7
Phariseesthu romdhu ŋaŋꞌŋaŋdhurruna Godku rom
(Matthew 15:1-9)
1 Waŋganydhu waluy Phariseesŋuru ŋurrukŋuru Rom-ŋayathanhamirri mala, ga märr ḻurrkunꞌ Jewwa Rom-marŋgikunhamirri mala wäŋa Jerusalembuyyu guwatjmara ŋanya Djesunha. 2-5 Ga ŋunhilidhi yolŋu mala ŋuli ga mirithirri yana walalaŋguwuynha yana romgu nhakuna malthun. Balanya mala rom gamꞌ: ŋuli dhu yolŋu djälthirri ŋathawa ḻukanharawa, ŋurruŋunydja walala dhu rurrguyunmirri goŋ romgu yana malthun ga yorruna ŋathanydja ḻuka. Ga ŋunhi walala dhu ŋatha märramaꞌ ŋula wanhami yolŋu dharrwaꞌmirriŋura wäŋaŋura, ŋurruŋunydja ŋathili walala dhu ḻupthun romgu yana malthun. Ga yorruna djambakaꞌ mala rurrguyun balanya nhakuna saucepan mala, ŋaya-ŋayꞌpuy bathanawuy rupa malanha, ga gapupuy ŋuḻkthunawuy nhakuna cup ga plate ga wiripu wiripu dharrwa. Bukmakkuma dhu rurrguyun, romgu yana malthun.
Ga balanyalili walala ŋunhi nhäŋalanydja Djesuwala malthunamirriy mala, bala walala ŋunhi Phariseesŋuru ŋurrukŋuru maḏakarritjthinana walalaŋgu, bili walala gana ŋatha ḻukana, goŋdhu rurrguyunamiriwyu, bäyŋu nhakuna romgu malthuna. Bala walala gana rom-nyamirꞌyurrunana ŋanya Djesunhanydja, “Nhaku ŋuli ga ŋunhi nhokala malthunamirriy walala bitjandja ŋatha ḻuka goŋ-rurrguyunamiriwyu? Ŋunhiyinydja walala ŋuli ga bitjandhinydja romnha nhakuna baḏu-baḏuyun ŋunha ŋaḻapaḻmirriwuŋu!”
6-7 Bala Djesu buku-bakmaraŋala bitjarrana, “Nhumanydja dhuwala yolŋu mala galiꞌ-märrmaꞌ mala. Dhunupa ŋayi ŋunhi wukirri bamanꞌ Isaiahy Godnha dhäruk bitjarra gamꞌ,
‘Dhuwala yolŋu mala ŋuli ga wokthun ŋarraku
waŋganydhu yana dhärukthu, ga bäyŋu nhakuna ŋuruŋu ŋayaŋuynydja.
Bäyŋuna walala dhu dhuwala yuwalkkuma ŋarraku buku-ŋalꞌyuna,
marŋgikuma yana walala dhu ga yolŋuwa rom malanha, yäna yanapi ŋunhidhi Godku rom malanha.
Ga baṯ-bitjana walala ŋuli ga dhuwala ŋayathama yolŋuwuŋu yana romdja malanha.’ Balanya dhuwala nhumanydja.✡7:6-7:Isaiah 29:13
8-9 Nhumanydja dhuwala Godkuŋu rom nhirrpanawuy malanha gunharrayurruna bala nhuma ŋuli ga dhuwala malthun yolŋuwa yana romgu. Gaḏamanmirri mala nhuma dhuwala mirithirri balanyarawa yätjkurrukunharawa djämawa!
10 Dhuwalanydja ŋunhi rom nhanukuŋu Godkuŋu, ŋunhi ŋayi gurrupara limurruŋgu Moseskala balanya gamꞌ, ‘Märr-ŋalꞌyurru nhokalaŋawa ŋäṉḏiꞌmirriŋuwa ga bäpaꞌmirriŋuwa.’ Ga bulu ŋayi bitjarra gamꞌ, ‘Ŋuli dhu yolŋu dhä-wirrkithirri waŋa ŋäṉḏiꞌmirriŋuwa ga bäpaꞌmirriŋuwa, ŋunhi romdja ga barraŋgaꞌyun balanyana limurru dhu bumana yolŋunha dhiŋganhamaramana yana.’✡7:10:Exodus 20:12; 21:17; Leviticus 20:9; Deuteronomy 5:16 11-12 Yo, bitjarra ŋayi ŋunhi Godthu rom gurrupara, yurru nhumanydja dhuwala wiripuyaŋala marŋgikuŋala balanyana gamꞌ, ‘Ŋunha nhuŋu ŋäṉḏiꞌmirriŋu ga bäpaꞌmirriŋu gana djälthina ŋula nhaku munhdhurrgu, yurru ŋunhidhi munhdhurr nhe dhawuꞌ-nhirrpara Godnha, yurru baḏak yana nhe gana ŋunhi ŋayathaŋala yana nhanŋu Godku, marr ga nhe dhu yakana maṉḏanha gurrupan ŋunhi munhdhurrnydja.’ 13 Ga balanyawuynha ŋarra ŋunhi nhumalaŋgu ŋäthilinydja ḻakarŋala, nhumanydja ŋunhi Godku rom ŋaŋꞌŋaŋdhurruna, bala bilyurrunana nhuma, ga wiripuna rom nhirrpara. Ga dharrwa muka nhuma gana dhuwala romdja malanha bilma-bilmaraŋala.”
