12
Yesu ndego kawá, Sabat khøuwa
(Mak 2:23-28; Luk 6:1-5)
12:1 Deut 23:25Khøuwa nøme, Sabat khøuwá, Yesu ekeza paev ezoqam namba, wit khae livin-mbá gunu꞉-apát. Yaq tegi paev ezoqam, ifi zøvín. Yaq wit nanga ndøvingisømém, sasa ndølouz. 12:2 Exo 20:10Yaq Felisi ezoqam tiqa matev giqeivim, Yesu āv gimbøe-einím nqǽgo, “Nqáe! Khafeáp nandav, qogi paev ezoqam Sabat khøuwa-te wit nanga nandi-vingisumit. Kopømba mbaín, Sabat khøuwa-te, sasai toqogo.”
12:3-4 1 Sam 21:1-6Yaq Yesu gezø-qavøiu, “Ge zô, emanqat mozó-geveømem, av Deivid ge꞉matanam, tegi ezoqam namba ifi qazøvin? 12:4 Lev 24:5-9Mbumbukiam-qá khoev-té genø-ón, flawa vømøndō-upøzo, ndigu lou-qase-te go꞉-abam, Mbumbukiam-gi, yaq tegi ezoqam namba sasa ndølouz. Matev av nqægo khafeáp ti-te. Mbumbukiam-gí iziz ezoqam mba zø-mboqoatám, nginik flawa tilouzat.* 12:4 Deivid av ge꞉matanam ndægo, yaq ezoqa teqa matev, soqain veweáv. Yaq nakémbá, Yesu teqa yaq-te, nqanek manqat ge-ein.
12:5 Num 28:9-10Neka ge zô, Mozes-qa guguna manqat mozó-geveømem? Mbumbukiam-gi iziz ezoqam, Sabat khøuwa-te, sasai ndøgoatún, Mbumbukiam-qa khoev-te. Yaq av nqægo ndigu khafeap ndømøkuimatún. Geté ndigu manqa-zapazapa gonemáv. 12:6 Met 12:41-42No nqazǿ-manqate: Ezoqa ngêgó nqanek. Ngenek Mbumbukiam-qa khoev ùnime꞉-løvuám.
12:7 Hos 6:6; Met 9:13Mbumbukiam-qa Manqat āv qane-eín nqǽgo, ‘Noqa poev kandambaqape nqánek: Zo tanakh matev zǿgoát, ezoqa nøme-te. Ambá ndǿgo, zo søvakha gigiap tozotøndo-løvusumat no-te.’ Zo nqanek manqat ambā mokho tozombo-ndapemɨn, yaq zo nginik manqa-zapazapa-yav ezoqam, soqøsoqa ambá zøtézæbák.
Ezoqam-ge Yo, ndego kawá. Sabat khøuwa, ndégo teno-kawaevát.”
Yesu ezoqam pingim qambowau, gekhakheinøvem
(Mak 3:1-6; Luk 6:6-11)
Yesu ta manqei ndøgo ge-ivav, yaq Zu ezoqam-qá guliguli khoev-té genøwáv. 10  12:10 Luk 14:3Ta guliguli khoev-te ndøgo, ezoqam mø̀ndøgoám. Ndego pingim gèmbowaú. Yaq ezoqa Yesu gimbo-bevøpem, “Gê, ezoqa kopømbâ, Sabat khøuwa-te, ezoqa nøme tekhakheinøvem, ó, khafeâp?” Av gimbøe-bevøpem nqægo, zapa ndǿgo: Ndigu Yesu manqa ovøyam-te vee-qa mbogoám.
11  12:11-12 Luk 14:5Yaq Yesu gezø-qavøiu, “Zonømbé-einīm. Ezoqa sip timbowanat, yaq Sabat khøuwa-te, kopo ndugu manqei ozu-tē gunūbøiāv, yaq ndego ngunuk sip segé-ivāv? Āv taoká. Ndø̀liváv. 12 Geté ezoqam sip ùnime꞉-løvuám. Yaq nakémbá, khafeap mbaín, ezoqam toqombo-tøke, Sabat khøuwa-te.”
13 Yaq até gendego, ndego ezoqam āv gembøe-eín nqǽgo, “Pingim qoté-ovøyām.” Yaq ndego ezoqam, pingim sège-ovøyám, vømbō-eqeieqei, kopømba ande av pingim nøme qambøegoam. 14  12:14 Zion 5:16Yaq Felisi ezoqam Yesu-qa matev giqeivim, ndigu sège-ivøvém. Yaq āv gini-pøoném nqǽgo: Pakhapakha zimbó-khanøém.
