14
Garam Gudzu Gudzun Isau Sanab i Isa Yisu Funub
(Matiu 26:1-5; Lukas 22:1-2; Yowanis 11:45-53)
Gubuꞌ iruꞌrun angu rumingꞌ i waꞌa gubuꞌ mararam tsiraꞌ Angira Atupa Sib*gubuꞌ mararam tsiraꞌ Angira Atupa Sib — Gubuꞌ mararam igi da garam Yuda maran ifur gubuꞌ angira atupa garam Israil muantsi gan sib i anungꞌ isa mamaꞌ narun miamun funub u. Wafaris Kisim Bek gudzun 12. da gubuꞌ Gada Bret Yist Maꞌa Gin. Da garam pumuꞌa Anutu wain gudzun rusan da garam gudzupuꞌ i nan faidagin ruas isau sanab i mpunga Yisu mingꞌa maradzigin da isa Arangan funub. Da ribarangan ini, “Da bitsintaꞌ agi anungꞌ nangan da gubuꞌ mararam tsiraꞌ ani u, i ufuai tsiraꞌ mawaꞌ i.”
Sagat Mangan Iyats Madamin i Yisu Gudzun
(Matiu 26:6-13; Yowanis 12:1-8)
Da Yisu impa gamp Betani da iga nam imingꞌ Saimon, garam mangan diginting tirida gin mungꞌ ugu, ungaran. Da sagat mangan iyu madamin gaunt bini tipa i gai mangan binganggan nard gurun gan da ranguda ruꞌa gur bini tipa i tauf alabastagur bini tipa i tauf alabasta — ‘Alabasta’ igi tauf bini mangan binganggan. Arangan sap da dzungudzuang, da iba imingꞌ intap Idzip. Nam tsuman gan tsiraꞌ bingan. iba.Mt 26:7; Lk 7:37 Da madamin gaunt bini igi nam ntsuman gan tsiraꞌ bingan. Sagat arangan yidzaꞌ gur igi nifun da iyats madamin igi iyab i Yisu gudzunggan.
Da rib fain mpada mpruꞌan itsangan da nugun itsakia da ini da ruan, “Ibianungꞌ da iwaya madamin aga? Agi sangꞌ i suba i nam ntsuman gin sangꞌa nam ntsuman garam mangan nanga gum in da udzuf bitsintaꞌ da rima garam sauda runggan sibin.” Da ribarangan impiꞌ sagat igi tsiraꞌ bingan.
Da Yisu ini, “Watangin arangan rai. Ibianungꞌ da agam irim barabin da arangan? Arangan inang nam ngarubini angu i dzi. Da rib sauda runggan igi da agam bungꞌ arut ampai da gubuꞌ santan. Da agam isangꞌ i rima ribarangan sib da gubuꞌ idzuwai agam maram furan. Da bitsintaꞌ dzi wasangꞌ i ruta agam mpadan da gubuꞌ santan u. Sagat ani inang nam arangan sangꞌa i nanga i dzi. Iyats madamin i dzi mungꞌ i tipa dzi riniuriatsangꞌ i rima i ntsuf. Dzi ni nan nidzun da agam, bida fisa i sisingꞌ bini mingꞌa gamp idzuwai fasangꞌa intap santan da bungꞌ afis i sagat igi nanggan nangan ani nampruꞌ, i maran fura arangan.
Yudas Itip Nan i Rima Yisu Fada Garam Ipiap Banginggan
(Matiu 26:14-16; Lukas 22:3-6)
10 Da rib 12 igi gan bits Yudas Iskariot ifan da garam pumuꞌa Anutu wain gudzun rusan i rima Yisu fada i banginggan. 11 Da ribarangan nugun itsiaꞌ i ringanta gin da yudzu nan i rima moni da Yudas. Ibinigi da Yudas isau sanab i rima Yisu fada ribarangan banginggan.
Nam Gadan Maran Fura Angira Atupa Sib
(Matiu 26:17-25; Lukas 22:7-14,21-23; Yowanis 13:1-30)
12 Gubuꞌ mararam tsiraꞌ Gada Bret Yist Maꞌa Gin gubuꞌ gan miamun iwaꞌ, da gubuꞌ aru nigi da rib Yuda inang da itsara dumpa narun i maran fura gubuꞌ Angira Atupa Garam Israil Sib. Da Yisu riban atsungꞌa gin igut i Arangan, “U maram ifur i aga fada anungꞌ i tipa nam santan i agi gada nam Angira Atupa Sib in?”
13 Ibinigi da Arangan iwat riban atsungꞌa gin iruꞌ da ini rutin, “Watangꞌ wafa gamp tsiraꞌ aga, da garam buaringꞌa mpui i gur mangan bungꞌ awaꞌ da agam. Da watsungꞌ arangan. 14 Da arangan atangꞌa ungar idzuwai da wani da ungar igi rinunggan nabiani, ‘Kidungwaga igut i agu, “Da dzi mumai gaꞌ mpada gin wasaꞌ mangan imingꞌ anungꞌ i dzi ruta ribangꞌ atsungꞌa i dzi gada nam maran fura Angira Atupa Sib in?” ’ 15 Da arangan bungꞌ asantingꞌ agam i mumai wasaꞌ tsiraꞌ mingꞌa wagungꞌ da irim nam santan mpada gada nam in sib imingꞌ igi. Da watip agi nanggangꞌ gadan namingꞌ igi ntuaꞌ.”
