9
1 Bala ŋayi Djesu bitjarrana walalaŋgu, “Ŋarra ga nhumalaŋgu lakarama nhakuna yuwalk dhäwunydja, Dhiyala nhuma marrtji dhärra-dharra, ga ḻurrkun'tja dhiyala ŋurrukŋuru walala, bäyŋu yana nhakuna dhiŋganha, ŋunhi yalalaŋumirriynydja walala dhu boŋguŋu nhäŋu, yurru yalalaŋumirriynydja nhuma dhu boŋguŋu ŋunhi ḻurrkunꞌthuna yana yolŋuynydja malaŋuy nhäŋu, ŋayi dhu Godthunydja nhanŋuwuy ŋayi romdja marrtjinyamaraŋuna, ganydjarryu yindiynha galꞌŋu mirithi.”
Djesu wiripuŋuyinana ga girrinyꞌtja nhanŋu gana miḻŋꞌmiḻŋdhurruna
(Matthew 17:1-13; Luke 9:28-36)
2 Ga six nhakuna walu djuḻkthurruna bala ŋayi Djesuy gaḏaymara Peternha, Jamesnha, ga Johnnha, marr ga walala dhu bukulili marrtji yolŋumiriwlili. Ga ŋunhi walala ŋunhi bukunydja ŋayathaŋala bala walala nhäŋalana Djesunha ŋayi wiripiŋiyinana latju'yurruna maŋutjiŋura walalaŋgala. 3 Ga girrinyꞌtja nhanŋu gana buluna dhika miḻŋꞌmiḻŋdhurruna, watharrthinana dhika ga ḻatjuna, ga djuḻkmaraŋala gana ŋula nhä watharr girriꞌ malanha. 4 Ga ganyimꞌthurrunana walala ŋunhi nhäŋalanydja ŋanya Djesunhanydja ŋayi gana waŋana ŋurukalayi bamanꞌpuywala ŋaḻapaḻmirriwala maṉḏaŋgala, Elijahwala ga Moseskala.
5-6 Ga mirithina walala barrarina yurru ŋayipinydja Peternydja märr-dhumbalꞌyurruna bala ŋayi bitjarrana guyaŋana ga waŋana gamꞌ, “Wäy Garray, manymak dhuwala mirithirri! Nhä ŋunhi manymak napurru dhu nhumalaŋgu warrawꞌ warkthun Waŋgany nhuŋu ga waŋgany Elijahwa ga waŋganydja Mosesku?”
7 Ga beŋurudhi bala gäpaḻaḻnha maḻŋꞌthurruna bala dhurrꞌthurryurruna walalanha. Bala walala ŋäkulana rirrakaynha ŋayi gana waŋana beŋuru gäpaḻaḻŋuru bitjarrana gamꞌ, “Ŋäkuna walala! Dhuwalina ŋunhi ŋarrakuwuynydja gäthuꞌmirriŋu marrkaptja. Nhanŋuwuynha walala buthuru-bitjurru!”✡9:2-7:2 Peter 1:17-18; Matthew 3:17; Mark 1:11; Luke 3:22
8 Ga ŋunhi walala ŋäkulanydja rirrakay, ga ḏapaꞌyurruna bala nhäŋalana Djesunhana yana ŋanyapinyanhana.
9 Ga beŋurudhi Djesu ga malthunamirri mala nhanŋu marrtjina yarrgupthurrunana beŋuru bukuŋuru. Bala ŋayi Djesu waŋana walalaŋgu bitjarrana, “Nhä nhuma nhakuna nhäŋala, yakana nhuma dhu ḻakaramanydja yolŋuwalanydja. Ŋarranydja dhuwala Yuwalk Galꞌŋu Yolŋu. Ŋurruŋunydja ŋarra dhu dhiŋguŋu ga bulu ŋarra dhu ŋunhi walŋathi. Ga yorruna nhuma dhu gi boŋguŋu yolŋuwalanydja mala ḻakaraŋu.”
