21
Isⱨaⱪning dunyaƣa kelixi
Əmdi Pǝrwǝrdigar wǝdǝ ⱪilƣinidǝk Saraⱨni yoⱪlidi; Pǝrwǝrdigar Saraⱨⱪa deginidǝk ⱪildi. «Pǝrwǝrdigar ... Saraⱨni yoⱪlidi» — Tǝwrat-Injilda, Huda mǝlum kixini yaki mǝluk hǝlⱪni «yoⱪlap» uningƣa yaki ularƣa yeⱪinlaxsa, yaki alaⱨidǝ bǝht-bǝrikǝt, xapaǝt kɵrsitidu, yaki ⱪattiⱪ jazalaydu. Muxu yǝrdǝ bǝht-bǝrikǝt yǝtküzüx üqün, ǝlwǝttǝ.
Bu ixta ⱪiziⱪ bir yeri xuki, Ibraⱨim baxⱪilar üqün «ular baliliⱪ bolsun» (20:17-18) dǝp dua ⱪilƣandin keyin ɵzimu pǝrzǝnt kɵridu.
   Yar. 17:19; 18:10. Saraⱨ ⱨamilidar bolup, Ibraⱨim ⱪeriƣanda Huda uningƣa bekitkǝn waⱪitta bir oƣul tuƣup bǝrdi. Yar. 18:10,14; Gal. 4:23; Ibr. 11:11. Ibraⱨim ɵzigǝ tɵrǝlgǝn oƣli, yǝni Saraⱨ uningƣa tuƣup bǝrgǝn oƣlining ismini Isⱨaⱪ ⱪoydi. «Isⱨaⱪ» — «külkǝ». Andin Ibraⱨim Huda uningƣa buyruƣinidǝk ɵz oƣli Isⱨaⱪ tuƣulup sǝkkizinqi küni hǝtnǝ ⱪildi. Yar. 17:10. Oƣli Isⱨaⱪ tuƣulƣan qaƣda, Ibraⱨim yüz yaxta idi. Saraⱨ: «Huda meni küldürüwǝtti; ⱨǝrkim bu ixni anglisa, mǝn bilǝn tǝng külüxidu», dedi.
U yǝnǝ: — Kimmu Ibraⱨimƣa: «Saraⱨ bala emitidiƣan bolidu!» dǝp eytalaytti? Qünki u ⱪeriƣanda uningƣa bir oƣul tuƣup bǝrdim! — dedi.
 
Ⱨǝjǝr bilǝn Ismailning ⱪoƣlinixi
Bala qong bolup, ǝmqǝktin ayrildi. Isⱨaⱪ ǝmqǝktin ayrilƣan küni Ibraⱨim qong ziyapǝt ɵtküzüp bǝrdi. Əmma Saraⱨ misirliⱪ Ⱨǝjǝrning Ibraⱨimƣa tuƣup bǝrgǝn oƣulning Isⱨaⱪni mǝshirǝ ⱪiliwatⱪinini kɵrüp ⱪaldi. 10 Xuning bilǝn u Ibraⱨimƣa: — Bu dedǝk bilǝn oƣlini ⱨǝydiwǝt! Qünki bu dedǝkning oƣli mening oƣlum Isⱨaⱪ bilǝn tǝng waris bolsa bolmaydu!, — dedi. Gal. 4:30.
11  Saraⱨning bu sɵzi Ibraⱨimƣa tolimu eƣir kǝldi; qünki Ismailmu uning oƣli-dǝ! «eƣir» — yaki «yaman». 12 Lekin Huda Ibraⱨimƣa: — Balang wǝ dediking wǝjidin bu sɵz sanga eƣir kǝlmisun, bǝlki Saraⱨning sanga degǝnlirining ⱨǝmmisigǝ ⱪulaⱪ salƣin; qünki Isⱨaⱪtin bolƣini sening nǝsling ⱨesablinidu. Rim. 9:7; Ibr. 11:18. 13 Lekin dedǝkning oƣlidinmu bir hǝlⱪ-millǝt pǝyda ⱪilimǝn, qünki umu sening nǝsling, — dedi. Yar. 16:10; 17:20.
14 Ətisi tang sǝⱨǝrdǝ Ibraⱨim ⱪopup, nan bilǝn bir tulum suni elip Ⱨǝjǝrgǝ berip, ɵxnisigǝ yüdküzüp, balini uningƣa tapxurup, ikkisini yolƣa selip ⱪoydi. Ⱨǝjǝr ketip, Bǝǝr-Xebaning qɵlidǝ kezip yürdi. «bala» — xu waⱪitta Ismail 15-16 yaxⱪa kirgǝnidi. 15-16 Əmdi tulumdiki su tügǝp kǝtkǝnidi; Ⱨǝjǝr balini bir qatⱪalning tüwigǝ taxlap ⱪoyup, ɵz-ɵzigǝ: «Balining ɵlüp ketixigǝ ⱪarap qidimaymǝn» dǝp, bir oⱪ etimqǝ yiraⱪⱪa berip, udulida olturdi. U udulida olturup, pǝryad kɵtürüp yiƣlidi.
 
