǝt bǝrmǝktǝ idi.
\XREF{◘}{{\XO 22:10 }{\XT{2Tar. 18:9}}}

\VS{11}Kǝnanaⱨning oƣli Zǝdǝkiya bolsa ɵzi tɵmürdin münggüzlǝrni yasap qiⱪip: — Pǝrwǝrdigar mundaⱪ dǝydu: — «Muxu münggüzlǝr bilǝn Suriylǝrni yoⱪatⱪuqǝ üsüp ursila», dedi.

\VS{12}Ⱨǝmmǝ pǝyƣǝmbǝrlǝr xuningƣa ohxax bexarǝt berip: «Gileadtiki Ramotⱪa qiⱪip sɵzsiz muwǝppǝⱪiyǝt ⱪazinila; qünki Pǝrwǝrdigar uni padixaⱨning ⱪoliƣa tapxuridikǝn», deyixti.


\par }{\MM \VS{13}Mikayani ⱪiqⱪirƣili barƣan hǝwǝrqi uningƣa: — Mana, ⱨǝmmǝ pǝyƣǝmbǝrlǝr birdǝk padixaⱨⱪa yahxi hǝwǝr bǝrmǝktǝ; ǝmdi ɵtünimǝn, sening sɵzüngmu ularning sɵzi bilǝn birdǝk bolup, yahxi bir hǝwǝrni bǝrgin, dedi.


\par }{\MM \VS{14}Əmma Mikaya: — Pǝrwǝrdigarning ⱨayati bilǝn ⱪǝsǝm ⱪilimǝnki, Pǝrwǝrdigar manga nemǝ eytsa, mǝn xuni eytimǝn, dedi.


\par }{\MM \VS{15}U padixaⱨning aldiƣa kǝlgǝndǝ padixaⱨ uningdin: I Mikaya, jǝng ⱪilƣili Gileadtiki Ramotⱪa qiⱪsaⱪ bolamdu, yoⱪ? — dǝp soriwidi, u uningƣa jawab berip: — Qiⱪip muwǝppǝⱪiyǝt ⱪazinisǝn; qünki Pǝrwǝrdigar xǝⱨǝrni padixaⱨning ⱪoliƣa beridu, dedi.
\FTNT{◼}{{\FR 22:15 }{\FT{{\BD{«Pǝrwǝrdigar xǝⱨǝrni padixaⱨning ⱪoliƣa beridu»}} — xübⱨisizki, Mikaya bu sɵzni kinayilik tǝlǝppuz bilǝn eytidu. Qünki padixaⱨ dǝrⱨal uningdin gumanlinip ⱪalidu (16-ayǝtni kɵrüng).}}}


\par }{\MM \VS{16}Lekin padixaⱨ uningƣa: — Mǝn sanga ⱪanqǝ ⱪetim Pǝrwǝrdigarning namida rast gǝptin baxⱪisini manga eytmasliⱪⱪa ⱪǝsǝm iqküzüxüm kerǝk?! — dedi.


\par }{\MM \VS{17}Mikaya: — Mǝn pütkül Israilning taƣlarda padiqisiz ⱪoylardǝk tarilip kǝtkǝnlikini kɵrdüm. Pǝrwǝrdigar: «Bularning igisi yoⱪ; bularning ⱨǝrbiri tinq-aman ɵz ɵyigǝ ⱪaytsun», dedi, — dedi.


\par }{\MM \VS{18}Israilning padixaⱨi Yǝⱨoxafatⱪa: — Mana, mǝn siligǝ «U mening toƣramda ⱪutluⱪni ǝmǝs, bǝlki ⱨaman balayi’apǝtni kɵrsitip bexarǝt beridu», demigǝnmidim? — dedi.