10 Ga baṯ-bitjarra walala gana ŋunhi dhäruktja ŋanya ŋayathaŋala Djesunhanydja ga bäyŋu yana walala yolŋuwalanydja ḻakaranha. Bala ḻurrkunꞌ malthunamirri mala gana dhä-birrkaꞌyunmina bitjanmina, “Nhaku ŋayi ŋunhi bitjarranydja waŋana? Nhä ŋayi dhu boŋguŋu bulu walŋathi dhiŋganhaŋuru? Nhalayaku dhu ŋunhi boŋguŋu maḻŋꞌthurru?”
11 Bala walala ŋanya dhä-birrkaꞌyurruna bitjarrana, “Nhaku ŋuli ga ŋunhi Rom-marŋgikunhamirriy malaŋuy ḻakarama yanapi dhu Elijah ŋurruŋunydja buni, ga yorruna Garraynydja ŋunhi Maŋutji-dhunupayanhawuy yolŋu dhu buni?✡9:11:Malachi 4:5; Matthew 11:14 Ga nhepinydja ga nhaltjan guyaŋa way, Marrkapmirri?”
12 Bala ŋayi Djesu buku-bakmaraŋalana bitjarra, “Yuwalk dhuwalinydja. Ŋayi ŋathili dhu buni ŋunhiyi bamanꞌpuy ŋaḻapaḻ yäku Elijah, ŋayi ŋunhi nhakuna ŋäthilimirriyaŋu yolŋu, ga ŋayi dhu buni, ga ŋunha bumaknha mala dhu manymakkunha bulu. Nhaku bala dhuwala, ŋunhi ŋäthiliŋuwuyyu djawarrkmirriy mala, walala wukirri ŋunha Godkala djorraꞌŋura gam': Yuwalk Galꞌŋu Yolŋuwalaŋawuy ŋayi dhu dhaŋgaḏir'yun mirithirri, ga yolŋunydja mala dhu ŋanya ḏämbuy-ŋurrkama? 13 Yurru ŋarranydja ga lakaramana nhumalaŋgu bitjan, ŋunhi Elijah ŋayi bili buna. Ga walala nhanukala djama nhakuna yolŋuynydja mala walalaŋguwuynha ŋayaŋuwa malthurruna bala yätjkurrukuma ŋanya, balanyawuynha ŋunhi ŋäthiliŋuwuyyu djawarrkmirriy mala walala dhäruktja gana wukirri ŋäthilinydja nhanukala.”
Djesuy ḏukmaraŋala yothunha yätjkurru birribirrimirri
(Matthew 17:14-21; Luke 9:37-43)
14 Ga ŋunhi walala Djesu ga ḻurrkunꞌ malthunamirri mala nhanŋu bunana wiripuwurruŋgu malthunamirriwa mala, bala walala nhäŋalana dharrwanha yolŋunha malaŋunha. Walala marrtjina ḻuŋꞌthurrunana bala gana nhäŋalana Djesuwa malthunamirrinha mala walala gana ŋarrtjunmina ŋunhi rom-marŋgikunhamirri yolŋu mala. 15 Ga ŋunhi walala nhakuna yolŋuynydja malaŋuy nhäŋalanydja Djesunha bala walala ganyimꞌthurrunana. Bala walala gumurr-waṉḏina nhanŋu.
16 Bala ŋayi Djesuy dhä-birrkaꞌyurruna walalanha bitjarrana, “Nhäpuy nhuma ga dhuwala ŋarrtjunmirri?”
17 Ga ŋayi waŋganydja yolŋu bitjarra waŋana gamꞌ, “Marrkapmirri ŋäku ŋarranha! Dhuwala ŋarra yothunha ḏirramunha ŋarrakuwuy gäŋala marr ga nhe dhu ḏukmarama ŋanya. Bäyŋu ŋayi dhuwala dhärukmiriw ga dhuwala ŋanya ŋuli ga yätjkurruy birrimbirryu mala ŋayathama. 18 Ga ŋunhi nhanukala ŋuli yätjkurrunydja birrimbirr gulŋiyirrinydja bala ŋanya ŋuli ŋurrkamana munathaꞌlilina. Bala nhanukala dhurrwaraŋuru ŋuli marrtji ŋälnydja waṉḏirri bala lirraꞌna ḏarrkthunmirri. Ga rumbalnydja nhanŋu ŋuli ḏälthirrina balanyana nhakuna dharpana. Ga ŋäŋꞌthurruna ŋarra dhuwala nhuŋu malthunamirrinha malaŋunha guŋgaꞌyunarawa, dhawaṯmaranharawa dhiyaku birrimbirrgu, yurru gulkuruna.”
