8
Djesuy maranhu-gurrupara 4000 yolŋunha mala
(Matthew 15:32-39)
1-3 Waŋganydhu waluy dharrwa yolŋu mala buku-ḻuŋꞌthurruna Djesuwala ŋänharawa dhäwuwa. Ga bili walala nhanŋu gana ŋunhi malthurruna ḻurrkunꞌnha walu, ga bäyŋuna nhakuna bulunydja ŋatha ganha ŋorranha. Bala ŋayi Djesu wäthurrunana nhanŋukalaŋawa malthunamirriwa mala bala waŋanana bitjarrana, “Ŋayaŋu-wuyurruna ŋarra dhuwala dhiyakuwurruŋgu yolŋuwa walalaŋgu. Dharrwa dhuwala yolŋunydja mala barrkuŋuru walala ga barpuru marrtji ga bilina nhakuna ḻurrkunꞌna walu limurruŋgala walala mala-manapanmirri ga yäna bili ga ŋatha limurruŋgu dhawarꞌyun. Ga yakana limurru dhu walalanha djaṉŋarrmirrinha dhuwala djuyꞌyun, walala balaŋu bäynha ŋula gandarrŋura ḏalalakthurru.”
4 Ga walalanydja ŋunhi malthunamirri mala nhanŋu buku-bakmaraŋala, “Way, buku-djulŋi dhuwalanydja ganbaꞌna wäŋa, nhaltjanna limurru dhu walalanha maranhu-gurrupandja, nhäna?”
5 Ga ŋayi Djesuy dhä-birrkaꞌyurruna walalanha, “Nhämunhaꞌ nhumanydja ga ŋatha ŋula ŋayathama?”
Ga walalanydja buku-bakmaraŋala, “Marrkapmirri, seven yana dhuwala dämba.”
6 Bala ŋayi Djesu waŋana walalaŋgu, ŋurikiwurruŋgu yolŋuwa mala, “Maꞌ nhinina marrtji munathaꞌŋurana.” Bala ŋayi ŋunhi ḻurrkunꞌtja dämba märraŋalana bala buku-gurruparana Godnhana. Bala ŋayi bakmaraŋalana nyumurrkuꞌyaŋalana bala ŋayi gurruparana nhanukalaŋawala malthunamirriwalana. Ga walalanydja marrtjina gurruparana ŋunha yolŋunhana mala. 7 Ga ḻurrkunꞌ walala gana guya mala ŋayathaŋala. Ga buku-gurrupara ŋayi Godnha ŋurukiyi guyawa, bala gurruparana malthunamirriwalana bala marrtjina gurruprana yolŋunhana mala. 8-9 Ga bukmaktja ŋunhi yolŋu 4000. Ga ḻukana walala marrtjina ŋunhi ŋathanydja bala maranhuyinana bukmak yana. Ga ŋunhi walala goŋ-dhawarꞌyurruna gurrupanaŋuru bala marrtjina ŋunhi malthunamirriynydja mala wap-wapmaraŋalana bäthinyawuynydja ŋatha, ga dhaŋaŋguŋala walala seven bathi malanha. Ga dhäŋuru beŋurudhi bala ŋayi Djesuy walalanha djuyꞌyurrunana wäŋalilina. 10 Ga yolŋunydja mala ŋunhi marrtjinana wäŋalilina, bala Djesu ga malthunamirri mala nhanŋu ŋalꞌyurrunana marthaŋaylilina bala walala marrtjinana, wäŋalilina yäkulili Dalmanuthalilina.
