Djesuwuŋu ŋamakurru dhäwu
Markkuŋu wukirripuy
Mark
1
1 Dhuwala manymak yana dhäwu. Ga dhäwunydja dhuwala Garray Christkalaŋawuy ŋunhi ŋayi Gäthuꞌmirriŋu Godku. Ŋunhi ŋanya Godthu Maŋutji-dhunupayaŋala ŋäthili. Ga nhanŋuwuynydja ga dhäwu bitjanna ŋurru-djirrꞌyun waŋa gamꞌ.
Johndhu Ḻiya-ḻupthunamirriy gana dhukarr riwalꞌyurruna Djesuwa
(Matthew 3:1-12; Luke 3:1-18; John 1:19-28)
2 Bäyŋu yana ŋayi ŋunhi Djesuy ŋurru-djirrꞌyuna djäma bitjanadhi ŋanydja Godthu bili djuyꞌyurruna yolŋunha yäku Johnnha. Ŋayina ŋunhi Johndhu nhanŋu riwalꞌyurruna dhukarrnydja Djesuwa. Ga ŋäthili yana muka ŋayi ŋunhi Godthu gana bäki nhanŋuwuy djawarrkmirrinha yolŋunha yäku Isaiahnha. Ga bitjarra ŋayi ŋunhi ŋäthilinydja wukirri gamꞌ:
“Ŋäku walala! Dhuwala ŋarra ga djuyꞌyuna yolŋunhana dhäwumirrinha ŋarrakuwuy. Ŋayi dhu dhukarrnha riwalꞌyun nhuŋu.✡1:2:Malachi 3:1
3 Ga marrtji ŋayi dhu ŋunhiyi yolŋu ŋunha ganbaꞌlili wäŋalili yolŋumiriwlilina, ga ŋunhalana ŋayi dhu boŋguŋu djawarrkthurrunydja,
‘Bukmak yolŋu bawalamirriŋura, gatjuy ŋamaŋamayunmirrina nhanŋu Garrayguna.
Dhukarrnydja dhunupayaŋuna, nhanŋu.’ ”✡1:3:Isaiah 40:3
4-6 Ga ŋunhiyina ŋunhi Johndja ŋunhi ŋayi Ḻiya-ḻupmaranhamirri yolŋu. Ga nhinananydja ŋayi gana gäna yana yolŋumiriwŋura wäŋaŋura galki mayaŋŋura yäkuŋura Jordan. Ga girriynyꞌtja ŋayi gana dhaṯthunmina cameḻwala galŋay, ga guwaḻpuynydja ŋayi gana gurrukaŋala warrakanꞌku galŋa. Ga ŋathanydja ŋayi ŋuli ganha ḻukanha garanyinyi yana ga guku.✡1:4-6:2 Kings 1:8
Ga balanyamirriy dharrwa yolŋu walala marrtjina beŋuru Jerusalemŋuru ga bawalamirriŋuru wäŋaŋuru makarrŋu Judeaŋuru, bunana walala nhanŋu Djesuwa. Ga marrtjinanydja walala ŋunhi, bili walala djälthina walala dhu ŋanya nhäma ga ŋäma nhanukuŋu dhäwu nhaltjarra ŋayi gana yolŋunha mala marŋgikuŋala. Ga bitjarra ŋayi gana walalaŋgu waŋana, “Way, walala, ḻakaraŋuna ga dhawaṯmaraŋuna nhumalaŋguwuy nhuma yätjkurrunydja rom malanha, bilyurruna, bala yäna gunharrayurruna, marr ga ŋayi dhu Godthu nhumalaŋgu bäy-ḻakaramana. Djalkthurruna walala dhuwala yätjkurrunydja rom malanha bala ḻiya-ḻupthurruna marr ga dhu ŋuruŋiyi maŋutji-ḻakaramana ŋunhi nhumanydja bilina ŋamakurruna.”
Ga yätjkurrunydja rom walala marrtjina ḻakaraŋalana walalaŋguwuy walala ga dhawaṯmaraŋalana, bala ŋayi walalanha Ḻiya-ḻupmaraŋalana ŋunhala Jordan mayaŋŋura.
7 Ga bitjarra ŋayi walalaŋgu waŋana, “Dhika ga wiripu yolŋu marrtji buluna galꞌŋu djuḻkmarama ŋayi ga ŋarranha. Ga ŋarrapinydja dhuwala bäyŋu yana ganaꞌ ŋuruku nhanŋu dhapathuŋgu yupmaranharawa, ŋarranydja dhuwala märr ŋuli waliwaliŋu yolŋu.*1:7: Ŋunha ŋäthiliŋura Greekŋura Romŋura balanya ŋayi mayaliꞌ gamꞌ, ‘Ga ŋarrapi dhuwala bäyŋu yana ganaꞌ nhanŋu dhapathuŋgu yupmaranharawa’ bili ŋayi gana bitjarra guyaŋanhamina ŋayi ŋunhi yaka ŋurruŋupuy. Bäyŋu ŋayi ŋunhi ganaꞌ, yäna ŋuli nhanŋu Garraygu nhakuna djämamirri ḻäypuynha. 8 Ŋarranydja dhu nhumalanha ḻiya-ḻupmarama gapuy yana waŋganydhu. Yurru, ŋayina dhu ŋunhi Godthu nhumalaŋgu rarryun Dhuyu-Birrimbirrnha, ŋunhi buluna galꞌŋu ga djuḻkmarama.”