17 Huda oƣulning yiƣa awazini anglidi; xuning bilǝn Hudaning Pǝrixtisi asmandin Ⱨǝjǝrni qaⱪirip uningƣa: — Əy Ⱨǝjǝr, sanga nemǝ boldi? Ⱪorⱪmiƣin; qünki Huda oƣulning yiƣa awazini yatⱪan yeridin anglidi. 18 Əmdi ⱪopup, ⱪolung bilǝn balini yɵlǝp turƣuz; qünki Mǝn uni uluƣ bir ǝl-millǝt ⱪilimǝn, — dedi. Yar. 16:10; 17:20.
19 Xuan Huda Ⱨǝjǝrning kɵzlirini aqti, u bir ⱪuduⱪni kɵrdi. U berip tulumƣa su toldurup, oƣulƣa iqküzdi.
20 Huda u bala bilǝn billǝ boldi; u ɵsüp qong boldi. U qɵldǝ yaxap, mǝrgǝn bolup yetixti. 21 U Paran qɵlidǝ turdi; xu waⱪitlarda anisi uningƣa Misir zeminidin bir ⱪizni hotunluⱪⱪa elip bǝrdi.
 
Ibraⱨimning Abimǝlǝk padixaⱨ bilǝn kelixim tüzüxi
22 U waⱪitlarda xundaⱪ boldiki, Abimǝlǝk wǝ uning lǝxkǝrbexi Fikol kelip Ibraⱨimƣa: — Ⱪilƣan ⱨǝmmǝ ixliringda, Huda sening bilǝn billidur. 23 Əmdi sǝn dǝl muxu yǝrdǝ manga, oƣlumƣa wǝ nǝwrǝmgǝ hiyanǝt ⱪilmasliⱪⱪa Hudaning namida ⱪǝsǝm ⱪilip bǝrgǝysǝn; mǝn sanga kɵrsitip kǝlgǝn meⱨribanliⱪimdǝk, sǝnmu manga wǝ sǝn ⱨazir turuwatⱪan yurtⱪa meⱨribanliⱪ ⱪilƣaysǝn, — dedi. Yar. 14:23.
24 Ibraⱨim: Ⱪǝsǝm ⱪilip berǝy, dedi.
25 Andin Ibraⱨim Abimǝlǝkning qakarliri tartiwalƣan bir ⱪuduⱪ toƣrisida Abimǝlǝkni ǝyiblidi. 26 Abimǝlǝk: — Bu ixni ⱪilƣan kixini bilmǝymǝn; sǝn bu ixni mangimu eytmapsǝn; mǝn bu ixni pǝⱪǝt bügünla anglixim, — dedi.
27 Ibraⱨim ⱪoy-kala elip Abimǝlǝkkǝ tǝⱪdim ⱪildi; andin ular ikkilisi ǝⱨdǝ ⱪilixti. 28 Ibraⱨim yǝnǝ padidin yǝttǝ qixi ⱪozini bir tǝrǝpkǝ ayrip ⱪoydi. 29 Abimǝlǝk Ibraⱨimdin: — Sǝn bir tǝrǝpkǝ ayrip ⱪoyƣan bu yǝttǝ qixi ⱪozining nemǝ mǝnisi bar? — dǝp soriwidi, 30 u: — Mening bu ⱪuduⱪni koliƣinimni etirap ⱪilƣiningƣa guwaⱨliⱪ süpitidǝ bu yǝttǝ qixi ⱪozini ⱪolumdin ⱪobul ⱪilƣaysǝn, — dǝp jawab bǝrdi.
31 Bu ikkisi xu yǝrdǝ ⱪǝsǝm ⱪilixⱪanliⱪi üqün, u xu jayni «Bǝǝr-Xeba» dǝp atidi. «Bǝǝr-Xeba» — «ⱪǝsǝm ⱪuduⱪi» degǝn mǝnidǝ. Ibraniy tilida «ⱪǝsǝm» («xeba» yaki «xebua») wǝ «yǝttǝ» («xeba») degǝnlǝrning aⱨangi ohxax bolƣaqⱪa, yǝnǝ «yǝttining ⱪuduⱪi» degǝn mǝnisimu bar. 32 Xu tǝriⱪidǝ ular Bǝǝr-Xebada ǝⱨdǝ ⱪilixti. Andin Abimǝlǝk wǝ uning lǝxkǝrbexi Fikol ⱪozƣilip, Filistiylǝrning zeminiƣa yenip kǝtti. «Fikol» — Gǝrar padixaⱨning sǝrdarining omumiy unwani idi (26:26).
33 Ibraⱨim Bǝǝr-Xebada bir tüp yulƣunni tikip, u yǝrdǝ Əbǝdiy Tǝngri bolƣan Pǝrwǝrdigarning namiƣa nida ⱪilip ibadǝt ⱪildi. «bir tüp yulƣunni tikip» — yulƣun tikix hurapiy ix ǝmǝs, bǝlki uning ǝⱨmiyiti ⱪoxna ǝl bilǝn ǝⱨdǝ tüzgǝnliki üqün, «muxu yǝrdǝ uzun waⱪit turmaⱪqimǝn» degǝndǝk mǝnini bildürüxtin ibarǝt idi.   Yar. 4:26. 34 Ibraⱨim Filistiylǝrning zeminida uzun waⱪitⱪiqǝ turup ⱪaldi. «uzun waⱪit» — ibraniy tilida «nurƣun künlǝr».
 
