4
Djesuy ḻakaraŋala mayaliꞌmirri dhäwu maŋutjipuy ga munathaꞌpuy
(Matthew 13:1-9; Luke 8:4-8)
1 Waŋganymirriy Djesu roŋiyina baladhi Galileelili. Ga dharrwa yolŋu mala ḻuŋꞌthurruna nhanukala baladhi. Bala ŋayi marthaŋaylilina ŋalꞌyurruna, ga gaŋga yana yarrkyarrkmaraŋala marthaŋaynydja, bala nhinana ga beŋuruthina ŋayi gana ŋunhi dhäwunydja walalaŋgu ḻakaraŋala, marŋgikuŋalanydja walalanha.✡4:1:Luke 5:1-3 2 Ga dharrwa ŋayi gana ŋunhi dhäwunydja mayaliꞌmirri ḻakaraŋala, marr ga walala dhu yolŋuy walala dharaŋarana yana.
3 “Yo, ŋäkuna walala: Waŋgany yolŋu djälthina ŋayi dhu maŋutji ŋatha djalkthun bala munathalili marr ga dhu ŋathana ŋuthan. 4 Bala ŋayi marrtjina djalkthurrunana. Ga wiripu maŋutji galkina dhukarrlili märr ŋuli barrkulili. Ga walalanydja warrakanꞌthu nhäŋala bala barrtjurrunana marrtjina ḻukana dhawarꞌmaraŋalana. 5 Ga baḏaknha yana ŋayi marrtjina ŋuruŋiyi yolŋuynydja maŋutji djakthurruna, wiripu marrtjina galkina bitjarra bala, ga wiripu galkina guṉḏamirrilili wäŋalili. 6 Ga ŋunhi ŋatha maŋutji ganydjarryu ŋuthara manymakthinana, ga ŋunhi walunydja mirithina yana gorrmurꞌyina bala ŋunhi ḏukitjtja räwakthinana ga dhiŋgaŋalana, bili guṉḏa yana ŋunhi, bäyŋu munathaꞌ.
7 Ga bitjarra bili ŋayi marrtjina ŋunhi ŋatha maŋutji djalkthurruna, ga wiripu maŋutji marrtjina galkina ḏimirrṯimirrlili. Bala ŋuruŋiyi ḏimirrṯimirryu djorkuŋalana, ganydjarr dhawarꞌmaraŋala ŋuthanaŋuru. 8 Ga wiripu ŋatha ŋunhi galkina manymaklili munathaꞌlili. Bala ŋunhi ŋathanydja ŋutharana buṯ-bitjarrana. Ga ŋathanydja ŋunhi manymakthinana, waŋganybuy ḻoḻupuy gana giḻyurruna dharrwa mirithirri. Ga wiripuŋura ga wiripuŋura ḻoḻuŋura ga balanya bili yana dharrwa, ga bitjarrana bala.
9 Ŋuli nhuma buthurumirri, ŋäkuna walala manymakkuŋuna, marr ga nhuma dhu dharaŋan yana dhuwala dhäwu.”
Djesuy gana marŋgikuŋala yolŋunha malaŋunha
(Matthew 13:10-17; Luke 8:9-10)
10 Bala walala ganarrthaŋalana ŋunhi yolŋunhanydja mala. Bala Djesu ga ḻunduꞌmirriŋu mala nhanŋu, ga wiripunydja yolŋu mala gana gänana nhinana. Bala walala dhä-birrkaꞌyurruna ŋanya bitjarrana, “Go maku napurruŋgu mayali' ḻakaraŋala ŋunhiŋuwuy dhäwupuy, bili bäyŋu napurru dharaŋana. Nhäpuy ŋunhi dhäwunydja mala?”
11 Ga ŋayinydja Djesu waŋana bitjarra, “Nhumalaŋgunydja dhiyakuwurrurruŋgu mala ŋunhi nhuma ŋuli ga warraŋulkumana ŋunha Godku rom, ŋarranydja dhu warraŋulkumana nhumalaŋgala dhuwala mayaliꞌ. Ga wiripuwurruŋgu yolŋuwa ŋunhi walala bäyŋu nhakuna dhiyala ŋurrukŋura, walalanydja dhu ga dhäwuna yana ŋäma. 12 Dhuwalana ŋarra dhu ḻakaramana gamꞌ, marr ga dhu ŋunhi dhäruktja nhanŋu Godku ŋunha wukirripuy maḻŋꞌthuna yuwalkthirrina yana:
‘Yolŋuy walala ŋuli nhäma ŋarranha djämalili,
yurru walala ŋuli bäyŋuna dharaŋulunanydja, nhä ŋunhiyi mayaliꞌ.