Johndhu ḻiya-ḻupmaraŋala Djesunha
(Matthew 3:13-17; Luke 3:21-22)
9 Ga balanyamirriynydja Djesu gana marrtjina beŋuru makarrŋuru wäŋaŋuru Galileeŋuru yäkuŋuru Nazarethŋuru. Bala Johndhu ŋanya ḻiya-ḻupmaraŋalana Djesunha ŋunhiliyi mayaŋŋura Jordan. 10 Ga beŋurudhi ŋayi walmana Djesu gapuŋuru, bala ŋayi djiwarrꞌnydja ḻapthurrunana. Ga Godku Dhuyu-Birrimbirrnydja yarrgupthurruna balanya nhakuna murryil. 11 Bala walala ŋäkulana rirrakaynha waŋana gana bitjarra,
“Dhuwalanydja ŋarraku marrkapmirri gäthuꞌmirriŋu.
Ga mirithirri yana ŋarra ŋuli ga dhuwala goŋmirriyirri nhanŋu.”✡1:11:Genesis 22:2; Psalms 2:7; Isaiah 42:1; Matthew 3:17; 12:18; Mark 9:7; Luke 3:22
Satandhu guwaḻ-ṉirrꞌmaraŋala Djesunha
(Matthew 4:1-11; Luke 4:1-13)
12 Ga dhäŋuru beŋuruyi, bala ŋayi Dhuyu-Birrimbirryu gäŋalana Djesunha ganbaꞌlilina wäŋalili. 13 Ga ŋunhiliyina ŋayi gana nhinana 40 walu. Ga wiripunydja ŋayi gana nhinana wakinꞌŋuwalana warrakangala malaŋuwala. Ga ŋunhilidhina Satandhu ŋanya guwaḻꞌ-ṉirrꞌmaraŋalana ga birrka'yurruna. Yurru ŋayi Djesu nhanŋu bäyŋu malthuna. Bala djiwarrꞌpuynydja dhäwumirri yolŋu walala bunana nhanŋu guŋgaꞌyunarawana.
Djesuy maŋutji-gurrupara Godku dhukarr ŋunhala Galilee
(Matthew 4:12-22; Luke 4:14-15; 5:1-11)
14 Waŋganydhu waluy walala ŋayathaŋalana Johnnha ḻiya-ḻupmaranhamirrinha bala galkarana dharruŋgulilina. Bala ŋayi Djesu marrtjinana Galileelilina, marr ga ŋayi dhu dhäwuna ḻakarama Godkalaŋawuynha. 15 Ga bitjarrana ŋayi gana ŋunhi waŋananydja,
“Ŋäkuna walala! Garraygunydja dhuwala walu bilina bunana!
Ga bukmak yana dhu yolŋunydja marŋgithirri ŋunhi Godthu dhu boŋguŋu romdja nhanŋuwuy ŋayi yindikuŋuna, ga dhuwalana ŋunhi dhiyaŋuna bala.
Gatjuy bilyurruna walala beŋuru yätjŋuru romŋuru,
bala roŋiyina, bala malthurruna nhanŋu Godkuna dhärukku.
Bala märr-yuwalkthina ŋurukiyina Godkuna manymakkuna dhäwuwa.”✡1:15:Matthew 3:2
Djesuy gaḏaymara guya djämamirrinha mala
16 Waŋganymirry Djesu gana marrtjina galiꞌ-djawꞌyurruna raŋikurru Galileewurru. Ga ŋunhilidhi ŋayi maḻŋꞌmaraŋala wäwaꞌmanydjinha Simonnha ga Andrewnha. Ŋunhili maṉḏa gana nhinana guya warryurruna ganybuy. Ŋunhiyi bili yana maṉḏaŋgu ŋunhi djämanydja. 17 Bala ŋayi Djesu wäthurrunana maṉḏaŋgu, “Wäy, maṉḏa, go! Malthurruna maṉḏa ŋarraku. Ŋarra dhu nhumalanha marŋgikumana gaṯmaranharawana yolŋuwana malaŋuwa.” 18 Ga ŋunhi maṉḏa ŋäkulanydja balanyawuy bala gunharrayurrunana ŋunhi ganybunydja bala malthurrunana nhanŋu.
19 Ga bitjarra bala ŋayi Djesu marrtjina ga nhäŋala Zebedeewa gäthuꞌmirriŋu maṉḏanha Jamesnha ga Johnnha. Ga bitjarra bili maṉḏa gana ganybu dhunu-dhunupayaŋala marthaŋayŋura. 20 Bala ŋayi Djesu wäthurrunana maṉḏaŋgu, “Way, malthurruna maṉḏa ŋarraku go!” Bala maṉḏa gunharrayurrunana maṉḏaŋguy maṉḏa bäpaꞌmirriŋunha ga djämaꞌmirrinha mala ŋunhilidhi marthaŋayŋura. Bala maṉḏa malthurrunana nhanŋu.