Yätjkurru rom ŋuli walma yolŋuwalaŋaŋuru ŋayaŋuŋuru
(Matthew 15:10-20)
14 Dhäŋuru beŋurudhi ŋayi Djesu wäthurruna yolŋuwa walalaŋgu bala bitjarrana waŋana, “Dharr-biyaku walala ŋäkunydja, marr ga nhuma dhu dharaŋan yana. 15 Nhä ŋuli ŋunhi ŋatha gulŋiyirri guḻunlili, ga ŋuruŋiyi ŋathay ŋuli bäyŋu nhakuna yolŋunha rom yätjkurrukuŋu. Ga nhä ŋuli yätjkurru rom dhawaṯthun limurruŋgalaŋaŋuru ŋayaŋuŋuru, ŋuruŋiyina limurrunha ŋuli ŋunhi romdhu nhakuna yätjkurrukumana.” 16 “Ŋuli nhuma buthurumirri mala, ŋäkuna walala manymakkuŋuna!”
17 Bala Djesu ga malthunamirri mala nhanŋu marrtjinana gunharrayurruna yolŋunha mala bala gulŋiyinana balaꞌlilina. Bala walala dhä-birrkaꞌyurruna Djesunha bitjarrana, “Marrkapmirri, ŋathili ḻakaraŋu napurruŋgala ŋunhi mayaliꞌ ŋunhiŋuwuy dhäwupuy.”
18-19 Ga ŋayi Djesuy buku-bakmaraŋala walalaŋgu bitjarra, “Nhaltjan nhuma ga dhuwala bäyŋu yana dharaŋan, muka? Balanya ŋayi ŋunhi mayaliꞌ gamꞌ, nhä ŋuli yolŋuy ḻuka ŋunhiyi ŋamakurru, bili muka dhu ŋunhi walma. Yurru ŋula nhäna ŋuli ŋunhi dhawaṯthundja ŋayaŋuŋuru, ŋunhiyinydja nhakuna yätjkurruna.” (Ga bitjarrana ŋayi gana waŋananydja, bili bukmak dhuwala ŋatha malanha ḏarrtjalk yana ḻukanharawa.)
20 “Ga nhäna ŋuli yolŋuwalanydja dhawaṯthun ŋayaŋuŋuru, mirithirri yana ŋayi ŋuli Godtja nyinyaŋꞌthun, gulmaramana ŋuli limurrunha nhanukalaŋaŋuru Godkalaŋaŋurunydja. 21 Dhiyaŋu yätjkurruy limurrunha ŋuli gulmaramana nhanukala: ŋunhi nhä limurru ŋuli guyaŋa yätjkurru malanha rom, balanya nhakuna marrambaꞌ, manaŋa ga buma yolŋunha dhiŋganhamarama 22 ḻäy-ḏälthirri, ga dhuwurr-yätjtjirri, ga nyäḻꞌyun, ga mayaliꞌ-bilkthunamirri rom, ga djäl-gänaŋumirri, ga maŋutji-ḏiyꞌ rom, nyamirꞌyun ga gupa-waŋanhamirri rom, ga marŋgi-ḻakaranhamirri rom, ga ŋalꞌmaranhamirri rom, ga guyaŋanhamiriw rom.
23 Yo, balanyana ŋunhi yätjkurrunydja mala ŋuli ga dhawaṯthun dhipuŋuru ŋayaŋuŋuru, ga yätjkurrukuma ŋuli limurruŋgu ŋayaŋuna. Ga bukmak dhuwalanydja yätjurru rom mala, ŋayaŋuŋurru ga mäḻŋ'thun, ŋunhanydja walala nhakuna yolŋunha yätjkurrukumana, bili ŋunhidhi nhakuna Godkalanydja nyinyaŋ'thunamirri.”
Djesuy guŋgaꞌyurruna miyalknha ŋunhi ŋayi yaka Jew
(Matthew 15:21-28)
24 Beŋurudhi walala Djesuy ga nhanukala malthunamirriy walala gunharrayurruna ŋunhiyi wäŋa. Ga marrtjina walala wäŋa dharrwamirrilili wäŋalili yäku Tyrelili. Ga ŋunhili walala bunana wäŋaŋura bala walala gulŋiyinana balaꞌlilina, bili yaka ŋayi ganha Djesu djälthinya walala dhu yolŋu mala nhanŋu marŋgithirri ŋunhi ŋayi gana ŋunhilidhi nhakuna nhinana. Yurru gulkuruna ŋayi ŋunhi djuḻuḻꞌyurrunanydja.