16 Da riban iruꞌ igi ifa atangꞌ gamp tsiraꞌ igi da itsanga nam santan ibi aru Yisu nidan da ribarangan ugu. Ibinigi da rib iruꞌ igi itip nam gadan Angira Atupa Sib.
17 Da gubuꞌ nam idziangan da Yisu irut riban 12 igi ibawaꞌ. 18 Da ribarangan mpada gada nam da Yisu ini ibiani, “Dzi ni nan nidzun da agam, agamam mangan bungꞌ arim dzi nafa garam ipiap banginggan, agamam bits aru gada nam mpruꞌan da dzi ani.”
19 Ribarangan wangun ibarabin i nan Arangan nidan igi da bitsintaꞌ bitsintaꞌ ini da Arangan, “Mabi U anungꞌ ini dzi u.”
20 Da Arangan ini ribarangan nanggan mungaꞌ ibiani, “Agam 12 igi gam mangan aru ruta dzi mpruꞌa ruangꞌ tuguda bret ruꞌa gur mpuaꞌ ani. 21 I Garam Narunggan bungꞌ amamp nasangꞌ nan kakara mungꞌ yaba i Arangan ugu. Da bitsintaꞌ garam aru rima Garam Narunggan fada garam ipiap banginggan natsauꞌ i runggan! Arangan rinanggan damami apingꞌa arangan da madadaum ayus.”
Yisu Irim Bret da Wain Gurun da Aposelan 12
(Matiu 26:26-30; Lukas 22:19-20; 1 Korin 11:23-25)
22 Ribarangan rungꞌ gada nam, da Yisu iyu bret da irim dangki gin da ibrang, da irim da riban da ini, “Wau wabiaꞌ da wagan, dzi nidzunggangꞌ igi.”
23 Da iyu kap wain, irim dangki gin, da irim da ribarangan, da sib angu inumin.
24 Da ini da ribarangan ibiani, “Wain gurun igi, nigi dzi biꞌ gangꞌ yatsa rai i rib ampi bingan i nanga nan utusa i ruan gin mingꞌa wasaꞌ i Anutu da ampanggan suda nidzun. 25 Dzi ni nan nidzun da agam, dzi wasangꞌ tipa numa wain gurun nasangꞌ gubuꞌ dzi numa wain gurun faꞌ mingꞌa wasaꞌ i Anutu nanggan mpada tayangꞌ gan garaman.”
26 Da ribarangan yis mint mangan sib da iyung iwaꞌ ifa Mamai Oliv.
Yisu Ini Petrus Nanggan Tungꞌa Maran Gin Mungꞌ Rutin
(Matiu 26:31-35; Lukas 22:31-34; Yowanis 13:36-38)
27 Yisu ini da ribarangan, “Agam santan bungꞌ atangin dzi rai, i nan akaran mangan ini ibiani
‘Dzi bungꞌ ais garam mpada tayangꞌ dumpa funub,
da dumpa bungꞌ adzarangꞌ.’Sek 13:7; Mt 26:31
28 Da bitsintaꞌ gubuꞌ dzi tipa muntida marataꞌ sib da dzi bungꞌ amungꞌ nafa Galili mungꞌ i agam.”
29 Da Petrus ini da Arangan, “Bida rib santan tanginda Agu rai da dzi wasangꞌ i tanginda Agu rai u.”
30 Da Yisu ini arangan nanggan mungaꞌ ibiani, “Dzi ni nan nidzun da agu, idziang aruani angu da agu bungꞌ atungꞌ maram i dzi nasangꞌ iruꞌ da bits sib raiyi da tatariꞌ namus kakarakan nasangꞌ iruꞌrun.”
31 Da bitsintaꞌ Petrus imunti babampaf i nan da ini, “Bida rib nida isa dzi funub mpruꞌan da Agu, da dzi wasangꞌ tungꞌa marangꞌ i Agu u.” Da rib santan ini ibinigi angu.
Yisu Yugin Imingꞌ Gum Getsemani
(Matiu 26:36-46; Lukas 22:40-46)
32 Da ribarangan ifawaꞌ gum faringꞌa Getsemani gin, da Yisu ini da riban atsungꞌa gin, “Agam wampai ani, da dzi naugin.” 33 Da Arangan iyu Petrus, Dzems da Yowanis da irut ifan, da gubuꞌ arigi da Arangan nugun imais da wangun ibarabin. 34 Da Yisu ini da ribarangan, “Dzi wangungꞌ ibarabin iyus da dzi rabub ibi dzi nang i mampan. Agam wampai ani da wadamangꞌ ruam da anungꞌ gingꞌan u.”