Djesuy dhawaṯmaraŋala yätjkurru birrimbirr ḏirramuwala
(Luke 4:31-37)
21 Ga walala bunana wäŋaŋura Capernaum, ga yolŋuy walala ŋanya bämarayurruna Djesunha. Ga Nhinanhamirriynha Waluy, bala Djesu marrtjina Jewwalana buṉbulili, ŋayi dhu marŋgikumana walalanha ŋunhilidhi.†1:21: Jewwala Nhinanhamirriy Waluy walala ŋuli gulyurruna djämaŋuru. Ga walalaŋguwuy yäku ŋunhi ‘Sabbath Walu’. 22 Ga ŋunhi walala ŋanya ŋäkulanydja waŋanhawuy bala walala ganyimꞌthurrunana, bili ŋayi marŋgi mirithirri ŋurukiyi mala dhäwuwa. Djuḻkmaraŋala gana ŋunhi Jewwa rom-wukirrimirriwuŋu malaŋuwuŋu marŋgikunhawuy.✡1:22:Matthew 7:28-29
23 Ga balanyamirriy yolŋu birrimbirr yätjmirri gulŋiyina baladhi buṉbulili yurru dhä-rirrakaymirri, 24 yatjurruna marrtjina, “Wäy, Djesu wäŋa Nazarethpuy, nhaku nhe räli marrtji? Nhaltjana nhe dhu, baḏu-baḏuyuna napurrunha muka? Napurru dhuwala dharaŋala nhuna, nhenydja dhuwala Maŋutji-dhunupayanhawuy yolŋu Godkuŋu dhawuꞌ-nhirrpanawuy bamanꞌpuy. Nhenydja dhuwala Godku Dharrpalnha Yolŋu, nhämiriwnha.”
25 Bala ŋayi Djesu dhäruk-gurupanmina, waŋana manapara ŋanya bitjarrana, “Wäy! mukthurruna, ga dhawaṯthurruna dhiyakaladhi yolŋuwala!”
26 Bala ŋuruŋiyi birrimbirryu yätjkurruy rurrꞌrurryurruna ŋunhiyi yolŋunha mirithina yana. Bala dhunupana ŋayi dhawaṯthurrunana dhä-rirrakaymirrina. 27 Ga yolŋu mala ganyimꞌthurruna ŋunhi walala nhäŋala ŋunhiliyi buṉbuŋura bala märr-maŋmaŋdhurrunana. Bala walala waŋanana bitjarrana, “Nhä dhuwala? Dhuwalanydja ŋayi ga dhäruk-ŋayathama ŋuruku yätjkurruwa birrimbirrgu dhawaṯmaranharawa, marr ga walalanydja ga ŋunha dhäruk märramana yana. Nhäna limurrunha ga dhuwala yuṯana rom marŋgikuma?”
28 Bala dhäwunydja marrtjina ḻatjuwarrꞌyurrunana ŋunhiliyi makarrŋura wäŋaŋura Galilee. Yolŋunydja mala marrtjina ŋunhi ḻakaranhaminana.
Djesuy ḏukmaraŋala dharrwa yolŋuꞌyulŋunha
(Matthew 8:14-17; Luke 4:38-41)
29 Ga ŋunhi walala dhawaṯthurrunanydja beŋuru buṉbuŋuru, bala Djesu marrtjinana balana Simongala ga Andrewwalana wäŋalili. 30 Ga ŋunhilidhi Simongu mukulꞌ rumaru gana rirrikthurruna gorrmurꞌyu. Ga ŋunhi Djesu ga ḻunduꞌmirriŋu mala nhanŋu gulŋiyinanydja, ga yolŋu waṉḏina bala ḻakaraŋalana bitjarrana, “Dhuwala worruŋu ga rirrkthun gorrmurꞌyu.”
31 Bala ŋayi Djesu marrtjina baladhi miyalkkalana, ga ŋayathaŋalana ŋanya ŋarambiyana bala rurꞌmaraŋalana. Ga ŋunhi gorrmur'tja dhawaṯthurruna bala ŋunha miyalktja ŋayi marrtjina bathuluna ŋathawana walalaŋgu.
32 Ga ŋunhi marrtjina walu gulŋiyinanydja bala yolŋuynydja walala marrtjina gäŋa-gaŋalana rerrimirrinhana mala ga birrimbirr yätjmirrinha mala baladhi Djesuwalana ḏukmaranharawana. 33 Ga dharrwa mirithirri ŋunhi yolŋunydja mala ḻuŋꞌthurruna baladhi wäŋalili, mala-nhirrpanmina gana. 34 Ga dharrwanha ŋayi gana ḏukmaraŋalanydja, wiripu-wiripuŋuru rerrriŋuru. Bukmaknha ŋayi gana ḏukmaraŋala. Ga dhawaṯmaraŋala ŋayi gana dharrwa yätjkurru birrimbirr malanha. Ga ŋunhi yätjkurru birrimbirr mala nhanŋu marŋgithinana, bala ŋayi Djesuynydja walalanha dhurrwarana mukmaraŋala.