19 Ga ŋunhi ŋayi Djesuy balanyawuynydja ŋäkula bala ŋayi bitjarrana waŋana, “Bäyŋu nhuma ga märr-yuwalkmirri ŋarrakala. Nhämunha'mirri ŋarra dhu nhumalaŋgu galkunydja? Nhämunha'mirri waluwurru ŋarra dhu dhuwala nhinana nhumalaŋgala? Go, gäŋuna walala dhuwali yothunha rälina!” 20 Bala walala ḻawꞌmaraŋalana ŋunhidhi yothunha bala gurruparana ŋanya Djesuwalana. Ga ŋunhi ŋayi nhakuna yätjkurruy birrimbirryu nhäŋala Djesunha bala ŋayi yäna ŋurrkanhaminana ŋunhi yothunydja munathaꞌlilina bäynha gana djaga-djagayuruna, ga dhurrwarakurru marrtjina ŋälnydja djalkthunmina.
21 Bala ŋayi Djesuy dhä-birrkaꞌyurruna bäpaꞌmirriŋunha bitjarra, “Nhätha ŋayi gana dhuwala bitjandja?” Bala ŋayi ŋunhi bäpaꞌmirriŋuynydja ḻakaraŋalana, “Balanyamirriy ŋunhi ŋayi yothu yana.
22 Bamanꞌŋumirriy ŋayi gana dhuwala yätjkurrunydja birrimbirr djälthina nhanŋu bunharawa. Ga bitjana bili ŋanya ŋuli ganha djalkthuna, wiripunydja ŋuli ŋurrkanha gurthalili ga wiripu gapulili guḻkuḻmaranha. Ga buku-djulŋi ŋathili linyalanha guŋgaꞌyurru, go? Maꞌ maŋutji-wuyurru linyalaŋgu, ḏukmaraŋu dhuwala yothunha. Ŋuli nhe ga ganydjarrnydja ŋayathama.”
23 Bala ŋayi Djesu bitjarrana waŋana, “Nhaku nhe bitjarra waŋana, ‘Ŋuli nhe ganydjarrnydja ŋayathama’? Ŋarranydja dhu dhuwali djäma yana, ŋuli nhe ŋathili dhu märr-yuwalkthirri ŋarranha!”
24 Bala dhunupana ŋayi bäpaꞌmirriŋu wäthurruna bitjarrana, “Marrkapmirri, bilina dhuwala ŋarra märr-yuwalkthinana. Go, guŋgaꞌyurruna ŋarranha, marr ga ŋarraku dhu märr-yuwalkthinyawuy mirithirrina yana ḏälthirri!”
25 Ga balanymirriynha waluy ŋayi Djesuy nhäŋala dharrwana yolŋunha malaŋunha walala marrtjina giṯthurruna malamirri nhanukala. Bala ŋayi dhäruk-gurrupanmina ŋurukiyi yätjkurruwa birrimbirrgu bitjarrana, “Nhenydja dhuwala birrimbirr yätjkurru, dhawaṯthurruna dhiyakala yothuwalaŋaŋuru, marr ga ŋayi dhu ŋäma ga waŋana! Ga yakana bulunydja nhanukala gulŋiyi!”
26 Ga ŋunhi ŋayi ŋuruŋiyi yätjkurruy birrimbirryu ŋäkulanydja Djesunha waŋanhawuy, bala ŋayi yatjurrunana mirithinana. Bala ŋayi ŋunhi yothunydja nhakuna galkirrina ga ḏalalakthurrunana, nhakuna rakunynha gana ŋorrana. Bala yolŋuynydja mala gana ḻakaranhaminana ŋunhilidhi, “Way bilina ŋayi dhuwali dhiŋgaŋalana!”