Yesu mokho-te, Mbumbukiam-qa Manqat mø̀ndø-unimanqatín, ndøgo ibugukhokhof ge-ein
15 Yaq Yesu ge꞉-otev, av nqægo, Felisi ezoqam gèmbo-voqoēm, yaq ndego manqei nøme-té genøwáv. Ezoqa kopoáv gimbopavat, yaq ndego enqoni-us ezoqam ate gi꞉goam, vø̄khakheinøvemat. 16  12:16 Met 8:4; Mak 3:12Geté Yesu āv gene-gugubát nqǽgo: Ndigu teqa yaq-te, ezoqa nøme bete-zømèsi᷄m. 17 Yesu av ge꞉matanam nqægo, yaq manqat ndøgo, Mbumbukiam tege manqa vevezam ezoqam Aezaya mokho-te ge-ein, gè-unimanqatín. Manqat nqánek,
18  12:18 Met 3:17 12:18-21 Isa 42:1-4“Nqáe! Ngenek nogé sasai ezoqám. Nō nøveatáv.
No poev kandambá te-te, neka no nø̀mbøe-khafuát.
Nøkeza Nqova nombó-etoám.
Ndego manqei-manqei ate ndægo, ezoqa matev eqeieqei-qá yaq-té mé꞉zømesimát.
19 Ndego qaqa manqat gémanqateák. Neka ndego manqa sas gémanqateák.
Ezoqa teqa manqat gé-ewagák, nakhoa-te.
20 Pefa køfi꞉v, ndego ma génqawayák.
Neka lampa ndøgo, tøkhouvøemat, ma gékhoutavák. 12:20 Ta yaya etæ-qa manqa mokho nqánek: Ezoqam ndigu bazaføgakh mbain ndigu, Yesu ma géngiæzoák, geté gèzøtøkeé.
Ndego sasai gé-ivavák. Sasai até gégót, atema matev soqøsoqa ate ndægo vumú-nqagīm, yaq matev eqeieqei vøndó-oē.
21 Manqei-qape ate nqægo, ezoqa te-te ndégo tinǿtabát.”
Yesu av gimbøe-einim nqægo, Saitan-qā bazaføgakh-tē genø-sasaiāt
(Mak 3:20-30; Luk 11:14-23)
22 Khøuwa nøme, manqa-khou neka bøi waev mbain ezoqam ndondafém, Yesu-te. Ndego manqa-khou neka bøi waev mbain gegoam, zapa ndǿgo: Ndego nqova soqa mbøigoám. Yaq Yesu gèkhakheinøvém. Yaq ndego ezoqam kopømbá, manqat vø̄-ein-a, bøi vømbō-eqeieqei. 23 Yesu nqanek matev gematanam, yaq ezoqa ewaqape nqova ndafe kandambá. Yaq ekeza mokho-mba gibond, “Gê, ngenek Deivid-gê Zeò penømakhaya, Mbumbukiam ge꞉manqatam, tendo-khofotav?”
24  12:24 Met 9:34; 10:25Geté Felisi ezoqam nqanek manqat giyogem, ndigu āv gini-einím nqǽgo, “Āv taoká. Ngenek nqova soqøsoqa, Belzebul-qá bazaføgákh gene-ngeasám, ndego nqova soqøsoqa-ge kawa.”
25 Yesu tiqa matavap é-møndæ-otév, yaq gezø-ein, “Zoqa manqat mokho mbaín. Zapa ndǿgo, gekha bawān ndigu, giqatønem, yaq ndigu izuizu ndǿnøfeapāt, nginik gékhoumbám, até vømú-nasinīm. Neka vemiav o evenap tiqatønem, yaq ndigu izuizu ndǿnøfeapāt, ta vemiav ndøgo o ndigu evenap, kopømba mbaín, oskia tiyagat. 26 Saitan-qa bawan-qa yaq-te, matev até kopó. Ndego amba ekeza ezoqa tengeasamɨn, yaq teqa bawan géqatá. Yaq segé-navøém. 27 No nqova soqøsoqa amba Belzebul-qa bazaføgakh-te tøte-ngeasamɨn, av zo ndøzøte-manqate, yaq gê, zogī ezoqam, nqova soqøsoqa gekha ezoqam-qâ bazaføgakh-tē ginǿ-ngeasumatun? Gê, Saitan-qâ bazaføgakh-tē ginǿ-ngeasumatun? Āv taoká. Yaq nakémbá. Tiqa matev mø̀ndø-unimanqatín, av nqægo, zoqa manqat mokho mbaín. 28  12:28 Kel 10:38; 1 Zion 3:8No nqova soqøsoqa, Mbumbukiam-gé Nqová qate-ngeasumatún. Ndøgo zo āv qanezømás nqǽgo: Mbumbukiam-qa Megeat Matev, mø̀ndø-fakhán zo-te.
