2
Djesuy ḏukmaraŋala gaṉuŋnha yolŋunha
(Matthew 9:1-8; Luke 5:17-26)
1 Ga ŋula nhämunha nhakuna walu djuḻkthurruna, bala ŋayi Djesu roŋiyinana baladhi Capernaumlilina. Ga yolŋuy mala marrtjina ḻakaranhamina Djesunha ŋunhi ŋayi gana ŋunhilidhi bili wäŋaŋura nhinana. 2 Ga dharrwa yolŋu mala marrtjina ḻuŋꞌthurruna bawalamirriŋuru. Gulŋiyina marrtjina ga dhaŋaŋ, be muka gana mala-nhirrpanmina, dhurrwaranydja gungaŋala. Bala Djesuynydja gana marŋgikuŋalana dhäwuna ḻakaraŋala Godkalaŋawuynha ŋayaŋupuy.
3 Ga ŋunhi ŋayi gana baḏak nhakuna waŋana, ḏämbumiriwyu yolŋuy walala gäŋala gaṉuŋnha yolŋunha baladhi Djesuwala. 4 Ga dharrwa ŋunhi yolŋu mala gana mala-nhirrpanmina ŋunhilidhi, ga bäyŋuna nhakuna walalaŋgu dhukarr wanhatjana walala dhu ŋunhiyi yolŋunha gäma Djesuwala. Bala walala ŋalꞌyurrunana ŋunha ŋapaꞌlili balaꞌlili bala ŋarŋgana djäma ŋunha garramat dhunupana yana ŋunhi wanhami gana Djesu dhärrana. Ga ŋunhi balaꞌ ḻapthurrunanydja bala walala yarrgupmaraŋalana ŋunhi yolŋunha gayanhꞌthamirri.*2:4: Gayanhꞌtha ŋunhi djämapuy ḏälpuy manydjarrkaꞌŋuru 5 Ga ŋunhi walalanha Djesuy nhäŋalanydja bala ŋayi marŋgithinana ŋunhi walala gana mirithina yana nhanukala märr-nherranmina. Bala ŋayi gaṉuŋgalanydja yolŋuwala bitjarrana waŋana, “Bilina ŋarra dhuwala nhuŋu yätjkurrunydja rom bäy-ḻakaraŋalana.”
6 Ga ŋunhili gana nhinana ḏilkurruwurru Rom-marŋgikunhamirri mala. Ga ŋunhi walala ŋäkulanydja Djesunha balanyawuy waŋanhawuy bala walala ŋayaŋuna yätjina, bäyŋuna walala galŋa-ŋamathinya ŋuruŋiyi. 7 Bala walala bitjarrana waŋanhamina, “Nhä ŋayi dhuwala goramiriwnha balanyarawa waŋanharawa. Dhuwala ŋuli ga ŋayipi yana Godthu yolŋuwa bäy-ḻakarama yätjkurrupuynydja rombuy. Nhaltjan ŋayi ga dhuwala guyaŋanhamirri, yanapi maṉḏa dhuwala rrambaŋi God? Dhuwala ŋayi dhä-wiripuna waŋana bitjarrai?”
8 Yurru Djesu walalaŋgu marŋgithina, bala bitjarrana waŋana, “Yaka walala biyakiyi guyaŋi! 9-10 Nhaltjan dhika ŋarra dhu waŋanydja? Ŋuli ŋarra dhu bitjandja, ‘Maꞌ, bilina ŋarra nhuŋu yätjkurrunydja bäy-ḻakaraŋalana’, nhuma dhuwala bäyŋu marŋgi ŋunhi dhu bitjan maḻŋꞌthun, maku bäyŋuna. Ga ŋuli ŋarra dhu bitjandja waŋa, ‘Maꞌ mänŋuna nhuŋuwuy nhe dhuwala gayanhꞌtha bala marrtjina wäŋalilina’, ga yorruna nhuma dhu nhämanydja ŋunhi ŋarra dhuwala Yuwalk Galꞌŋu Yolŋu. Ga ŋarra muka ga dhuwala ganydjarrnydja ŋayathama bäy-ḻakaranharawanydja yolŋuwanydja walalaŋgu yätjkurruwa.”
11 Ga dhäŋuru beŋuruyi bala ŋayi Djesu waŋanana ŋunhi gaṉuŋnhanydja yolŋunha bitjarrana, “Yo, ŋäkuna! nhenydja dhuwala bilina ḏukthurrunana, gatjuy, rurꞌyurruna ga mänŋuna nhuŋuwuy gayanhꞌthanytja bala marrtjina wäŋalilina.”
12 Ga ŋunhi ŋayi ŋuruŋudhi yolŋuy ŋäkulanydja, bala dhunupana ŋayi rurꞌyurrunana. Ga gayanhꞌtha ŋayi märraŋala bala marrtjina dhawaṯthurrunana. Ga yolŋunydja walala mirithina yana ganyimꞌthurruna ga wokthurruna manapara. “Bäyŋu dhuwala napurru dhiyaŋuna bala nhäŋala balanyawuy.” Yuwalk yana ŋayi dhuwala Godkunydja ganydjarr yindi.