35 Yisu iyung ifa pas da itauf maran iruꞌ intap da yugin i bida Anutu maran aridan da gubuꞌ barabin igi anungꞌ waꞌan da Arangan u. 36 Da yugin ibiani, “Aba,Aba — Mingꞌa Yisu nifu nanggan, Arameik, da nan “aba” wainggan ibi ‘ramangꞌ’. Ramangꞌ, U sangꞌ nanga nam santan. Wau kap fungꞌa i nam barabin ani sinungꞌ dzi. Da bitsintaꞌ, anungꞌ atsungꞌa i dzi marangꞌ furan gaꞌ u; watsungꞌ i maranggam furan angu.”Mt 26:39; Lk 22:41-42; Ywn 12:27
37 Da Arangan itip ifan da riban iruꞌ da bits igi da itsanga ribarangan gingꞌa marampruꞌ sib. Da inuꞌ Petrus da ini ibiani, “Saimon, u gingꞌ marampruꞌ, a? U wanasangꞌ damangꞌa ruam gubuꞌ maran bitsintaꞌ angu, a? 38 Agam wadamangꞌ ruam da waugin, i agam anungꞌ ruaꞌa i nam intsaꞌan u. Agam ganunggam maran yari i nanga nam, da bitsintaꞌ agam riniuriatsam iraraiꞌ!”
39 Da Yisu itip ifan da itip yugin i nam Arangan udagin sibin ugu. 40 Gubuꞌ Arangan tipa badan da itip itsanga ribarangan gingꞌa marampruꞌ sib, wain ibi maran itatapruꞌ. Da isau nan angu i nidan da Yisu.
41 Da Yisu itip iba tsanga ribarangan isangꞌ iruꞌ da bits, da ini da ribarangan, “Agam rugingꞌ inting angu? Isangꞌ! Gubuꞌ maran ibawaꞌ sib wa. Aitsangan! Itangin Garam Narunggan ifa garam maisan banginggan. 42 Agam wauriꞌ! Agi fadan! Aitsangan! Garam rima dzi fada garam ipiap banginggan ibawaꞌ sib.”
Yudas Irim Yisu Ifa Garam Ipiap Banginggan
(Matiu 26:47-56; Lukas 22:47-53; Yowanis 18:3-11)
43 Gubuꞌ Yisu rungꞌ nida nan da sung angu riban 12 ugu gan mangan, Yudas, ibawaꞌ. Arangan irut garam utup tsiraꞌ uda bainat da bungaꞌ iba, i garam pumuꞌa Anutu wain gudzun rusan da garam gudzupuꞌ i nan faidagin ruas da garam gudzun ruas itangin ribarangan iba.
44 Garam rima Yisu fada rib ipiap banginggan igi ini mungꞌ da ribarangan ibiani, “Garam dzi tsutsufan da arangan nigi. Wampung da wau arangan nafan da watsanga sib.” 45 Da sung angu da Yudas iba su uts da Yisu da ini, “Rabai!”§Rabai — Nan Rabai wainggan ibi ‘Kidungwaga’. da itsutsuf Arangan. 46 Da garam utup igi impung arangan. 47 Da rib aru muntidan nigi gan mangan itus gan bainatan da itsapi garam pumuꞌa Anutu wain gudzunggan tsiraꞌ mamaꞌ guman mangan ringan utap.
48 Da Yisu ini, “Mani dzi garam isa nam da wapa nam, da agam iba inting da bainat da bungaꞌ i mpunga dzi? 49 Gubuꞌ santan da dzi rut agam impai da ifis i nan imingꞌ Ungar Mararam, da agam imami mpunga dzi. Da bitsintaꞌ, nam ani iwaꞌ i nanga nan akaran ugu suda nidzun.” 50 Da riban atsungꞌa gin santan itangin Arangan rai da irunt sib.
51 Da garam rini faꞌ mangan yatsungꞌ Yisu ifan. Ibuafir ruan i bruꞌ bini mangan angu da anungꞌ yatsuf nam mangan impruꞌ u. Da ribigi inang i mpunga arangan, da impung arangan bruꞌ gan. 52 Da arangan itiri gan bruꞌ gan rai da irunt rini sasaꞌ ifa gan arun.
Yisu Imunti Utup Nan Tipan Maranggan
(Matiu 26:57-68; Lukas 22:54-55,63-71; Yowanis 18:12-16,19-24)
53 Ribarangan iyu Yisu ifan da garam pumuꞌa Anutu wain gudzunggan tsiraꞌ. Da garam pumuꞌa Anutu wain gudzun rusan da garam gudzun ruas, da garam gudzupuꞌ i nan faidagin ruas santan iba mpruꞌ ruan. 54 Da Petrus iyung ruguntiꞌ pas yatsungꞌ Arangan yatangꞌ garam pumuꞌa Anutu wain gudzunggan tsiraꞌ ungar ntiangꞌ gan wasaꞌ. Da ifa rut garam singaari mpada tayangꞌ Ungar Mararam ruas igi impruꞌ ruan mpada mafa rinin i dzaf.
55 Da garam pumuꞌa Anutu wain gudzun rusan da utup nan tipan santan, faringꞌa Sanhidrin gin, isau garam i nida nan wasi yaba i Yisu, i isa Arangan funub, da bitsintaꞌ wawaꞌ da nan nida wasi santingꞌa asub mangan sangꞌa i isa Arangan funub u.Mt 26:59; Mk 15:1,43; Lk 22:66; 23:50; Ywn 11:47; Ap 4:5,15; 5:21,27,34,41; 6:12,15; 22:30; 23:1,6,15,20,28; 24:20 56 I ampi bingan idzur nan umpur iyab i Arangan, da bitsintaꞌ nanggan wafa sangꞌ ruan u.