25-26 Ga ŋunhilidhi gana nhinana miyalk yurru yaka Jew bäpurru. Ga yolŋunydja ŋayi ŋunhi dhawal-guyaŋanhawuy Phoeniciapuy, makarrŋura Syria. Ga ŋunhi ŋayi Djesunha ŋäkula bunanhawuynydja bala ŋayi marrtjinana ga waŋana nhanŋu bitjarra, “Buku-djulŋi, ŋathili ŋunha yätjkurru birrimbirr ŋurrkuŋu ŋarrakalaŋawala wakumirriŋuwala.”
27 Bala ŋayi Djesu mayaliꞌkurruna waŋana, “Ŋurruŋunydja djamarrkuḻiyꞌ dhu dhuwala ŋatha ḻuka, ga muṉguynydja dhu waṯuynha ḻuka.”
28 Bala ŋayi miyalktja buku-bakmaraŋala bitjarrana, “Yuwalk yana marrkapmirri. Yurru waṯuy ŋuli ḻuka yana ŋatha djamarrkuḻiꞌwuŋu ŋunhi ŋuli marrtji galkirri beŋuru plateŋuru.”
29 Ga ŋunhi ŋayi Djesuy balanyawuynydja ŋäkula bala ŋayi bitjarrana waŋana, “Way, dhuwala nhe märr-yuwalknha yana waŋana. Gatjuy marrtjina wäŋalilina, bilina ŋunhi yätjkurrunydja birrimbirr waṉḏinana nhokalaŋawala wakumirriŋuwala.”
30 Bala ŋayi ŋunhi miyalktja roŋiyinana wäŋalilina. Ga ŋunhi ŋayi wäŋaŋura bunana, nhäŋalanydja ŋayi ŋunhi wakuꞌmirriŋunhanydja ŋayi gana ŋorrana yakurr manymakthinana, bilina nhanukala ŋunhi yätjkurrunydja birrimbirr dhawaṯthurrunana.
Djesuy ḏukmaraŋala buthuru-dhumuknha yolŋunha
31 Ga dhäŋuru beŋurudhi Djesuy gunharrayurruna ŋunhiyi wäŋa Tyre, bala marrtjinana balana Sidonlilina, yurru ḻäy-djawꞌyurruna ŋayi dhukarrnydja märraŋala ŋunha ŋoykurru gapukurru ŋayi marrtjinanydja. Bala ŋayi marrtjinana balana Galileelilina ga bunana walala ŋunhilidhi wäŋaŋura makarrŋura yäkuŋura ‘Decapolis’. 32 Ga ŋunhiliyi gana nhinana yolŋu buthuru-dhumuk ga dhärukmiriw manapara bala malthunamirriy mala ŋanya gäŋaŋalana baladhi Djesuwalana. Ga ŋäŋdhurruna walala bitjarra, “Buku-djulŋi ŋathili ŋarambiya ŋalꞌyurru dhiyakala yolŋuwala marr ga ŋayi dhu manymakthirrina.”
33 Bala ŋayi Djesuy gaḏaymarana ŋunhiyi buthuru-dhumuknha gänalili, bala ŋayi goŋna gulŋiyina nhanukala buthurulilina, märrmaꞌlili yana. Bala ŋayi dhupthurrunana nhanukiyingala ŋayi goŋlili bala ŋayathaŋalana ŋunhi yolŋunha mathana. 34 Ga ḻiya ŋayi garramatthina djiwarrꞌlili bala ŋirꞌyurruna yindi bala waŋanana mathakurru nhanukalaŋawurruna Arramgurru bitjarrana, “Ephphatha!” Balanyana mayaliꞌ gamꞌ, “Lapthurruna!”
35 Ga bitjarrana ŋayi Djesu waŋana bala ŋunhi yolŋuwa buthuru ḻapthurruna, ga mathanydja nhanŋu ŋunhi dhayaḻayinana manymakthinana yana, ga waŋananydja ŋayi gana manymakkuŋalana.
36 Bala maṉḏa bunana ŋunhiliyi yolŋuwa mala. Ga Djesuy walalanha dhä-mukmaraŋalana, “Yakana nhuma dhu ḻakaramanydja yolŋuwalanydja ŋunhi ŋarra dhuwala yolŋunha ḏukmaraŋala.” Yurru ŋunhi bulutja ŋayi nhakuna bitjarra walalaŋgu yaka lakarama, yolŋu mala walala marrtjina bulu ga bulu ŋunha dhäruk lakaranhaminanydja. 37 Ga yolŋuynydja walala ŋunhi ŋäkulana dhäwu, ga mirithinana walala märr-maŋmaŋdhurruna. Ga bitjarra walala gana ŋunhi ḻakaranhaminanydja, “Nhäna dhuwala ŋayaŋu-ganyimꞌthunamirri rom, muka! Dhiyaŋu yolŋuy ga ŋamakurru mirithirri djäma. Buthuru-dhumukthu ga ŋämana ga dhärukmiriw ga waŋana.”