Phariseethu gana ŋayaŋu-wutthurruna Djesunha
(Matthew 16:1-4)
11 Ga ŋunhi Djesu ga nhämunha gana malthurruna nhanŋu bunana ŋunhilidhi wäŋaŋura Dalmanutha. Ga ḻurrkunꞌ yolŋu beŋuru Phariseeŋuru ŋurrukŋuru walala marrtjina nhanukala Djesuwala, bala walala gana dhäruk-ŋurrkanhamina marr ga walala dhu bawaꞌ-gurrupan ŋanya. Ga birrkaꞌyurruna ŋanya walala waŋana bitjarra, “Maꞌ maku maŋutji-gurrupulu napurruŋgala ŋayaŋu-ganyimꞌthunamirri rom marr ga napurru dhu nhämana ga märr-yuwalkhirrina ŋunhi nhe yuwalk ga ganydjarr ŋayathama Godkuŋu!”.✡8:11:Matthew 12:38; Luke 11:16
12 Bala ŋayi Djesu ŋirꞌyurrunana ga waŋana bitjarra, “Nhaku yolŋu mala dhiyaku waluwa, walala gana ŋayaŋu-ganyim'thunamirriwa romgu ŋäŋ'thurruna? Yurru ŋarra dhu yakana nhakuna waŋgany djäma, yäna nhumalaŋgu nhänharawa.”✡8:12:Matthew 12:39; Luke 11:29
13 Ga beŋurudhi ŋayi Djesuy gunhayurrunana bala buḏapthurrunana ŋuruŋiyi marthaŋayyu ŋunha galiꞌlilina, ŋayi ga nhanŋu malthunamirri mala.
Djägakunhamirri walala Phariseeswalaŋaŋuru
(Matthew 16:5-12)
14 Manymak, bala walala marrtjinana Djesu ga malthunamirri mala nhanŋu. Ga gandarrŋura ŋunhi gapuŋura guḻunŋura bala walala guyaŋana ŋunhi walala moŋala ŋathawa märranharawa. Ga waŋganynha yana walala gana ŋunhi gäŋalanydja nhakuna dämbana. 15 Ga Djesuy walalanha gana ŋäkulana, ŋunhi walala gana waŋanhamina ŋathapuy bala ŋayi bitjarrana, “Dhukarr-nhäŋu! Marŋgi nhuma dhuwala, ŋunhi balanya nhakuna ḏululmirri yäku ‘yeast’, ŋunhi ŋuli ḏulul'marama dämbanha, nhuma gi guyaŋi biyakuna. Ŋunhi ‘yeast’ walalaŋgu Pharisees-ku ga Herod-ku, nhumandja dhu gi barrkuthi.”✡8:15:Luke 12:1
16 Ga ŋunhi walala malthunamirriy malaŋuy ŋäkulanydja bala dhumbalꞌyurrunana. Bala bitjarrana waŋanhamina, “Nhaltjarra ŋayi dhuwali waŋananydja marrkapmirri, bili maku limurru bäyŋu ŋatha gänha?”
17 Ga ŋayi Djesu marŋgithina walalaŋgu nhaltjarra walala gana guyaŋana, bala ŋayi bitjarrana, “Nhä nhuma ga dhuwali ŋathapuynydja yana waŋanhamirri, bäyŋu nhuma ŋunhi ŋarraku mayaliꞌ märranha? Nhä nhumalaŋgu dhuwali muḻkurrnydja dhumukthinana? 18 Bili muka nhuma gana nhäŋala, yurru nhuma bäyŋu yana dharaŋanha. Dhuwalanydja nhuma nhakuna dhuŋamirri nhänharawa. Ga bili nhuma gana ŋäkula, ga bäyŋu yana nhuma dharaŋana, ga ŋunhiyinydja nhuma dhuŋamirrina nhakuna ŋänharawa.✡8:18:Jeremiah 5:21; Ezekiel 12:2; Mark 4:12 19 Nhä nhuma dhuwali ḏämbu-dhumukthinana, ŋan? ŋunhi ŋarra dämba malanha bak-bakmarama ga maranhu-gurrupara 5000 yolŋunha mala? Ga nhämunhaꞌlili bathilili nhuma ŋunhi bäythinyawuynydja ŋatha wap-wapmarama?”
Ga walalanydja buku-bakmaraŋala bitjarra, “12-lili muka ŋunhi bathi, marrkap!”