57 Da fain imunti iyab da ini nan umpur iyab i Arangan ibiani: 58 “Aga ringant i arangan nida binaꞌ, ‘Dzi bungꞌ agruꞌ Ungar Mararam aru garam rima i bangin ani, da gubuꞌ iruꞌ da bits raiyi, da dzi bungꞌ arim mangan garam gar mamida i tipa i bangin.’ ” 59 Da bitsintaꞌ nan nida wasi i Ungar Mararam igi ruwafa sangꞌ ruan u.
60 Ida garam pumuꞌa Anutu wain gudzunggan tsiraꞌ imunti iyab wasaꞌ i rib santan maranggan da igut i Yisu, “U mabugin i nida nan mungaꞌ? U bungꞌ ani nan nabianungꞌ i nan ribani nida yaba i agu ani?” 61 Da bitsintaꞌ Yisu imunti frap nufan ruta nan mungaꞌ nidan maꞌan.
Da garam pumuꞌa Anutu wain gudzunggan tsiraꞌ itip igut i Arangan “Agu Kristus, Aru agi tsarifan ugu narunggan agu, a?”
62 Da Yisu ini, “Dzi Arangan ani. Da agam bungꞌ atsanga Garam Narunggan mpada Nampang Wain Wagungꞌ banginggan biniMnt 110:1; Mt 26:64; Mk 16:19; Lk 22:69; Ap 2:33; 5:31; 7:55,56 da mingꞌa maranguntung wasaꞌ badan.”Dan 7:13; Mt 24:30; 26:64; Mk 13:26; Lk 21:27
63 Ibinigi da garam pumuꞌa Anutu wain gudzunggan tsiraꞌ igari ngarukui gan da ini, “Agi anungꞌ rungꞌ rima udzungꞌ i rib fain i nida nan wasi yaba i arangan u. 64 Agam iringantin sib, i arangan ini nan asub i Anutu. Da agam maram ifur nan idzuwai?” Da rib santan ini Arangan isu asub sib da nais Arangan funub.
65 Ibinigi da fain itupingꞌ nifu gurun i Yisu da ipatiꞌ Arangan maran sib da yintingꞌ Arangan da ini, “Bida u profet, da wani wasi! Manga is agu?”**Bida u profet, da wani wasi! Manga is agu? — Nan ‘Manga is agu?’ anungꞌ imingꞌ Markus Sisingꞌ Bini Gan Kakaran ani, da bitsintaꞌ imingꞌ Lukas Sisingꞌ Bini Gan da uwayant igi da imingꞌ wasaꞌ i nan ani. Garam singaari maran ifur i bida Yisu profet mangan, da madasruꞌ i garam aru isa Arangan igi. Da garam singaari mpada tayangꞌ Ungar Mararam igi iyu Arangan da ipuak.Mt 26:67-68; Lk 22:63-65
Petrus Itungꞌ Maran i Yisu
(Matiu 26:69-75; Lukas 22:55-62; Yowanis 18:16-18,25-27)
66 Gubuꞌ Petrus rungꞌ mpada warangꞌ mingꞌa ungar igi ntiangꞌ gan wasaꞌ, da garam pumuꞌa Anutu wain gudzunggan tsiraꞌ sagat guman mangan iba. 67 Da itsanga Petrus mafa rinin i dzaf da intrung maran i arangan da ini, “Agu ibinigi, u rut Yisu garam Nasaret ugu.” 68 Da bitsintaꞌ Petrus itungꞌ i ruan da ini, “Dzi wasruꞌ i nan idzuwai u nidan igi u, da dzi sau uwayantin.” Da iyung ifa su uts da ntiangꞌ igi muantsi gan waꞌa gin. Da tatariꞌ mangan ikakarak.††Da tatariꞌ mangan ikakarak — Nan ani anungꞌ imingꞌ papiar Grik ratar fain. 69 Da sagat gum arangan itip itsanga Petrus i nigi da ini da rib santan muntida nigi, “Garam aruani da ribarangan gan mangan.” 70 Da arangan itip itungꞌ i ruan.
Pas angu da rib muntida uts ini da Petrus, “Nan nidzun bingan, ribarangan gan mangan agu, i agu garam Galili.”
71 Da arangan ipupuarap da runggan da ini nan babampaf ibiani, “Nidzun da wagungꞌ bingan! Dzi anungꞌ isruꞌ i garam aru agam nida nan gin igi u. Da bida dzi mamida i nida nan nidzun, da Anutu nawaya dzi.” 72 Sung angu da tatariꞌ ikakarak isu iruꞌ da Petrus maran ifur Yisu nanggan nidan da arangan, “Agu bungꞌ atungꞌ maram i dzi nasangꞌ iruꞌ da bits sib raiyi da tatariꞌ namus kakarakan nasangꞌ iruꞌrun.” Da arangan igub ruan da irang funub angu.

