13
Itaga Barnabas da Sol i Nanga Gum
1 Mingꞌa wasaꞌ i ampan muarutsan mpada Antiok, da profet fain da garam ragida Anutu nanggan fain impai impruꞌ. Da ribarangan binganggan ibiani, Barnabas, da Simion faringꞌa Niger gin, wainggan ibi ‘marabusung’, Lusius garam Sairini, da Manain aru ruta Herot Antipas mpruꞌa ruan yingꞌan ugu, da Sol. 2 Gubuꞌ ribaranga paꞌa ruan i nam gadan da mpruꞌa ruan i udagin da tsarifa Nifutsarif, da Marapayam Mararam ini nan da ribarangan ibiani, “Agam wapiriangꞌ Barnabas da Sol i nanga dzi gumangꞌ aru dzi nuꞌa ribaranga sib i nangan.” 3 Gubuꞌ ribaranga paꞌa ruan i nam gadan da udagin sib, da ribarangan itsara bangin ragun i rib iruꞌ igi da itangin ifan.
Barnabas da Sol Ifis i Sisingꞌ Bini Imingꞌ Saiprus
4 Gubuꞌ Marapayam Mararam tanginda ribaranga fadan, da ribaranga ruꞌ ifa gamp Selusia da iyab i madzung mangan da imap uruts igi ifa intap isiꞌ mangan mingꞌa uruts wasaꞌ faringꞌa Saiprus in. 5 Gubuꞌ ribaranga waꞌa gamp Salamis, da ribarangan inang da ifis i Anutu nanggan imingꞌ garam Yuda ungaran mpruꞌa ruan gin santan mingꞌa nigi, da Yowanis, nida Markus in, irut ribarangan da irim tuasaranga sib.
6 Ribaranga yung intap Saiprus igi santan iba isangꞌ bawaꞌa gamp Pafos. Mingꞌa gamp arigi da ribaranga bawaꞌ da garam Yuda nifu mirimp mangan, da arangan profet umpur, da arangan binganggan Baryisu. 7 Arangan inang da impai impruꞌ da gabman gudzunggan Sergius Paulus, da Sergius Paulus igi da garam gudzupuꞌ tsiraꞌ, da arangan inuꞌ Barnabas da Sol iba rutin, i wain, arangan maran yari i ringanta i Anutu nanggan. 8 Da bitsintaꞌ Baryisu, garam nifu mirimp arigi, mingꞌa nifu nan Grik da ifaringꞌ ibi Elimas, da yintsaꞌ i dangkura sanab da itama i gabman gudzunggan igi sinungꞌ nan muarutsan. 9 Ibinigi da Sol, faringꞌa Paulus in, ifungꞌ i Marapayam Mararam, intrung maran rururungan i Elimas da ini ibiani, 10 “Agu Sadang narunggan! Agu garam ipiap i sanab rururungan santan! Uwayant nan umpur da uwayant maisan santan ifungꞌ i agu. Gubuꞌ idzuwai da u bungꞌ antsup i wayada Nifutsarif sanaban rururungan? 11 Waringantin! Aruani da Anutu banginggan iripi agu, da u maram bungꞌ asap nasangꞌ gubuꞌ idzuwai Anutu runggan ragadan, da u wasangꞌ i tsanganda gubuꞌ u.” Gubuꞌ Paulus nida nan igi sib, da sung angu da maraum da mimindan ibuafir Elimas da aranga amus nam iyung da isau garam i taraꞌa i bangin i rima sib. 12 Gubuꞌ Sergius Paulus, gabman gudzunggan ugu, tsanganda nam waꞌan igi da aranga muaruts, da irunt fafun iyab i Nifutsarif nanggan ribarangan fisa gin igi.
Paulus da Barnabas Ifis i Nan Imingꞌ Antiok Mingꞌa Uts da Pisidia