\par }{\MM \VS{19}Mikaya yǝnǝ: — Xunga Pǝrwǝrdigarning sɵzini angliƣin; mǝn Pǝrwǝrdigarning ɵz tǝhtidǝ olturƣanliⱪini, asmanning pütkül ⱪoxunliri uning yenida, ong wǝ sol tǝripidǝ turƣanliⱪini kɵrdüm.
\XREF{◘}{{\XO 22:19 }{\XT{2Tar. 18:18; Ayup 1:6-12; 2:1}}}

\VS{20}Pǝrwǝrdigar: «Kim Aⱨabni Gileadtiki Ramotⱪa qiⱪip, xu yǝrdǝ ⱨalak boluxⱪa aldaydu?» — dedi. Birsi undaⱪ, birsi mundaⱪ deyixti;

\VS{21}xu waⱪitta bir roⱨ qiⱪip Pǝrwǝrdigarning aldida turup: «Mǝn berip alday», dedi. Pǝrwǝrdigar uningdin: «Ⱪandaⱪ usul bilǝn aldaysǝn?» — dǝp soriwidi,

\VS{22}u: — «Mǝn qiⱪip uning ⱨǝmmǝ pǝyƣǝmbǝrlirining aƣzida yalƣanqi bir roⱨ bolimǝn», dedi. Pǝrwǝrdigar: — «Uni aldap ilkinggǝ alalaysǝn; berip xundaⱪ ⱪil» — dedi.
\FTNT{◼}{{\FR 22:22 }{\FT{{\BD{«U
{\BDIT{roⱨ}}: - «Mǝn qiⱪip uning ⱨǝmmǝ pǝyƣǝmbǝrlirining aƣzida yalƣanqi bir roⱨ bolimǝn», dedi. Pǝrwǝrdigar: — «uni aldap ilkinggǝ alalaysǝn; berip xundaⱪ ⱪil» — dedi»}} — bu ayǝtlǝrdin bu roⱨning bir yalƣan sɵzlǝydiƣan jin ikǝnliki kɵrünidu. Hudaning Ɵz Roⱨi yaki pǝrixtiliri ⱨeqⱪaqan yalƣan sɵz ⱪilalmaydu. Demǝk, Huda jin-xǝytanlarƣa Aⱨab padixaⱨni aldaxⱪa yol ⱪoyidu.}}}

\VS{23}Mana ǝmdi Pǝrwǝrdigar sening bu ⱨǝmmǝ pǝyƣǝmbǝrliringning aƣziƣa yalƣanqi bir roⱨni saldi; Pǝrwǝrdigar sening toƣrangda balayi’apǝt kɵrsitip sɵzlidi» — dedi.


\par }{\MM \VS{24}Xuni anglap Kǝnanaⱨning oƣli Zǝdǝkiya kelip Mikayaning kaqitiƣa birni selip: — Pǝrwǝrdigarning Roⱨi ⱪaysi yol bilǝn mǝndin ɵtüp, sanga sɵz ⱪilixⱪa bardi?! — dedi.


\par }{\MM \VS{25}Mikaya jawab berip: — Ɵzüngni yoxurux üqün iqkiridiki ɵygǝ yügürgǝn künidǝ xuni kɵrisǝn, dedi.
\FTNT{◼}{{\FR 22:25 }{\FT{{\BD{«Ɵzüngni yoxurux üqün iqkiridiki ɵygǝ yügürgǝn küni...»}} — yaki «Ɵzüngni yoxurux üqün ɵydin ɵygǝ yügürgǝn küni...».}}}


\par }{\MM \VS{26}Israilning padixaⱨi ǝmdi: — Mikayani elip ⱪayturup berip, xǝⱨǝr ⱨakimi Amon bilǝn padixaⱨning oƣli Yoaxⱪa tapxurup,

\VS{27}ularƣa tapilap: «Padixaⱨ mundaⱪ dǝydu: — Uni zindanƣa solap mǝn tinq-aman yenip kǝlgüqilik ⱪiynap nan bilǝn suni az-az berip turunglar» — degin, dǝp buyrudi.


\par }{\MM \VS{28}Mikaya: — Əgǝr sǝn ⱨǝⱪiⱪǝtǝn tinq-aman yenip kǝlsǝng, Pǝrwǝrdigar mening wasitǝm bilǝn sɵz ⱪilmiƣan bolidu, dedi. Andin u yǝnǝ: — Əy jamaǝt, ⱨǝrbiringlar anglanglar, dedi.
\XREF{◘}{{\XO 22:28 }{\XT{Mik. 1:2}}}


\par }{\BB \par }
{\MM \VS{29}Israilning padixaⱨi bilǝn Yǝⱨudaning padixaⱨi Yǝⱨoxafat Gileadtiki Ramotⱪa qiⱪti.