27 Bala ŋayi Djesuy ŋarambiyana ŋanya ŋayathaŋala bala rurꞌmaraŋalana.
28 Bala Djesuy ga malthunamirriy malaŋuy nhanukala gunharrayurrunana ŋunhidhi wäŋa bala gulŋiyina balaꞌlilina. Bala walala ŋanya dhä-birrkaꞌyurruna bitjarrana, “Way, Nhaku ŋunhi ŋanapurru bäyŋu dhawaṯmaranha ŋunhidhi yätjkurrunha birrimbirrnha?”
29 Ga ŋayi Djesu waŋana bitjarra, “Manymakkuŋu ŋäku! Balanya ŋunhi birrimbirr mala yätjkurru mirithirri. Ga ŋuli nhuma dhu bäyŋu nhakuna bukumirriyama guŋgaꞌyunarawa, nhumanydja dhu bäyŋuna balanyanydja birrimbirr malanha dhawaṯmarama yolŋuwalaŋaŋuru.”
Djesuy bulu ḻakaraŋala nhanŋuwuy dhiŋganharawa
(Matthew 17:22-23; Luke 9:43-45)
30 Ga beŋurudhi bala ŋayi Djesuy ga malthunamirriy malaŋuy nhanukala gunharrayurruna ŋunhidhi wäŋa bala walala marrtjina Galileelili makarrlili wäŋalili. Ga yaka ŋayi ganha djälthinya walala dhu yolŋu mala nhakuna nhanŋu marŋgithirri ŋunhi ŋayi gana ŋunhilidhi nhinana. 31 Yo, djälthina ŋayi gana, ŋayi dhu ga malthunamirrinha malaŋunha yana nhanŋuwuy marŋgikuma. Ga bitjarra ŋayi waŋana gamꞌ, “Yaka weyin boŋguŋu ŋarranha walala dhu goŋ-gurrupulu mulkuruwala yolŋuwala. Bala walala dhu boŋguŋu ŋarranhanydja ŋunhi Yuwalknha Galꞌŋu Yolŋunha buŋuna murrkayꞌkuŋuna. Ga dhiŋguŋu ŋarra dhu boŋguŋu, yurru buluthi ŋarra dhu nhakuna walŋathi dhäŋuru ḻurrkun'dhu waluy.”
32 Yo, ga bitjarrana ŋayi gana ŋunhi Djesuynydja ḻakaraŋala, yurru nhanŋu ŋunhi malthunamirriy mala märr-dhumbalꞌyuruna. Ga bäyŋu ŋanya walala ŋunhi bulunydja nhakuna dhä-birrkaꞌyunna.
Djesuwa malthunamirri mala gana dhäruk-ŋurrkanhamina yol dhu ŋurruŋuyirri
(Matthew 18:1-5; Luke 9:46-48)
33 Ga beŋurudhi walala Djesu ga malthunamirri mala nhanŋu marrtjinana, ga bunana walala wäŋaŋura yäkuŋura Capernaum. Ga ŋunhi walala gulŋiyina balaꞌlilinydja bala ŋayi Djesuy dhä-birrkaꞌyurruna walalanha bitjarrana, “Way, nhäpuy muka nhuma marrtjina ŋunhi dhurrwara-ŋurrkanhamina dhukarrkurru?”