29 Neka nøme nqánek: Gê, ezoqa bazaføgakh-qape, kopømba ande av Saitan nde꞉go, teqa gigiap aqonam-qa toqogoat, yaq qo khoev-tē soqombó-ōq, gigiap voqombó-aqonām? Āv taoká. Geté vø̀kho-løvønøvém. Váev, gigiap toqombo-aqonam, teqa khoev-te.
30  12:30 Mak 9:40; Luk 9:50Gekha ezoqām ndigu, no-te nøzøzaneav ndigu, ndigu nogí qaqa ezoqám. Neka gekha ezoqām ndigu, no ezoqa møvøbam-qa yaq-te tøkemav ndigu, ndigu ezoqa gèpanqasumít. 31  12:31 Iblu 6:4-6Yaq nakémbá, no nqazǿ-manqate: Gekha manqa-zapazapā ndøgo, ezoqa ndimatanam, até ndøgó-a, Mbumbukiam-qa iz ndingi꞉wat, ta manqa-zapazapa ndøgo, Mbumbukiam kopømbá, segembøé-navøém. Geté ezoqa Nqova Mbomambaqape-qa iz tengiu, Mbumbukiam ta manqa-zapa ndøgo gembøé-navøemák. 32 Ezoqam ndego, Ezoqam-ge Yo-qa yaq-te, manqa soqøsoqa ndemanqate, Mbumbukiam teqa manqa-zapa ndø̀mbøe-navøém. Geté ezoqa Nqova Mbomambaqape-qa yaq-te, manqa soqa te-ein, Mbumbukiam teqa manqa-zapa gembøé-navøemák, ndaki yage-te neka yage nøme, megemege-te ndo꞉go.”
Tae nanga eqeieqei o soqain toqoqeiv, yaq soqoté-qatéq, av nqægo, tae ndøgo eqeieqeī o soqain
(Luk 6:43-45)
33  12:33 Met 7:16-20Yaq Yesu manqat nøme ge꞉zømas, gezø-ein, “Tae eqeieqei tøgoat, yaq até nangá-ya, eqeieqeí. Geté tae soqain tøgoat, yaq até nangá-ya, soqaín. Tae nanga eqeieqei o soqain toqoqeivat, yaq soqoté-qateqát, av nqægo, tae ndøgo eqeieqeī o soqaīn.
34  12:34 Met 3:7; 15:18; Luk 3:7; 6:45Zo waza soqøsoqa. Gê, manqat eqeieqei áv khazøté-manqatāt, zo manqa-zapazapa-us ndozogo? Nakhoa mbaín. Ezoqa ndǿgo témanqatát, gekha matavāp ndøgo, teqa mokho-te qamømbo-tøva. 35 Ezoqa eqeieqei, matev eqeieqei ndøgoatún. Zapa ndǿgo, teqa mokho-te, matavap eqeieqei mbøigú. Geté ezoqa soqaqape, matev soqøsoqa ndøgoatún. Zapa ndǿgo, teqa mokho-te, matavap soqøsoqa mbøigú.
36 No nqazǿ-manqate: Gekha manqāt ndøgo, ezoqa khokho sa ndimanqate, Manqa ovøyam khøuwa kandambaqape-te, Mbumbukiam-te manqa ndø̀-ovøemém. 37 Gekha manqāt ndøgo, qo ndoqo-manqate, Mbumbukiam qo eqeieqei o soqain ndǿgo tenéqǽq.”
Felisi ezoqam Yesu-qa umingiap matev qeivi-qa gigoam
(Mak 8:11-12; Luk 11:29-32)
38  12:38 Met 16:1; Luk 11:16; Zion 6:30Yaq Mozes-qa guguna manqat nømendim ezoqam neka Felisi ezoqa nøme, Yesu gimbo-einim, “Nøméndim ezoqam. Umingiap matev qómatanám. Yaq ni tàbati-nøtén, qo Mbumbukiam ndokhofotāq.”