20 Ga bulu ŋayi Djesuy dhä-birrkaꞌyurruna, “Nhä nhuma ga dhuwali guyaŋa ŋunhi ŋarra bak-bakmarama seven ŋatha malanha maranhu-gurrupanarawa 4000-gu yolŋuwa malaŋuwa? Ga nhämunhaꞌlili bathilili nhuma ŋunhi bäythinyawnydja ŋatha malanha wapmarama?”
Ga walalanydja buku-bakmaraŋala, “Yo, seven ŋunhi bathi marrkap!”
21 Bala ŋayi Djesu bitjarrana waŋana, “Yuwalk dhuwali, bilina nhuma dhuwali nhäŋalana nhumalaŋgiyingala maŋutjiy, yurru nhaku nhuma ga bäyŋu yana dharaŋanana?”
Djesuy ḏukmaraŋala maŋutji bambaynha ŋunhala Bethsaida
22 Ga beŋurudhi Djesu ga malthunamirri mala nhanŋu roŋiyinana baladhina Bethsaidalili. Ga ŋunhilidhi walala gäŋala bambaynha yolŋunha nhanukala Djesuwala, ga ŋäŋꞌthurruna ŋanya Djesunha ŋayi dhu ŋayathama ŋunhidhi bambaynha yolŋunha marr ga dhu manymakthirri. 23 Bala ŋayi Djesuy gaḏaymarana ŋunhi bambaynha yolŋunha gänalili beŋurudhi wäŋaŋuru. Bala ŋayi dhupthurruna ŋanya maŋutji bala ŋayathaŋalana, bala ŋayi dhä-birrkayurrunana, “Wanhana, nhäŋalana nhe?”
24 Ga ŋunhi yolŋu buku-garrwarthina ga ḏabaꞌyurruna wiṉꞌkulili ga dhunupaŋulili galiꞌlili, bala buku-bakmaraŋalana, “Dhuwala ŋarra ga yolŋunha mala nhämana, yurru märr-gaŋga, balanya nhakuna dharpa malanha ga maliꞌmaliyun!”
25 Ga bulu ŋayi Djesu ŋarambiya ŋalꞌyurruna ŋurukalayi yolŋuwala maŋutjilili. Bala ŋayi ŋuruŋiyi yolŋuy nhäŋalana. Ga bilina nhanŋu ŋunhi maŋutjinydja ḻapthurrunana. 26 Bala ŋayi Djesuy yänguŋalana ŋunhidhi yolŋunha, “Marrtjina wäŋalilina, ga yakana roŋiyi Bethsaidalilinydja.”
Petery ḻakaraŋala Djesunha Maŋutji-dhunupayanhawuy yolŋu
(Matthew 16:13-20; Luke 9:18-21)
27 Ga beŋurudhi Djesu ga malthunamirri mala nhanŋu gana marrtjina buku-ḻiwꞌmaraŋala ŋunhatjarra Caesarea Philippi wäŋaŋura. Ga ŋunhilidhi gandarrŋura bala ŋayi Djesuy ŋäŋꞌthurruna nhanŋuwuy ŋayi malthunamirrinha mala bitjarrana, “Way, walala, nhaltjan ŋuli ga ŋunhi yolŋuynydja walala ḻakarama yol ŋarra dhuwala.”
28 Ga walalanydja buku-bakmaraŋala bitjarra, “Yolŋuy walala ŋuli ga nhuna ḻakarama yanapi nhe dhuwala John ŋunhi buku-ḻupmaranhamirri yolŋu. Ga wiripuwurruy walala ŋuli ga ḻakarama yanapi nhe Elijah ŋunhi ŋaḻapaḻnha yolŋu Godku djawarrkmirri bamanꞌpuy. Ga wiripuwurruy nhuna ŋuli ga ḻakarama yanapi ŋurruṉaŋgal Godkuŋu djawarrkmirri bamanꞌpuy.”✡8:28:Mark 6:14-15; Luke 9:7-8