 

21:1 «Pǝrwǝrdigar ... Saraⱨni yoⱪlidi» — Tǝwrat-Injilda, Huda mǝlum kixini yaki mǝluk hǝlⱪni «yoⱪlap» uningƣa yaki ularƣa yeⱪinlaxsa, yaki alaⱨidǝ bǝht-bǝrikǝt, xapaǝt kɵrsitidu, yaki ⱪattiⱪ jazalaydu. Muxu yǝrdǝ bǝht-bǝrikǝt yǝtküzüx üqün, ǝlwǝttǝ. Bu ixta ⱪiziⱪ bir yeri xuki, Ibraⱨim baxⱪilar üqün «ular baliliⱪ bolsun» (20:17-18) dǝp dua ⱪilƣandin keyin ɵzimu pǝrzǝnt kɵridu.

21:1 Yar. 17:19; 18:10.

21:2 Yar. 18:10,14; Gal. 4:23; Ibr. 11:11.

21:3 «Isⱨaⱪ» — «külkǝ».

21:4 Yar. 17:10.

21:10 Gal. 4:30.

21:11 «eƣir» — yaki «yaman».

21:12 Rim. 9:7; Ibr. 11:18.

21:13 Yar. 16:10; 17:20.

21:14 «bala» — xu waⱪitta Ismail 15-16 yaxⱪa kirgǝnidi.

21:18 Yar. 16:10; 17:20.

21:23 Yar. 14:23.

21:31 «Bǝǝr-Xeba» — «ⱪǝsǝm ⱪuduⱪi» degǝn mǝnidǝ. Ibraniy tilida «ⱪǝsǝm» («xeba» yaki «xebua») wǝ «yǝttǝ» («xeba») degǝnlǝrning aⱨangi ohxax bolƣaqⱪa, yǝnǝ «yǝttining ⱪuduⱪi» degǝn mǝnisimu bar.

21:32 «Fikol» — Gǝrar padixaⱨning sǝrdarining omumiy unwani idi (26:26).

21:33 «bir tüp yulƣunni tikip» — yulƣun tikix hurapiy ix ǝmǝs, bǝlki uning ǝⱨmiyiti ⱪoxna ǝl bilǝn ǝⱨdǝ tüzgǝnliki üqün, «muxu yǝrdǝ uzun waⱪit turmaⱪqimǝn» degǝndǝk mǝnini bildürüxtin ibarǝt idi.

21:33 Yar. 4:26.

21:34 «uzun waⱪit» — ibraniy tilida «nurƣun künlǝr».