39  12:39 Met 16:4; Mak 8:12Geté Yesu gezø-qavøiu, “Zo ezoqa ndakin nqazoyage, zo ezoqa soqøsoqá neka zo Mbumbukiam-te tøkebeáv. Yaq ndakin, zo umingiap matev qeivi-qa mba zøgó. Geté zo matev nøme zóqeivimák. Sa ndǿgo tozóqeivím, av Ziona qambøe-fakhan, ndego Mbumbukiam-ge manqa vevezam ezoqam. 40  12:40 Jona 1:17Kopømba ande av Ziona khøuwa misika neka lova misika zongayam-qa mokho-te gu꞉goam, yaq até Ezoqam-gé Yó-a, manqei mokho-te āv tenégoát, khøuwa misikā neka lova misika. 41  12:41 Jona 3:5Mbumbukiam-qa Manqa Ovøyam Khøuwa Kandambaqape-te, ndigu Niniva vemiav-ak, segéwán. Yaq ndigu zo ezoqa soqøsoqa mé꞉zǽb, zo ndakin nqazoyage. Zapa ndǿgo, ndigu manqa-zapazapa-te gigoam, màndo-qambúz, Ziona-qa manqat gi꞉yogem. Geté, nqáe! Ngenek ezoqam zo namba nge꞉go, ngenek Ziona ùnime꞉-løvuám. Geté zo qambuzaneáv, teqa manqat qazoyogem. 42  12:42 1 King 10:1-10Neka Mbumbukiam-qa Manqa Ovøyam Khøuwa Kandambaqape-te, até ndugú-a, Siba manqei kawa sævam kandambaqapu, segé-itán. Yaq ndugu zo ezoqa soqøsoqa mé꞉zǽb, zo ndakin nqazoyage. Zapa ndǿgo, ndugu qámbá gunduwav, Solomon-qa matavap loloakh manqat vømømbō-ewag, ndego kawa ezoqam kandambaqape. Geté, nqáe! Ngenek ezoqam zo namba nge꞉go, ngenek Solomon ùnime꞉-løvuám. Geté zo teqa nømendim manqat ndapeáv.”
Matev soqaqape tøfakhan, ezoqa manqa-zapa-te nqawa tevesez
(Luk 11:24-26)
43 Yaq Yesu manqat nøme ge꞉zømas, gezø-ein, “Nqova soqa ezoqam-te tefakhan, yaq ndego mbenga qaqaniap manqei-té gé-okhoát. Manqei eqeieqei-qa ndǿvawét, te꞉yagat. Geté qeiviav tøgoat, 44 ekeza manqat āv gené-eín nqǽgo, ‘Ság. Nøkeza khoev-té qatǿveséz, ma qatønde-fakhan ndøgo.’ Yaq ndego nango tevesez, ta khoev-te ndøgo, ezoqam mbaín, tembøe-khaz, viayáp neka gapuk mbaín. 45  12:45 2 Pita 2:20Yaq nangó genǿwáv, nqova soqøsoqa seven nøme vømøndó-khatōb, ndigu uni gi꞉soqøsoqoezam. Āv teoká, av ndego ekezan nde꞉go. Yaq ndigu tindúzáv ndǿgo, namba vøméqōm. Yaq vaev-te ndøgo, ndego ezoqam, teqa yage unimé꞉-soqá. Āv taoká, av bugukhokhof ge꞉yagam. Matev āv tøzømbé-fakhán, nginik manqa-zapazapa-us ezoqam, ndakin khøuwa-te ngiyage.”
Yesu-gu evo neka emekheis, gekha ezoqâm?
(Mak 3:31-35; Luk 8:19-21)
46 Yesu ezoqa ewaqape namba, manqa mo꞉manqatám, yaq nqáe! Evo neka tegi emekheis tīnø̄fākhāz. Bavokhó sogowán. Te namba manqa manqate-qa ndøgoám. 47 Yaq ezoqa nøme āv gimbøe-einím nqǽgo, “Nqáe! Qavo neka qamekheis, ngówani, bavokho. Ndigu manqa manqate-qa ndøgó, qo namba.”
48 Geté yaq Yesu āv gende-qavøiú nqǽgo, “Nogu evo neka nogi nqamekheis kinǿgoam?” 49 Yaq Yesu zenda ekeza paev ezoqam-té genøqantáv, ge-ein, “Nqáe! Nogu evo neka nogi nqamekheis, ngínik, ngiwaniap. 50  12:50 Lom 8:29Zapa ndǿgo, gekha ezoqām ndigu, noge Tat-qa poev ndimbopaev, ndego yan-te ngo꞉yage, nogu evo neka nogi nqamekheis ndígu.”