29 Ga bulu ŋayi Djesuy dhä-birrkayurruna, “Wäy, nhumanydja ga nhaltjan ŋarranhanydja guyaŋa, yol ŋarra dhuwala?”
Bala Peternydja nhanŋu buku-bakmaraŋala bitjarrana, “Marrkapmirri, nhenydja dhuwala Christ ŋunhi Maŋutji-dhunupayanhawuy ŋäthiliŋu gänaꞌmaranhawuy Godkuŋu.”✡8:29:John 6:68-69
30 Bala ŋayi Djesuy walalanha dhurrwara-mukmaraŋalana, “Yaka nhuma dhu walalaŋgu bukmakku ḻakaraŋu, ŋan!”
Djesuy ŋäthilimirriyaŋala ḻakaraŋala nhanŋu burakinyarawa
(Matthew 16:21-28; Luke 9:22-27)
31 Ga beŋurudhi Djesuy ḻakaraŋala nhanukiyingalaŋawa malthunamirriwala malaŋuwala bitjarrana, “Ŋarrapina yana dhuwala Yuwalktja Galꞌŋu Yolŋu, nhakuna. Yo, yalalaŋumirriy ŋarra dhu boŋguŋu mirithi yana dhaŋga-ḏirryurru bili ŋurru-warryunamirriy ga ŋurruḏawalaŋuy ga rom-marŋgikunhamirriy mala walala dhu ŋarranha boŋguŋu ṉoŋgurryu ŋurrkuŋuna, bala walala dhu ŋarranha buŋuna dhiŋganhamaraŋuna yana. Ga ḻurrkun' walu dhu djuḻkthurru bala ŋarra dhu walŋathina dhiŋganhaŋuru.”*8:31: Djesu ŋunhi dhiŋgaŋalana Friday waluy (ŋunhi waŋgany walu.) Ga moluŋura ŋayi gana ŋorrana Saturday (ŋunhinydja märrmaꞌ walu.) Ga walŋathina ŋayi Sundaynha (ŋunhiyinydja ḻurrkunꞌnha walu.) Ŋunhiynydja mayaliꞌ ŋayi märrmaꞌ yana munhaꞌ nhakuna rakuny ŋorrana Friday munhagu ga Saturday munhagu.
32 Ga ŋunhi ŋayi Djesu nhakuna ḻakaranhaminanydja, bala ŋayi Petery ŋanya waṉa warryurruna bala ŋarrtjurruna bitjarrana, “Marrkapmirri, yaka nhe bitjanna waŋanha! Ŋarranydja dhu walalanha gulmaraŋu nhokalaŋaŋuru bunhaŋuru.”
33 Ga ŋunhi ŋayi bitjarranydja Peter waŋana yaka nhakuna Godkalanydja ŋayaŋuy. Ga ŋunhi ŋayi Djesu bilyurrunanydja bala nhäŋalana marrtjina malthunamirrinha mala, bala ŋayi dhärukthu ḏälyu waŋana Peternha bitjarrana, “Gatjuy, nhe dhärrina ŋarraku ḏiltjinura, Satan! Dhuwalinydja ga Satanna waŋa ŋunhi ŋayi buŋgawa wäŋawa malaŋuwa. Gatjuy waṉḏina. Dhuwali nhe ga yolŋuwalaŋaŋuru ŋayaŋuru waŋa, yaka Godwalaŋawurru ŋayaŋuy.”