13 Mingꞌa Pafos da Paulus da rib ruta arangan iyab i madzung da imap ifa gamp Perga mingꞌa provins Pamfilia. Mingꞌa nigi da Yowanis, nida Markus gin, itangin ribaranga rai da itip ifa Yerusalem. 14 Ribarangan itangin Perga rai da iyung ifa gamp Antiok mingꞌa uts da Pisidia. Da gubuꞌ sabat da ribaranga atangꞌ da impa ungar mpruꞌa ruan gin wasaꞌ. 15 Gubuꞌ garam gudzun ruas mpada tayangꞌ garam Yuda ungaran mpruꞌa ruan gin igi farisa nan mingꞌa Nan Faidagin da profet ruas nanggan kakaran sib, da iwat garam mangan da ifa ni da Paulus da rib ruta arangan igi biani, “Raingꞌ ruas, bida agam maram fura i fisa i nan fain i rima riniurun da ampan da agam wafis in.”
16 Da Paulus imunti iyab da iraꞌ i bangin i ampan mpada isiꞌ angu sib, da ini, “Raingꞌ ruas Israil da agam garam utup fain atangꞌa warangꞌ i Anutu, agam waringant i dzi! 17 Ampan Israil Anutu gan ipiriang agi tafangꞌ rusangꞌ. Arangan inang ampan Israil isu utup tsiraꞌ ruta nampang da gubuꞌ ribaranga mpada Idzip. Arangan iyu garam Israil iwaꞌ sinungꞌ intap Idzip ruta riniurunggan tsiraꞌ bingan. 18 Da gubuꞌ ribaranga mpada nam manaꞌ dadauntan sangꞌa udzuf 40 da rima barun da Arangan, da Arangan ibuaringꞌ barabin igi da impa tayangꞌ ribarangan. 19 Da Arangan iwaya utup seven mingꞌa Kanan igi da iyu ribigi intapan da irim da gan ampan gan Israil da inang garam Israil isu garam intap wain i intap igi. 20 Nam santan arigi iwaꞌ wasaꞌ i udzuf bida 450, raiyi da Anutu imus tanginda garam gudzun gudzun i mpada tayangꞌ ampan Israil fada sangꞌa waꞌa profet Samuel gubuꞌ gan.
21 “Da ampan Israil igut i Samuel i rima king manga rutin ntuaꞌ, da Anutu irim Sol, Kis narunggan. Da arangan iba imingꞌ utup Benyamin, da isu king isangꞌ udzuf 40. 22 Da Anutu isiat Sol da inang Tafit isu king, da Anutu ini nan wasi da ampan Israil ibiani, ‘Dzi tsanga Tafit, Yesi narunggan sib, da dzi marangꞌ yari i garam arigi i aranga bungꞌ anang nam santan aru dzi marangꞌ arida gin ugu.’1Sa 13:14; Mnt 89:20 23 Da mingꞌa Tafit yangin rusan da Anutu itangin Yisu, Garam rima agi sib, iba da utup Israil ibi aru Aranga runggan tagada mungꞌ ugu. 24 Yisu anungꞌ iwaringꞌ iraꞌ i gan guman u, da Yowanis ifis i nan da garam Israil i parima i ruan da uda mpui ruruban. 25 Yowanis inang i ntsupa gan guman, da arangan igut i ribigi ibiani, ‘Agam ini dzi wai? Dzi anungꞌ garam aru agam fangꞌa gin da rima maram gin ugu u, da bitsintaꞌ waringantin! Arangan imingꞌ bampan iba i dzi, da dzi anungꞌ idaum isangꞌ i piraꞌa fufuai i Aranga faga gangkang gan u.’Mt 3:11; Mk 1:7-8; Lk 3:16; Ywn 1:26-27