\VS{30}Israilning padixaⱨi Yǝⱨoxafatⱪa: — Mǝn baxⱪa ⱪiyapǝtkǝ kirip jǝnggǝ qiⱪay; sili bolsila ɵz kiyimlirini kiyip qiⱪⱪayla, dedi. Israilning padixaⱨi baxⱪa ⱪiyapǝt bilǝn jǝnggǝ qiⱪti.


\par }{\MM \VS{31}Suriyǝning padixaⱨi jǝng ⱨarwiliri üstidiki ottuz ikki sǝrdarƣa: — Qongliri yaki kiqikliri bilǝn ǝmǝs, pǝⱪǝt Israilning padixaⱨi bilǝn soⱪuxunglar, dǝp buyrudi.


\par }{\MM \VS{32}wǝ xundaⱪ boldiki, jǝng ⱨarwilirining sǝrdarliri Yǝⱨoxafatni kɵrgǝndǝ: — Uni qoⱪum Israilning padixaⱨi dǝp, uningƣa ⱨujum ⱪilƣili buruldi. Lekin Yǝⱨoxafat pǝryad kɵtürdi.

\VS{33}jǝng ⱨarwilirining sǝrdarliri uning Israilning padixaⱨi ǝmǝslikini kɵrgǝndǝ uni ⱪoƣlimay, burulup ketip ⱪelixti.

\VS{34}Əmma birǝylǝn ⱪarisiƣila bir oⱪya etiwidi, oⱪ Israilning padixaⱨining sawutining mürisidin tɵwǝnki uliⱪidin ɵtüp tǝgdi. U ⱨarwikexigǝ: Ⱨarwini yandurup meni sǝptin qiⱪarƣin; qünki mǝn yaridar boldum, dedi.

\VS{35}U küni jǝng barƣanseri ⱪattiⱪ boldi. Padixaⱨ bolsa Suriylǝrning udulida ɵz jǝng ⱨarwisiƣa yɵlinip ɵrǝ turdi. Zǝhmidin ⱪeni ⱨarwining tegigiqǝ eⱪip, kǝq kirgǝndǝ u ɵldi.


\par }{\MM \VS{36}Kün patarda ⱪoxun arisida bir ⱪattiⱪ sada anglinip: — Ⱨǝr adǝm ɵz xǝⱨirigǝ yansun! Ⱨǝrbiri ɵz yurtiƣa yenip kǝtsun! — deyildi.


\par }{\MM \VS{37}Padixaⱨ ɵldi, kixilǝr uni Samariyǝgǝ elip kǝldi; ular padixaⱨni Samariyǝdǝ dǝpnǝ ⱪildi.

\VS{38}Birsi padixaⱨning ⱨarwisini Samariyǝning kɵlidǝ
{\ADD{yuƣanda}} (bu kɵl paⱨixǝ ayallar yuyunidiƣan jay idi), Pǝrwǝrdigarning eytⱪan sɵzi ǝmǝlgǝ axurulup, itlar uning ⱪenini yalidi.


\par }{\MM \VS{39}Aⱨabning baxⱪa ixliri, ⱪilƣanlirining ⱨǝmmisi, jümlidin uning yasiƣan «pil qix sariyi» wǝ bina ⱪilƣan ⱨǝmmǝ xǝⱨǝrlǝr toƣruluⱪ «Israil padixaⱨlirining tarih-tǝzkiriliri» degǝn kitabta pütülgǝn ǝmǝsmidi?


\par }{\MM \VS{40}Aⱨab ata-bowiliri arisida uhlidi. Andin uning oƣli Aⱨaziya ornida padixaⱨ boldi.


\par }{\BB \par }
{\MM \par }
{\SH Yǝⱨoxafat Yǝⱨuda üstigǝ ⱨɵküm süridu
\par }
{\R 2Tar. 20:30-37; 21:1

\par }{\MM \VS{41}Asaning oƣli Yǝⱨoxafat Israilning padixaⱨi Aⱨabning sǝltǝnitining tɵtinqi yilida Yǝⱨudaƣa padixaⱨ boldi.
\XREF{◘}{{\XO 22:41 }{\XT{2Tar. 20:31}}}

\VS{42}Yǝⱨoxafat padixaⱨ bolƣanda ottuz bǝx yaxta idi, u Yerusalemda yigirmǝ bǝx yil sǝltǝnǝt ⱪildi. Uning anisining ismi Azubaⱨ bolup, u Xilⱨining ⱪizi idi.