34 Ga walalanydja ŋunhi bäyŋuna nhanŋu buku-bakmaranha ŋunhi nhäpuy walala marrtjina waŋanhamina dhukarr-ŋupara, yol dhu ŋurruŋuyirri beŋurudhi ŋurrukŋuru.✡9:34:Luke 22:24
35 Bala ŋayi Djesu nhinana bala gana marŋgikuŋalana walalanha bitjarra, “Ŋuli nhe ga ŋula yol yolŋu djälthirri nhe dhu ŋurruŋuyirri, nhenydja dhu bitjan nhakuna dhuwala yolŋu djämamirri bawalamirriwa yolŋuwa.”✡9:35:Matthew 20:26-27; 23:11; Mark 10:43-44; Luke 22:26
36 Bala ŋayi Djesuy ḻawꞌmaraŋalana ŋunhi yothunha bala dhangiꞌyurrunana, bala nhirrparana buralilina gumurrlili walalaŋgala, ga bitjarrana ŋayi waŋana, 37 “Ŋuli nhe dhu ŋula yol yolŋu gumurr-ŋamathirri ḻäypuygu yolŋuwa nhakuna dhiyaku yothuwa, bili ŋayi ŋunhi ŋarraku nhakuna yolŋu, ŋunhinydja nhe ŋuli ŋarrakuna gumurr-ŋamathirrina. Ga ŋuli nhe dhu ŋarraku gumurr-ŋamathirri, ŋunhiyinydja nhe dhu gumurr-ŋamathirri ŋarrakalaŋawa bäpaꞌmirriŋuwa, ŋurukiyi ŋunhi ŋayi ŋarranha djarrꞌyurruna marrtjinyarawa dhipala munathaꞌlili.”✡9:37:Matthew 10:40; Luke 10:16; John 13:20
Yol limurruŋgalanydja galiꞌŋura?
(Luke 9:49-50)
38 Ga dhäŋuru beŋuruyi bala ŋayi Djesuwa malthunamirri yäku Johndja waŋana bitjarra, “Way marrkapmirri, ŋunha ŋanapurru yolŋunha nhäŋala ŋayi gana yätjkurru birrimbirr dhawaṯmaraŋala nhokala yäkuy. Yurru ŋanapurrunydja ŋanya gulmaraŋala bili ŋayi ŋunhi bäyŋu limurruŋgalaŋaŋuru nhakuna ŋurrukŋuru.”
39 Bala ŋayi Djesunydja waŋana bitjarra walalaŋgu buku-bakmaraŋala, “Yaka nhuma gulmaranha ŋanya, ŋunhi ŋayi dhu ga yolŋuy djäma ganydjarrmirri rom ŋarrakala yäkuy, ga yalalanydja ŋayi dhu ŋunhi yakana ŋarraku yätjama waŋa. 40 Ga ŋuli ŋayi dhu yolŋu yaka nhakuna baku-ŋayathama, ŋunhiyinydja ŋayi limurruŋgala galiꞌŋura.✡9:40:Matthew 12:30; Luke 11:23 41 Manymakkuŋu guyaŋi! Ŋuli ŋayi balaŋu yol yolŋu marŋgi ŋunhi nhe ŋuli ga malthun ŋarraku Maŋutji-dhunupayanhawuygu Yolŋuwa, bala ŋayinydja dhu nhuna guŋgaꞌyunna. Ŋayinydja dhu ŋunhi Godthunydja ŋunhiyi yolŋunha yakana moma, bäythi ŋunhi ŋayi ŋula gapu yana nhanŋu nhakuna gurrupara.”✡9:41:Matthew 10:42
Yaka nhuma wakalkuŋu romdhu yätjkurruy
(Matthew 18:6-9; Luke 17:1-2)
42 Ga bulu ŋayi Djesu waŋana bitjarra, “Ŋuli dhu ŋula yolthu yolŋuy maŋutji-warryun ŋarraku yothunha yätjlili romlili, bala ŋayi dhu nhakuna gulyunna ŋarrakalaŋaŋuru märr-yuwalkthinyaŋuru, ŋarra bitjana, manymaknha nhanŋu ŋunhi yolŋuwa maŋutji-warryunamirrawa ŋanya dhu mayaŋnha garrpin rakiyꞌ, yindiynha guṉḏamirriy, bala ŋurrkamana dhulmulilina moṉuklilina gapulili, marr ga ŋayi dhu guḻguḻyunna.