26 “Raingꞌ ruas, agam Abraham yangin rusan da garam utup fain atangꞌa warangꞌ i Anutu, Anutu itangin sisingꞌ gan i nanggan rima garam sib iba da agi. 27 Ampan mpada Yerusalem ruta gan gudzun gudzun gan anungꞌ isruꞌ i Yisu igi garam idzuwai igi u da anungꞌ itip sruꞌa i profet ruas nanggan kakara yaba i Kristus aru ribarangan tida farisan da Sabat santan ugu. Ibinigi da ribarangan ini Arangan namamp; i uwayant bida nigi da ribarangan inang profet ruas nanggan nida mungꞌ ugu ikap nidzun. 28 Ribarangan anungꞌ iwaꞌ da asub mangan sangꞌa i isa Aranga funub in u, da bitsintaꞌ ribaranga rim udzungꞌ da Pilatus i isa Aranga funub. 29 Da gubuꞌ ribaranga nanga nam santan igi sangꞌa nan kakaran nida yaba i Arangan ugu sib, da igruꞌ Arangan sinungꞌ gai mpara i ruan da irim Aranga yatangꞌ tauf bampun. 30 Da bitsintaꞌ Anutu iraꞌ i Aranga sinungꞌ nam mampan. 31 Da gubuꞌ ampi bingan da rib ruta aranga tanginda Galili rai da fada Yerusalem ugu itsanga Arangan, aruani da ribaranga ni Aranga sisingꞌ gan wasi da ampan Israil.
32 “Aga fis i sisingꞌ bini wasi da agam ibiani: Nam Anutu ragada mungꞌ da agi tafangꞌ rusangꞌ ugu, 33 aruani da Arangan inang isu nidzun da yangin rusan agi iyab i sanab tipa raꞌa i Yisu sinungꞌ nam mampan, ibi nan kakaran mingꞌa papiar Mint Tsarifa Anutu Gin gudzun iruꞌrun ini biani:
‘Dzi narunggangꞌ agu;
aruani da Dzi su u ramanggam.’Mnt 2:7
34 Anutu iraꞌ i Aranga sinungꞌ nam mampan da Aranga wasangꞌ i tipa fada garam mampan gampan da mutan u. Ibi Anutu runggan ini,
‘Dzi bungꞌ arim maraampi gaꞌ mararaman da babampafan da agam,
i sangꞌa nan dzi udzudan da Tafit mungꞌ ugu.’Ais 55:3
35 Da Tafit yakar nan mangan impruꞌ ibinigi imingꞌ mint tsarifa Anutu gin mangan ibiani,
‘Da U wasangꞌ i tanginda U garamam mararaman gingꞌa baring gampan da mutan u.’Mnt 16:10
36 Gubuꞌ Tafit mpada marataꞌ da aranga nang gum santan yatsungꞌ Anutu maran furan gan, da gubuꞌ aranga mampan da idzufungꞌ arangan impruꞌ da tafan rusan, da aranga riniuriatsan ituru ruan. 37 Da bitsintaꞌ Aru Anutu raꞌa gin ugu da anungꞌ imut da ituru ruan u.
38 “Ibinigi da raingꞌ ruas, wasruꞌ gin nabi ani! Aga fis i sisingꞌ bini da agam i Anutu isangꞌ i siata agam nanggam maisan rai yaba i Yisu guman nangan angu. 39 Sanab atangꞌa warangꞌ i nan faidagin Moses yudan ugu anungꞌ isangꞌ i siata agam nanggam maisan rai da nanga agam suda garam rururungan u. Da bitsintaꞌ bida garam muarutsa Yisu, da Anutu bungꞌ asiat i nanggan maisan rai da bungꞌ afaringꞌ aranga garam rururungan. 40 Ibinigi da watsanga runggam sib i nam aru profet ruas nida nan gin ugu anungꞌ waꞌan da agam u! I ribaranga gan mangan ini ibiani,
41 ‘Anutu ini: Agam garam rima umpur i dzi, agam waringantin!
Agam bungꞌ arunt fafun da wamamp.
I waꞌa agam gubuꞌ gam, da dzi bungꞌ anang nam mangan nawaꞌ da agam.