\VS{43-44}U ⱨǝr ixta atisi Asaning barliⱪ yollirida yürüp, ulardin qiⱪmay Pǝrwǝrdigarning nǝziridǝ durus bolƣanni ⱪilatti. Pǝⱪǝt «yuⱪiri jaylar»la yoⱪitilmiƣanidi; halayiⱪ yǝnila «yuⱪiri jaylar»da ⱪurbanliⱪ ⱪilip huxbuy yaⱪatti.


\par }{\MM \VS{45}Wǝ Yǝⱨoxafat bilǝn Israilning padixaⱨi otturisida tinqliⱪ boldi.


\par }{\MM \VS{46}Yǝⱨoxafatning baxⱪa ixliri, uning kɵrsǝtkǝn ⱪudriti, ⱪandaⱪ jǝng ⱪilƣanliri toƣrisida «Yǝⱨuda padixaⱨlirining tarih-tǝzkiriliri» degǝn kitabta pütülgǝn ǝmǝsmidi?


\par }{\MM \VS{47}U atisi asaning künliridǝ zemindin ⱪoƣliwetilmigǝn kǝspiy bǝqqiwazlarni zeminidin ⱨǝydǝp qiⱪardi.
\FTNT{◼}{{\FR 22:47 }{\FT{{\BD{«kǝspiy bǝqqiwazlar»}} — bu kixilǝr butpǝrǝslikkǝ yaki buthanilarƣa munasiwǝtlik idi.}}}


\par }{\MM \VS{48}U waⱪitta Edomning padixaⱨi yoⱪ idi, bǝlki bir waliy ⱨɵküm sürǝtti.


\par }{\MM \VS{49}Yǝⱨoxafat Ofirdin altun elip kelix üqün bir «Tarxix kemǝ» ǝtritini ⱪurdi. Lekin kemilǝr ⱨeqyǝrgǝ baralmidi; qünki ular Əzion-Gǝbǝrdǝ urulup wǝyran bolƣanidi.
\FTNT{◼}{{\FR 22:49 }{\FT{{\BD{«Yǝⱨoxafat ... bir «Tarxix kemǝ» ǝtritini ⱪurdi»}} — «Tarxix kemǝ» bǝlkim Tarxix degǝn portⱪa berip kelixtiki uzun sǝpǝrgǝ qidamliⱪ bolƣan kemini kɵrsitǝtti. «Tarxix» degǝn isim Ispaniyǝ, ximaliy Afriⱪa yaki Britaniyǝni yaki üqining ⱨǝmmisini kɵrsitidu.}}}


\par }{\MM \VS{50}U waⱪitta Aⱨabning oƣli Aⱨaziya Yǝⱨoxafatⱪa: — Mening hizmǝtkarlirim sening hizmǝtkarliring bilǝn kemilǝrdǝ barsun, dedi. Lekin Yǝⱨoxafat unimidi.


\par }{\MM \VS{51}Yǝⱨoxafat ɵz ata-bowiliri arisida uhlidi wǝ «Dawutning xǝⱨiri»dǝ ata-bowilirining ⱪǝbrisidǝ dǝpnǝ ⱪilindi. Andin oƣli Yǝⱨoram ornida padixaⱨ boldi.


\par }{\BB \par }
{\MM \par }
{\SH Aⱨaziya Israil üstigǝ ⱨɵküm süridu
\par }
{\MM \VS{52}Aⱨabning oƣli Aⱨaziya Yǝⱨudaning padixaⱨi Yǝⱨoxafatning sǝltǝnitining on yǝttinqi yilida Samariyǝdǝ Israilning üstidǝ padixaⱨ bolup ikki yil sǝltǝnǝt ⱪildi.

\VS{53}U Pǝrwǝrdigarning nǝziridǝ rǝzil bolƣanni ⱪilip atisining yolida wǝ anisining yolida yürüp, xundaⱪla Israilni gunaⱨⱪa putlaxturƣan Nibatning oƣli Yǝroboamning yolida mangdi;

\VS{54}u atisi ⱪilƣanning ⱨǝmmisini ⱪilip, Baalning ⱪulluⱪida bolup, uningƣa sǝjdǝ ⱪilip, Israilning Hudasi Pǝrwǝrdigarning ƣǝzipini ⱪozƣidi.


\par }