12:1 12:1 Deut 23:25

12:2 12:2 Exo 20:10

12:3 12:3-4 1 Sam 21:1-6

12:4 12:4 Lev 24:5-9

*12:4 12:4 Deivid av ge꞉matanam ndægo, yaq ezoqa teqa matev, soqain veweáv. Yaq nakémbá, Yesu teqa yaq-te, nqanek manqat ge-ein.

12:5 12:5 Num 28:9-10

12:6 12:6 Met 12:41-42

12:7 12:7 Hos 6:6; Met 9:13

12:10 12:10 Luk 14:3

12:11 12:11-12 Luk 14:5

12:14 12:14 Zion 5:16

12:16 12:16 Met 8:4; Mak 3:12

12:18 12:18 Met 3:17

12:18 12:18-21 Isa 42:1-4

12:20 12:20 Ta yaya etæ-qa manqa mokho nqánek: Ezoqam ndigu bazaføgakh mbain ndigu, Yesu ma géngiæzoák, geté gèzøtøkeé.

12:24 12:24 Met 9:34; 10:25

12:28 12:28 Kel 10:38; 1 Zion 3:8

12:30 12:30 Mak 9:40; Luk 9:50

12:31 12:31 Iblu 6:4-6

12:33 12:33 Met 7:16-20

12:34 12:34 Met 3:7; 15:18; Luk 3:7; 6:45

12:38 12:38 Met 16:1; Luk 11:16; Zion 6:30

12:39 12:39 Met 16:4; Mak 8:12

12:40 12:40 Jona 1:17

12:41 12:41 Jona 3:5

12:42 12:42 1 King 10:1-10

12:45 12:45 2 Pita 2:20

12:50 12:50 Lom 8:29