Ga ŋämanydja walala ŋuli buthuruynydja, yurru bäyŋuna walala ŋuli manymakkuŋunydja, nhakuna dharaŋulu.
Ga ŋunhi walala balaŋu yuwalkkunha dharaŋanna, walalanydja balaŋu bilyuna roŋiyinya Godkalana. Yurru bäyŋu walala djäl walala dhu dhiyaku dhäwuwa marŋgithirri. Ga ŋayinydja dhu ŋunhi Godthunydja bäyŋuna walalaŋgu bäy-ḻakarama yätjkurrupuynydja rombuy.’ ”✡4:12:Isaiah 6:9-10
Djesuy ḻakaraŋala mayaliꞌ ŋunhiŋuwuy maŋutjipuy ŋatha ga munathaꞌpuy
(Matthew 13:18-23; Luke 8:11-15)
13 Bala ŋayi Djesu walalaŋgu bitjarrana waŋana, “Way, bäyŋu nhuma dhuwala dhäwunydja dharaŋanha, muka? Ga ŋuli nhuma dhu bäyŋunydja nhakuna dharaŋan dhuwalanydja gumurr-yalŋgi dhäwu, ga nhaltjanna nhuma dhu dharaŋandja ŋunha bala wiripunydja mala dhäwu?
14 Dhiyalanydja dhäwuŋura, yolŋu marrtjina waṉḏina maŋutjiwa ḻämu-nhirrpanarawa. Ga balanyana dhuwala ŋayi, nhakuna yolŋu ŋuli marrtji bala ḻakaramana Godku dhäruk yolŋuwala malaŋuwala 15 Yo, ŋunhi ŋathanydja ŋayi marrtjina djalkthurruna, ga ḻurrkunꞌtja galkina dhukarrlilina. Ga dhukarrnydja ŋunhi yindi mirithirri ga bäyŋuna ŋayi ŋunhi yindithinya ŋathanydja ŋuthana. Manymak, ga ŋuruŋiyi ŋathay ga maŋutji-lakarama Godku dhäruk. Ga ḻurrkunꞌthu yolŋuy ŋuli ŋäma dhäruk nhanukala ŋayaŋuy ḏälyu, balanya nhakuna ŋunhiyi dhukarr ḏäl. Ga warrakanꞌtja ga maŋutji-ḻakarama Satannha ŋunhi ŋayi ŋuli djawꞌyun ŋunhidhi dhäruk yolŋuwalaŋaŋuru ŋayaŋuŋuru.
16 Ga ŋunhi ŋatha maŋutji galkina guṉḏamirrilili, ŋunhinydja ga maŋutji-ḻakarama ŋunhi yolŋunha ŋayi ŋuli ŋäma dhäruk ŋayaŋuy manymakthu bala märramana yana. 17 Bala wiripuŋuy yolŋuy ŋuli nhäma ŋunhiyi yolŋunha märr-yuwalkthinyalili dhäruklili, bala ŋayi ŋuli mari-buna nhanŋu. Bala ŋayi ŋuli ŋunhiyinydja yolŋu gulyunna dhärukŋuru ŋänhaŋuru bala ḏiltji-gurrupanmirrina Godkunydja dhärukku nhanukalaŋawa, bili ŋathanydja ŋunhi maŋutji bäyŋuna mirithinya gulŋiyinya.
18 Ga ŋunhi ŋayi ŋuli ŋatha galkirri ḏimirrꞌṯimirrlili, ga gulkuruna ŋuli ŋathanydja ŋuthan bili yätjkurruy mulmuy djorkuŋala. Ga ŋuruŋiyi gana maŋutji-ḻakaraŋala ŋunhiyina yolŋuna ŋunhi walala ŋuli ŋäma Godku dhäruk, 19 bala ŋuli wiripuŋuy malaŋuy djorkumana. Wiripuna, wiripuna ŋuli galkan walŋalili, nhaku walala djäl. Rrupiya gana mirithina guyaŋana ga nhaku mala warguyurruna, dharrwawa, girriꞌwa. Bala ŋuli ŋunhi dhiyaŋuna mala galmumana Godkalaŋawuygu dhärukku, ga bäyŋuna walala dhu nhina manymakkumanydja Godkalanydja.
20 Ga dhiyala dhäwuŋura, ŋatha ŋunhi galkina, manymaklili munathaꞌlili, ŋunhiyi maŋutji ŋuthara yaŋaramirriyinana manymakthinana, bala ŋathamirriyinana. Ga dhiyaŋu gana maŋutji-ḻakarama ŋunhiyi yolŋunha ŋunhi walala ŋuli ŋäma Godku dhäruk bala djämamirriyanhamirrina yana. Yo, balanyana walala ŋunhi nhakuna waŋganybuy ḻoḻupuy gana giḻyurruna dharrwa mirithirri. Ga wiripuŋura, ga wiripuŋura dharrwa balanya bili.”