34 Bala ŋayi Djesuy ḻuŋꞌmaraŋalana nhanŋuwuy malthunamirrinha mala ga wiripuwurrunha yolŋuꞌyulŋu mala, bala ŋayi gana walalanha bitjarrana marŋgikuŋalana, “Ŋuli dhu yolŋu djälthirri ŋarraku malthunarawa, ŋayi dhu malthunna yana ŋarraku, ŋunhiyinydja ŋayi dhu momana nhakuna nhanŋuwuynydja ŋayaŋu bala malthuna Godkuna ŋayaŋuwa, bäythi dhu wiripu yolŋu nhanŋu bunharawa djälthirri rakunygunharawa yana. Ga ŋayinydja dhu ga bitjana bili malthun yana, bitjan nhakuna ŋuli yolŋuy ḻawꞌmarama nhanŋuwuy ŋayi dharpa mälakmaranhawuy ḻambarryu, bala ŋuli gumurrꞌyunna marrtji dhiŋganharawnha yana.✡8:34:Matthew 10:38; Luke 9:23; 14:27 35 Ga ŋuli dhu ga yolŋu nhina nhanukiyinkalaŋawurru yana walŋay, ḻuŋꞌmarama dhu marrtji nhä malanha rom, balanya nhakuna yindikunhamirri, ŋurukiyi yolŋuwa dhu marrtji walŋa mala nhäma bala dhu winyaꞌyunna yana. Yurru ŋunhiyi yolŋu, ŋunhi ŋayi dhu dhiŋgama bili ŋayi ga ŋarraku malthun, ga ḻakarama ŋuli ga Godku yana rom, yalalaŋumirriy ŋayi dhu gi nhinina walŋa weyinŋumirrina.✡8:35:Matthew 10:39; Luke 17:33; John 12:25 36 Maꞌ ŋäkuna walala! Ŋuli nhe yolŋu ḻukunydja, ŋula nhä dharrwamirri, ga ŋuli ŋayi dhu ŋunhi Godthu nhuna nhakuna ŋurrkuŋuna, ga nhäna nhenydja dhu ŋunhi mänŋu? Bäyŋuna! 37 Ga ŋuli nhe ga märryu-ḏapmarama nhä malanha dhuwalaŋuwuy munathaꞌpuy, ŋunhiyinydja nhe dhu bäyŋuna buku-djuḻkmarama gurrupan ŋula nhä walŋawa nhokalaŋawa roŋanmaranharawa!
38 Yo, ŋäkuna walala! Dhuwala dhiyaŋunydja yolŋuy malaŋuy ga dhiyala munathaꞌŋura djäma dharrwa mirithirri yätjkurru rom malanha. Ga bäyŋuna walala ganha djälthinya malthunarawa nhakuna Godkunydja. Ga ŋuli nhe dhu ŋarraku goranha, bala nhe dhu ḻäy-nhirrpanmirri ŋarraku malthunarawa, ga marŋgikunharawa ŋarrakuŋu, bala ŋarranydja dhu nhumawa goranha, bala dhu biyakiyi bili nhuŋunydja ḻäy-nhirrpamirri, ga bäyŋuna nhunanhanydja ḻakaraŋu ŋunhalanydja Godkalanydja. Bili ŋarranydja ŋunhi Yuwalk Galꞌŋu Yolŋu, ŋunhi ŋarra dhu roŋiyi beŋuru djiwarrꞌŋuru ŋapa-malamirri napurru djiwarrꞌpuy dhäwumirri yolŋu mala. Ga yarrgupthurru napurru dhu ŋunhi boŋguŋu djiwarrꞌŋuru djeŋarraꞌmirri dharrpalnha, ga balanyamirriynha yolŋuy malaŋuy dhu boŋguŋu dharaŋuluna ŋarranha.”
✡8:11 8:11:Matthew 12:38; Luke 11:16
✡8:12 8:12:Matthew 12:39; Luke 11:29
✡8:15 8:15:Luke 12:1
✡8:18 8:18:Jeremiah 5:21; Ezekiel 12:2; Mark 4:12
✡8:28 8:28:Mark 6:14-15; Luke 9:7-8
✡8:29 8:29:John 6:68-69
*8:31 8:31: Djesu ŋunhi dhiŋgaŋalana Friday waluy (ŋunhi waŋgany walu.) Ga moluŋura ŋayi gana ŋorrana Saturday (ŋunhinydja märrmaꞌ walu.) Ga walŋathina ŋayi Sundaynha (ŋunhiyinydja ḻurrkunꞌnha walu.) Ŋunhiynydja mayaliꞌ ŋayi märrmaꞌ yana munhaꞌ nhakuna rakuny ŋorrana Friday munhagu ga Saturday munhagu.
✡8:34 8:34:Matthew 10:38; Luke 9:23; 14:27
✡8:35 8:35:Matthew 10:39; Luke 17:33; John 12:25