Da bida garam mangan nidan da agam,
da agam wasangꞌ i muarutsan u.’Hab 1:5”
42 Gubuꞌ Paulus da Barnabas nanga i tanginda ungar mpruꞌa ruan gin igi rai da waꞌan, da ampan igi rugut i ribarangan babampaf i tipa badan da gubuꞌ Sabat mangan da tipa ragida nan tuasarigi da ribarangan. 43 Gubuꞌ ampan dzarangan, da rib Yuda ampi bingan da garam da sagat ampi bingan mingꞌa utup fain atsungꞌa rib Yuda i sanaban pumuꞌa Anutu yatsungꞌ Paulus da Barnabas. Da rib iruꞌ igi rungꞌ ini nan da ribarangan da irim udzungꞌ i ribarangan muntida babampafan wasaꞌ i Anutu maraampi gan.
44 Waꞌa gubuꞌ Sabat mangan da ampan marafain tsiraꞌ bingan mingꞌa gamp arigi iwaꞌ i ringanta i Paulus da Barnabas fisa i Nifutsarif nanggan. 45 Gubuꞌ garam Yuda gudzun rusan tsanganda ampan tsiraꞌ bingan igi, da ribaranga wangun imais nidzun da inang i rasuda Paulus nanggan da irim ub i arangan. 46 Da Paulus da Barnabas ini nan da ribarangan ruta nam ratan maꞌan ibiani, “Aga atangꞌ warangꞌ i Anutu da aga ba i fisa i Arangan nanggan da agam rib Yuda suda miamun. Da bitsintaꞌ agam ibugin i ringanta gin, da agam irim barum rutin, da nigi isantingꞌ ibi agam iraru runggam sib ibi agam anungꞌ idaum isangꞌ i uda nam mpada maran taꞌan mingꞌa ratar ntingan angu u. Ibinigi da aga bungꞌ atangin agam rai da aga bungꞌ awaꞌ nafan da utup manaꞌ. 47 I wain, Nifutsarif ifai i nan da agai ibiani,
‘Dzi nang agu su puatsadan i garam utup fain,
i agu uda dzi nanggangꞌ rima garam sib fada intap da intap.’Ais 49:6; Lk 2:32 ”
48 Gubuꞌ garam da sagat mingꞌa utup fain igi ringanta i nan arigi, da nugun itsiaꞌ da itsarif Nifutsarif nanggan igi. Da garam da sagat aru Anutu runggan ragada mungꞌ ugu i yuda nam mpada maran taꞌan imuaruts Nifutsarif Yisu sisingꞌ bini gan. 49 Da ribarangan iyu Nifutsarif nanggan idzarang isangꞌ gamp santan mingꞌa intap arigi. 50 Da bitsintaꞌ rib Yuda gudzun rusan iraꞌ i sagat fain uda bingan tsiraꞌ da atsungꞌa i rib Yuda sanaban pumuꞌa Anutu igi wangun da iraꞌ i garam gudzun gudzun mpada gamp igi wangun. Da inang garam da sagat santan wangun itsakia da inang maisan i Paulus da Barnabas da isiat ribaranga rai i intap arigi. 51 Ibinigi da ribarangan itsiats faga ngaruntsuaf i santingꞌa Anutu nugu tsakia gan i rib mpada gamp arigi,Mt 10:14; Mk 6:11; Lk 9:5; 10:10-11 da ribaranga fa gamp nida Aikoniam gin. 52 Da Yisu riban atsungꞌa gin mpada mingꞌa Antiok igi ifungꞌ i Marapayam Mararam da nugun itsiaꞌ nidzun angu.

13:22: 1Sa 13:14; Mnt 89:20

13:25: Mt 3:11; Mk 1:7-8; Lk 3:16; Ywn 1:26-27

13:33: Mnt 2:7

13:34: Ais 55:3

13:35: Mnt 16:10

13:41: Hab 1:5

13:47: Ais 49:6; Lk 2:32

13:51: Mt 10:14; Mk 6:11; Lk 9:5; 10:10-11