Yaka djuḻuḻꞌmaraŋu baḏayala
(Luke 8:16-18)
21 Bala ŋayi Djesu bitjarrana waŋana, “Ŋunhi ŋuli yolŋuy ḻanhdhirra dhuŋgurꞌyun, yaka ŋayi dhu ŋunhi djambakay nhakuna dhurrꞌthurryun, muka? wo ŋoylili balaꞌpalalili djuḏupmaraŋu Ŋunhi ŋayi dhu ŋalꞌmarama ŋunha garramatꞌlilinydja, marr ga dhu bukmakthu yana nhäma gaykarraŋlili.✡4:21:Matthew 5:15; Luke 11:33 22 Ga balanyana ŋunhi Godkunydja dhäruk. Nhä malanha ga ŋorra djuḻuḻꞌmaranhawuy, ŋunhiyinydja ŋayipina dhu Godthu dhawaṯmarama, bala bukmaknha dhu boŋguŋu yolŋunydja walala nhakuna marŋgithi.✡4:22:Matthew 10:26; Luke 12:2 23 Maꞌ, ŋuli nhe balaŋu buthurumirrinydja manymakkuŋuna ŋäkunydja, marr ga nhe dhu dharaŋana yana.
24 Ga guyaŋina marrtji dhäruktja ŋarranha. Ŋuli nhe dhu ga mirithirrinydja ŋarraku buthuru-bitjun, ŋayinydja dhu Godthu nhuŋu gurrupana nhanŋuwuy dharaŋanamirrinydja rom, bala ŋunhinydja nhe dhu dharaŋanna nhä malanha ŋunhi ŋamakurru mirithirri.✡4:24:Matthew 7:2; Luke 6:38
25 Ga ŋuli nhe yolŋu djäl marŋgithinyarawa Godku ŋayaŋuwa, nhenydja dhu gaḏamandhirrina. Ga ŋuli nhe dhu bäyŋunydja ŋayaŋumirriyirri, ŋayinydja dhu ŋunhi nhuna gulmaramana dharaŋanaŋuru, ŋunhiyinydja nhe dhu dhuŋana nhanŋu Godku.”✡4:25:Matthew 13:12; 25:29; Luke 19:26
Godthu gana ŋayipi gurruṯumirrinha ŋuthanmaraŋala
26 Ga bulunydja ŋayi Djesu waŋana bitjarra, “Marŋgithirri nhuma dhu ŋunhi nhaltjan dhu ga Godku gurruṯumirri mala ŋuthan. Yo, dhuwala dhäwu mayaliꞌmirri: Yolŋu gana djälmirriyina ŋayi dhu ḻämu-nhirrpan maŋutji ŋatha, bala ŋayi marrtjina ŋunhi maŋutjinydja ŋatha djalkthurrunana munathaꞌlilina, bala gunharrayurrunana ŋunhilidhina, bala ŋayi marrtjina wäŋalilina. 27 Manymak, munha ga munha djuḻkthurruna, ga bäyŋuna ŋayi ganha ŋuruŋiyi yolŋuy guyaŋanha ŋunhidhi maŋutji ŋathanydja. 28 Bala marrtjina ŋunhi ŋathanydja ŋutharana gänana yana. Yo, bala ŋunhi ḏukitjtja dhawaṯthurrunana, bitjarra marrtjina ŋurru-walmana. Ga yaka weyindja, bala yaŋaramirriyinana, ga yorruna ŋunhi muḻkurrnydja ŋathamirriyina. 29 Ga ŋunhi ŋathanydja muḻkurr yindithinana, bala yolŋunydja marŋgithinana ŋunhi ŋathanydja bilina manymakthinana, bala dhu marrtji gulkthunarawana ŋurukiyi ŋathawa. Walala, Godthu dhuwala ŋayipi ŋuli marrtji djäma nhakuna ŋuthanmarama.”✡4:29:Joel 3:13
Djesuy dhäwu ḻakaraŋala, nhumukuṉinypuynha maŋutjipuy
(Matthew 13:31-32,34; Luke 13:18-19)
30 Ga bulunydja ŋayi Djesuy ḻakaraŋala wiripu mayaliꞌmirri dhäwu bitjarra, “Dhuwala ŋarra gana wiripu dhäwu nhumalaŋgu guyaŋana, ŋunhi dhu nhumalanha guŋgaꞌyun marr ga nhuma dhu dharaŋan, nhaltjan dhu ga Godku gurruṯumirri mala ŋuthan. 31 Godku dhuwala gurruṯumirri yolŋu mala balanya nhakuna nyumukuṉiny mirithirri maŋutji. 32 Ga ŋunhi dhu ŋunhiyi maŋutji nhakuna galkirri munathaꞌlili bala dhu ŋunhi maŋutjinydja ŋuthana buṯ-bitjanna ga yäna bili ga marwatmirriyirri dhu, bala dhu baṉaꞌnydja mala yindithirrna. Ga warrawꞌmirriyirrina. Ga warrawꞌnha ŋunhi, bala dhu warrakanꞌtja marrtji bala yaluꞌna ŋamaŋamayun ŋunhilidhi warrawꞌŋura.”