Djesu gana marrtjina buku-ḻiwꞌmaraŋala wäŋakurru malaŋuwurru
(Luke 4:42-44)
35 Ga wiripuŋuynha waluy yurru munhagumirri, Djesu rurꞌyurruna bala dhawaṯthurruna beŋuru wäŋaŋuru. Ga marrtjinanydja ŋayi ŋunhi gänalili bukumirriyanharawa marr ga maṉḏa dhu waŋanhamirri bäpaꞌmirriŋu nhanŋu. 36 Ga Simon ga wiripuwurru malthunamirri walala rurꞌyurruna yakurrŋuru bala ḻarruŋalana nhanŋu. 37 Ga ŋunhi walala maḻŋꞌmaraŋalanydja ŋanya bala bitjarrana waŋana, “Dharrwana dhuwala yolŋunydja mala nhuŋu ga ḻarruma.”
38 Yurru bitjarrana ŋayi walalaŋgu buku-bakmaraŋalanydja, “Manymak dhuwali. Ŋurruŋunydja limurru dhu dhuwala marrtjina ḻiwꞌmaramana ŋunha wäŋakurru mala. Dhuwala ŋunhi wäŋa mala marrtji dhärra-dhärra galkiwatj. Bili ŋarra ga djälthirri ŋarra dhu ḻakarama walalaŋgu nhakuna Manymak Dhäwu, dhuwalidhi muka ŋarraku ŋunhi djämanydja.”
39 Ga beŋurudhi, bala ŋayi marrtjina buku-ḻiwꞌmaraŋalana makarrkurru Galileekurruna, marr ga ŋayi dhu ḻakarama manymak dhäwu Godkalaŋawuy ŋunhala Jewwala bukumirriyanhaŋura buṉbuŋura malaŋura. Ga bitjarra bili ŋayi gana yätjkurrunydja birrimbirr malanha ŋaŋꞌŋaŋdhurruna yolŋuwalaŋaŋurunydja. ✡1:39:Matthew 4:23; 9:35
Djesuy ḏukmaraŋala burrunhdhiyamirrinha yolŋunha
(Matthew 8:1-4; Luke 5:12-16)
40 Ga balanyamirriynydja waluy burrunhdhiyamirri yolŋu marrtjina nhanukala Djesuwala. Bala bunꞌkumu-djipthurrunana ga ŋäŋdhurruna ŋanya guŋgaꞌyunarawa, “Marrkapmirri, guŋgaꞌyurru ŋarranha! Ŋarra marŋgi nhe dhu dhuwala ŋarrakala burrunhdhiya rerri buwayakumana ŋunhi galꞌŋu nhe djäl, marr ga dhu yakana yolŋu mala ŋarraku nyinyaŋꞌthun.”
41 Ga Djesu nhanŋu wuyurruna ga ŋarambiyana djarryurruna, bala ŋayathaŋalana ga waŋana. “Djäl ŋarra dhuwala, ŋarra dhu nhuna ḏukmaramana. Bilina nhe dhuwala manymakthinana!” 42 Ga dhunupana yana ŋayi ŋunhi ḏirramunydja manymakthinana, wothinana ŋunhiyi rerrinydja nhanukala. 43 Ga waŋana ŋayi Djesu ḏälyu dhärukthu bala yänguŋalana ŋanya wäŋalilina, 44 bitjarrana, “Way, yaka lakaraŋu wiripuwurruŋgalanydja! Dhunupan nhe dhu dhuwala marrtjinya balana ŋunhi rom-djägamirri yolŋuwalanydja. Ga ŋuhi ŋayi nhuna dhu manymak-lakaramana, nhenydja dhu mundhurrnha gurrupan buku-gurrpanna Godkala, bitjana yana bili nhakuna ŋunhi Moses-kala ga romŋura dhäruk-gurrupanminyawuy barraŋga'yun, marr ga bukmaknha yolŋunha walala dhu marŋgithirri nhuŋu, ŋunhi nhenydja dhuwali bilina ḏarrtjalknha.”✡1:44:Leviticus 14:1-32
45 Ga ŋunhiyi yolŋu dhawaṯthurruna bala birrŋꞌmaraŋalana marrtjina dhäwu ḻakaraŋalana bawalamirrikurruna wäŋakurru. Ga dharrwana ŋunhi yolŋunydja mala gana ḻarruŋala nhanŋu Djesuwa. Ga bäyŋu ŋayipinydja marrtjinha ŋunha yolŋu dharrwamirrilili wäŋalili bili yolŋuy ŋanya walala nhakuna djorkuŋalana, ŋunhiliyi banydji ŋayi gana ŋunhi wirwiryurruna ganbaꞌŋurana wäŋaŋura. Yurru yolŋunydja mala nhanŋu gana ḻarruŋala yana, nhänharawa walala gana djälthina.