43 Ga ŋuli dhu nhokala goŋdhu ŋula nhä yätjkurru djäma, nhenydja gulkthurruna ŋunhidhinydja goŋ. Bilina manymaknha nhuŋu nhe dhu boŋguŋu djiwarrꞌlili gulŋiyi goŋ waŋgany. Ga ŋuli nhe baḏak yana goŋ-märrmaꞌmirri, nhunanhanydja boŋguŋu dhu ŋurrkuŋu ŋunha gurthalilina ŋunhi dhä-girꞌyunamirrililina wäŋalili.✡9:43:Matthew 5:30 44 Ga ŋunhidhina dhuwala yätjkurrunydja mirithirri wäŋa. Ga gurthanydja ŋuli bäyŋuna bulŋuyukthi ŋunhalanydja wäŋaŋura.*9:44: Ŋunha ŋurruŋuŋura djorraꞌŋura Greekkurru dhärukkurru, dhuwala number 44-ŋura bäyŋu ganha dhärranha. 45-46 Ga ŋuli dhu nhokala ḻukuy nhuna gäma yätjlili, gulkmaraŋu dhuwali ḻuku, bili manymaknha nhe dhu boŋguŋu djiwarrꞌlili gulŋiyi ḻuku waŋgany. Ga ŋuli nhe baḏak yana ḻuku märrmaꞌ nhunanhanydja dhu boŋguŋu ŋurrkuŋuna bala ŋunha dhä-girꞌyunamirrililina wäŋalili. 47 Ga ŋuli nhokala maŋutjiy ŋuli gäma yätjlili romlili, nhenydja yäna ḏulŋurrꞌyurru maŋutji nhuŋuwuy nhe bala ŋurrkuŋuna, bili manymaknha nhe dhu boŋguŋu djiwarrꞌlili gulŋiyi maŋutji waŋgany, ga ŋuli nhe maŋutji märrmaꞌ yana, nhunanhanydja dhu boŋguŋu ŋurrkuŋuna ŋunha gurthalilina ŋunhi dhä-girꞌyunamirrililina wäŋalili.✡9:47:Matthew 5:29
48 ‘Ga ŋunhiyinydja wäŋa yätjkurruna mirithirri.
Ga gurthanydja ŋuli gi bäyŋuna bulŋuyukthi ŋunhiliyinydja wäŋaŋura.
Ga mewirrinyꞌtja ŋuli ga walŋa yana gaḻꞌyun, ga gurthanydja ŋuli bäyŋuna bulŋuyukthi dhuwali’, ga balanya.✡9:48:Isaiah 66:24
49 Yo, Godthunydja ŋayi ŋuli dhu limuruŋgala warrapam'gala birrka'yunna, nhakuna dela' ŋäthaŋura, yurru ŋunhi gurthaynha.
50 Manymak, djelaꞌnydja dhuwali manymak, ŋuruŋiyi ŋuli ŋunhi ŋathanydja dhäkaymirriyama. Ga ŋunhi dhu dhäkaymirri dhawarꞌyun ŋunhiyinydja yätjkurruna nhakuna, bala ŋuli djalkthunna. Yo, nhumanydja biyakuna nhakuna ŋunhi djelaꞌ, dhäkaymirriyanharawa marr ga nhuma dhu ga manymakkumana nhina yolŋuwala walalaŋgala, märr-ŋamathinyamirrina dhu ga ✡9:50:Matthew 5:13; Luke 14:34-35 bukumaknha.”✡9:50:Matthew 5:13; Luke 14:34-35
✡9:7 9:2-7:2 Peter 1:17-18; Matthew 3:17; Mark 1:11; Luke 3:22
✡9:11 9:11:Malachi 4:5; Matthew 11:14
✡9:34 9:34:Luke 22:24
✡9:35 9:35:Matthew 20:26-27; 23:11; Mark 10:43-44; Luke 22:26
✡9:37 9:37:Matthew 10:40; Luke 10:16; John 13:20
✡9:40 9:40:Matthew 12:30; Luke 11:23
✡9:41 9:41:Matthew 10:42
✡9:43 9:43:Matthew 5:30
*9:44 9:44: Ŋunha ŋurruŋuŋura djorraꞌŋura Greekkurru dhärukkurru, dhuwala number 44-ŋura bäyŋu ganha dhärranha.
✡9:47 9:47:Matthew 5:29
✡9:48 9:48:Isaiah 66:24
✡9:50 9:50:Matthew 5:13; Luke 14:34-35
✡9:50 9:50:Matthew 5:13; Luke 14:34-35