33 Yo, bitjarrana ŋayi gana ŋunhi Djesuy marŋgikuŋala yolŋunha mala. Ga dharrwa ŋayi gana dhäwu malanha mayaliꞌmirri ḻakaraŋala. Ga wiripu yolŋunydja mala walala gana dharaŋara manymaktja ŋunhi dhäwunha malanha, ga wiripu walala ḻurrkun'tja yana dhäwunha gana dharaŋara, yaka dharrwa. 34 Djesunydja ŋayi ŋuli mayali'mirri dhäwu mala gana ḻakaraŋala bukmaknha yolŋunha malaŋunha. Ga ŋunhi walala gana gäna nhinana, Djesu ga ḻunduꞌmirriŋu mala yana nhanŋu, ŋayi walalaŋgu mayaliꞌnydja dhawaṯmaraŋalana.
Djesuy wapurarrkuŋala wata ga ḏogu
(Matthew 8:23-27; Luke 8:22-25)
35 Ga ŋunhi marrtjina walu gulŋiyina ŋayi Djesu gana baḏaknha yana nhinana marthaŋayŋura. Bala ŋayi waŋana nhanukalaŋawala ḻunduꞌmirriŋuwala walalaŋgala bitjarra, “Go, limurru marrtjina dhiyaŋu marthaŋayyu ŋunha galiꞌlilina.”
36 Bala walala ŋunhi ḻunduꞌmirriŋunydja mala ŋalꞌŋalyurrunana bala marrtjinana. Ga ganarrthaŋalana walala ŋunhi dharrwanha yolŋunha malaŋunha gänalilina. Ga wiripuwurru yolŋu marthaŋaymirri mala malthurruna walalaŋgu. 37-38 Bala ŋayi Djesunydja ŋorranana ŋunhili dhuḏiŋura marthaŋayŋura, muḻkurr ŋayi ḏämbupuylili ŋalꞌyurruna bala ŋorranana. Ga gandarrŋura yindi ŋoy-mol wata walalaŋgu bunana, ga bumarana walalanha marrtjina, ga ḏogu ga gapunydja ŋunhi dhaŋaŋdhinana marthaŋaŋura, galki balaŋu ŋunhi marthaŋaynydja guḻguḻyunana. Ga walalanydja ŋunhi ḻunduꞌmirriŋunydja mala nhanŋu mirithina yana barrarina, bala walala rurꞌmaraŋalana Djesunha, “Way Marŋgikunhamirri rurꞌyurruna, dhiŋgamana limurru dhu, guḻguḻyuna limurru dhu bäyŋu nhe ga dhuwala warguyundja, muka?”
39 Bala ŋayi Djesu yakurrŋuru rurꞌyurrunana bala dhunupana yana ŋayi waŋana yindiynha dhärukthu watawa, “Gulyurru!” ga ḏoguwa ŋayi bitjarra bili waŋana, “Bilina dharraḏayina!” bitjarra. Bala dhunupana yana ŋunhi watanydja gulyurrunana galkirrinhaŋuru ga ḏogu marrtjina nyimdhurrunana bala wapurarrnha ŋorrana. 40 Bala ŋayi Djesu waŋana walalaŋgu bitjarrana, “Nhaku nhuma barrarina? bäyŋu nhuma ga ŋarranha märr-yuwalkmirriyi?”
41 Bala walala ŋunhi mirithina yana barrarina, märr-maŋmaŋdhurruna manapara bala marrtjina bitjarrana waŋahamina, “Yol duwala muka? Nhäŋala nhuma? Ŋunha watay ga gapuy ŋäkula ŋanya waŋanhawuy! Dhuwalanydja yuwalknha ganydjarrmirri yolŋu!” bitjarra.

✡4:1 4:1:Luke 5:1-3

✡4:12 4:12:Isaiah 6:9-10

✡4:21 4:21:Matthew 5:15; Luke 11:33

✡4:22 4:22:Matthew 10:26; Luke 12:2

✡4:24 4:24:Matthew 7:2; Luke 6:38

✡4:25 4:25:Matthew 13:12; 25:29; Luke 19:26

✡4:29 4:29:Joel 3:13