*14:1: gubuꞌ mararam tsiraꞌ Angira Atupa Sib — Gubuꞌ mararam igi da garam Yuda maran ifur gubuꞌ angira atupa garam Israil muantsi gan sib i anungꞌ isa mamaꞌ narun miamun funub u. Wafaris Kisim Bek gudzun 12.

14:3: gur bini tipa i tauf alabasta — ‘Alabasta’ igi tauf bini mangan binganggan. Arangan sap da dzungudzuang, da iba imingꞌ intap Idzip. Nam tsuman gan tsiraꞌ bingan.

14:3: Mt 26:7; Lk 7:37

14:27: Sek 13:7; Mt 26:31

14:36: Aba — Mingꞌa Yisu nifu nanggan, Arameik, da nan “aba” wainggan ibi ‘ramangꞌ’.

14:36: Mt 26:39; Lk 22:41-42; Ywn 12:27

§14:45: Rabai — Nan Rabai wainggan ibi ‘Kidungwaga’.

14:55: Mt 26:59; Mk 15:1,43; Lk 22:66; 23:50; Ywn 11:47; Ap 4:5,15; 5:21,27,34,41; 6:12,15; 22:30; 23:1,6,15,20,28; 24:20

14:62: Mnt 110:1; Mt 26:64; Mk 16:19; Lk 22:69; Ap 2:33; 5:31; 7:55,56

14:62: Dan 7:13; Mt 24:30; 26:64; Mk 13:26; Lk 21:27

**14:65: Bida u profet, da wani wasi! Manga is agu? — Nan ‘Manga is agu?’ anungꞌ imingꞌ Markus Sisingꞌ Bini Gan Kakaran ani, da bitsintaꞌ imingꞌ Lukas Sisingꞌ Bini Gan da uwayant igi da imingꞌ wasaꞌ i nan ani. Garam singaari maran ifur i bida Yisu profet mangan, da madasruꞌ i garam aru isa Arangan igi.

14:65: Mt 26:67-68; Lk 22:63-65

††14:68: Da tatariꞌ mangan ikakarak — Nan ani anungꞌ imingꞌ papiar Grik ratar fain.