Djesu waŋana Levinha malthunarawa nhanŋu
(Matthew 9:9-13; Luke 5:27-32)
13 Ga beŋurudhi ŋayi Djesu nhakuna bulu marrtjina raŋilili ŋunha Galilee. Ga dharrwa yolŋu walala gumurr-waṉḏina nhanŋu bala ŋayi gana ḻakaraŋalana walalaŋgu Godkalaŋawuynha ŋayaŋupuy.
14 Ga ŋunhilidhi yolŋu gana nhinana yäku Levi. Alphaeusku gäthuꞌmirriŋu. Ga djäma ŋayi ŋuli ganha rrupiya ḻuŋꞌmaranha yäku tax Romangu Buŋgawawa. Ga Djesu marrtjina waṉḏina, bala nhäŋalana Levinha. Ga bitjarrana ŋayi waŋana, “Way nhawi, go malthurruna ŋarraku!”
Ga ŋunhi ŋayi Djesunha balanyawuynydja ŋäkula, bala ŋayi Levi rurꞌyurruna bala dhunupana yana malthurruna nhanŋu.
15 Ga dhäŋuru beŋurudhi Djesu ga malthunamirri mala nhanŋu gana nhinanana ŋunhilidhi Leviwalana wäŋaŋura, rrambaŋi walala ḻunduꞌmirriŋu mala nhanŋu Leviku ŋunhi rrupiya-märranhamirri mala. Ga ŋunhilidhi bili ŋurrukŋura gana nhinana yolŋu mala ŋunhi walala ŋuli ga djälthirri nhakuna buthuru-bitjunarawa nhanŋu Djesuwa.
16 Ga balanyamirriy ŋunhili gana nhinana rom-marŋgikunhamirri mala Phariseesŋuru ŋurrukŋuru. Bala walala nhäŋalana ŋanya Djesunha ŋayi gana ŋatha ḻukana ŋunhilidhi tax djämamirriwala malaŋuwala. Bala walala ŋäŋdhurruna ŋunhi malthunamirrinha mala bitjarra, “Nhaku ga ŋunha nhumalaŋgu marŋgikunhamirri nhina tax-djämamirriwala ga dhuwurr-yätjmirriwala yolŋuwala malaŋuwala?”
17 Ga Djesuy walalanha ŋäkula, bala bitjarrana waŋana walalaŋgu, “Rerrimirri yana yolŋu mala dhu marrtji marrŋgitjkala, yaka ḏäwalamirri. Ŋarra dhuwala marrtjina dhipala yätjkurruwa yolŋuwa walalaŋgu, yaka ŋurikiwurruŋgu yolŋuwa ŋunhi walala ŋuli ga rom-dhunupa ḻakaranhamirri.”
Djesuwuŋu ŋunhi yuṯana marŋgikunhawuy
(Matthew 9:14-17; Luke 5:33-39)
18 Waŋganymirriy, yolŋu mala Phariseesŋuru ŋurrukŋuru gana ŋoy-ŋathamiriw nhinana ŋurukiyi romgu yana malthurruna. Yo, ga nhäŋala walala Johngu ŋunhi Ḻiya-ḻupthunamirriwa malthunamirri mala gana bitjarra bili ŋoy-ŋathamiriw nhinana. Bäyŋu walala Djesuwa malthunamirrinha nhänha balanyalili nhakuna. Bala yolŋu mala bunana nhanŋu Djesuwa ga dhä-birrkaꞌyurruna bitjarra, “Way, ŋanapurru ŋuli ga dhuwala ŋoy-ŋathamiriw nhina, romgu nhakuna malthun. Ga ŋunha Johngu malthunamirri mala ga bitjarradhi bili. Ga nhaku ŋuli gi ŋunha nhuŋunydja malthunamirri mala bäyŋu biyakiyi nhini?”
19 Bala ŋayi mayaliꞌmirrina Djesuy dhäwu ḻakaraŋala bitjarrana, “Bili muka nhuma dhuwala marŋgi: Ŋunhi ŋuli yolŋu maṉḏanha märranhamirri, ga yolŋunydja mala ŋuli bäyŋuna dhurrwara-yupthurru ŋathaŋuru, lukana walala ŋuli marrtji ŋunhi ŋathanydja maranhukunhamirrina. Ga ŋuruŋiyi ḏirramuy dhu märrama miyalknha nhanŋuwuy ŋayi, ga ŋunhilidhina ŋayi dhu ga nhina, ga yolŋuynydja dhu marrtji ḻukana ŋatha. 20 Ga ŋunhi walala dhu ḏirramunha nhakuna djawꞌyunna, ga walalanydja dhu ḻunduꞌmirriŋunydja mala nhanŋu ŋayaŋu-yätjirrina ga yorruna walala dhu ga ŋoy-ŋathamiriwnydja nhina.”