✡1:2 1:2:Malachi 3:1

✡1:3 1:3:Isaiah 40:3

✡1:4-6 1:4-6:2 Kings 1:8

*1:7 1:7: Ŋunha ŋäthiliŋura Greekŋura Romŋura balanya ŋayi mayaliꞌ gamꞌ, ‘Ga ŋarrapi dhuwala bäyŋu yana ganaꞌ nhanŋu dhapathuŋgu yupmaranharawa’ bili ŋayi gana bitjarra guyaŋanhamina ŋayi ŋunhi yaka ŋurruŋupuy. Bäyŋu ŋayi ŋunhi ganaꞌ, yäna ŋuli nhanŋu Garraygu nhakuna djämamirri ḻäypuynha.

✡1:11 1:11:Genesis 22:2; Psalms 2:7; Isaiah 42:1; Matthew 3:17; 12:18; Mark 9:7; Luke 3:22

✡1:15 1:15:Matthew 3:2

†1:21 1:21: Jewwala Nhinanhamirriy Waluy walala ŋuli gulyurruna djämaŋuru. Ga walalaŋguwuy yäku ŋunhi ‘Sabbath Walu’.

✡1:22 1:22:Matthew 7:28-29

✡1:39 1:39:Matthew 4:23; 9:35

✡1:44 1:44:Leviticus 14:1-32