21 Bala ŋayi Djesuy wiripuna dhäwu walalaŋgu ḻakaraŋala mayaliꞌmirrina, “Bäyŋu dhu dhuwala yolŋuy dhä-manapan yuṯa manydjarrkaꞌ ŋunha ŋäthiliŋulili manydjarrkaꞌlili. Bili yalalaŋumirriy dhu ŋunhi girriꞌ rurrguyun, bala dhu girrinyꞌtja dhoṯthirrina ga gurririthina, bala dhu girrinyꞌtja barrꞌyunna. 22 Ga balanya bili: Bäyŋu dhu dhuwala yuṯa dhakal wiyikaꞌ rarryun ŋunha ŋäthiliŋulili bathilili, ŋayi dhu ŋunhi barrꞌyunna bala dhu wiyikaꞌnydja ḻurryuna waṉḏirrina. Yuṯana dhakal wiyikaꞌ dhu rarryun yuṯalilina yana bathilili.”†2:22: Bitjarra ŋayi Djesuy walalaŋgu ḻakaraŋala, ŋunhi nhanŋu Djesuwa yuṯana marŋgikunhawuy dhu bäyŋuna maŋutji-manapan baladhi ŋunhi nhä walala ŋuli ganha Phariseesthu malaŋuy marŋgikunha.
Djesuwala malthunamiriy marrtjina wapmaraŋala berratha Nhinanhamirriy Waluy
(Matthew 12:1-8; Luke 6:1-5)
23 Waŋganymirriy Nhinanhamirriy Waluy Djesu ga malthunamirri mala nhanŋu gana marrtjina dhukarr-ŋupara, yurru berrathamirrikurru. Bala nhanukala malthunamirriy mala marrtjina gulkmaraŋalana ḏämbu berratha bala marrtjina ḻukanana, bili walala djaṉŋarrthina.✡2:23:Deuteronomy 23:25 24 Ga Phariseethu nhäŋala walalanha, bala bitjarrana ḻakaraŋala Djesuwala, “Nhaku dhuwala nhokala malthunamirriy malaŋuy napurruŋgu romdja bakmarama? Dhuwala walala marrtji berratha ŋunha wapmarama Nhinanhamirriy Waluy. Yaka walala dhu ga bitjan!”
25-26 Bala ŋayi walalaŋgu buku-bakmaraŋalana, “Way, walala, guyaŋa nhuma ga dhuwali dhäwu ŋunhi balanyamirriy waluy dhuyu rom-djägamirri yolŋu yäku Abiathar gana nhinana? Ga walala ŋunhi David ga malthunamirri mala nhanŋu djaṉŋarrthina bala walala yäna gulŋiyinana baladhi Jewwala buṉbulili bala marrtjina wapmaraŋalana ŋunhiyi ŋatha. Ga romdja gana barraŋgaꞌyurruna ŋunhi dhu dhuyu rom-djägamirriy mala yana ḻuka ŋunhiyi ŋatha, bäyŋu nhakuna bukmakthu. Ga ŋayi Davidthu ga nhanukala malay ḻukana yana ga bäyŋu walalanha ŋunhi yolŋuy nhakuna rom-nyamirꞌyuna.”✡2:25-26:1 Samuel 21:1-6; Leviticus 24:9
27 Ga bulu ŋayi Djesu bitjarra waŋana, “Way walala, yaka walala moŋu, ŋunhi Godthu djäma Nhinanhamirri Walu guŋgaꞌyunarawa yolŋuwa. Yaka ŋayi yolŋunha djäma ŋayi dhu ga ŋurukiyi bili yana malthun romgu Nhinanhamirriwa Waluwa. 28 Bili ŋarranydja ŋunhi Yuwalk Galꞌŋu Yolŋu, ŋarrakuwuynha dhuwala dhunupanyꞌtja nhakuna ŋarra dhu waŋa yolŋunha nhä ŋayi dhu djäma, wo bäyŋu ŋayi dhu djäma balanyamirriynydja Nhinanhamirriy Waluy.”

*2:4 2:4: Gayanhꞌtha ŋunhi djämapuy ḏälpuy manydjarrkaꞌŋuru

†2:22 2:22: Bitjarra ŋayi Djesuy walalaŋgu ḻakaraŋala, ŋunhi nhanŋu Djesuwa yuṯana marŋgikunhawuy dhu bäyŋuna maŋutji-manapan baladhi ŋunhi nhä walala ŋuli ganha Phariseesthu malaŋuy marŋgikunha.

✡2:23 2:23:Deuteronomy 23:25

✡2:25-26 2:25-26:1 Samuel 21:1-6; Leviticus 24:9