Aposel Ruas Guman Nangan
1
Yisu Ini Bungꞌ Atangin Marapayam Naba
1 Tiofilas, mingꞌa dzi papiarangꞌ kakaran miamun ugu, da dzi kakar nan i nam mara maran Yisu nangan, da uwayant mara maran Arangan utusa ampan gin da mungꞌ ugu 2-3 da iba isangꞌ gubuꞌ Anutu tipa uda Aranga yaba gunungun. Mungꞌ da Aranga yu tsakia da imamp, da raiyi da Aranga munti marataꞌ da iwaꞌ da aposel ruas Aranga runggan piriangꞌan, da inang nam ampi bingan, i ribarangan sruꞌa gin bida Aranga mpa marataꞌ. Da mingꞌa Marapayam Mararam riniurun gan da Aranga ni da ribarangan i gum mara maran ribaranga nangan. Mingꞌa wasaꞌ i gubuꞌ 40 da ribaranga tsanga Arangan, da Aranga ni da ribarangan i Anutu nanggan mpada tayangꞌ gan garaman. 4 Gubuꞌ Aranga rungꞌ ruta ribaranga mpadan,*rungꞌ ruta ribaranga mpadan — ma ‘rungꞌ ruta ribaranga mpada gada nam’ da Aranga ni da ribarangan ibiani, “Agam anungꞌ tanginda Yerusalem rai u. Agam wampa wafangꞌ i nam aru Ramangꞌ ragada i riman da agam ugu, nam aru miamun dzi nidan da agam sib da agam ringanta gin ugu. 5 Yowanis irurub garam da sagat i mpui. Da gubuꞌ ampi bingan wasangꞌ i fada sib, da dzi bungꞌ arurub agam i Marapayam Mararam.”Mt 3:11; Mk 1:7-8; Lk 3:16; Ywn 1:26-27; Ap 2:33; 11:16
6 Da aposel ruas impruꞌ ruan da igut i Arangan, “Nifutsarif, mani gubuꞌ aruani da U bungꞌ asu garam Israil king gan da nanang utup Israil natip ayu riniurun,†nanang utup Israil natip ayu riniurun — Mungꞌ ugu da garam Israil isu king da impa tayangꞌ utupan. Da mingꞌa Yisu gubuꞌ gan da garam Rom impa tayangꞌ Israil. Ibinigi da gubuꞌ Yisu waꞌan da rib ampi bingan maran ifur ibi Yisu bungꞌ asiat garam Rom rai da nasu garam Israil king gan. ma imaꞌ?”
7 Da Aranga tip ini ribigi nanggan mungaꞌ ibiani, “Anungꞌ agam nanggam mangan igi u, i agam sruꞌa i gubuꞌ aru Ramangꞌ tagadan igi u. Imaꞌ. Arangan runggan isu wain i nam santan igi. 8 Da bitsintaꞌ gubuꞌ Marapayam Mararam badan da agam, da agam bungꞌ ayu riniurun. Da agam bungꞌ ani dzi wasi namingꞌ Yerusalem, da nasangꞌ intap Yudia da Samaria santan, da nafan nasangꞌ intap da intap.”Mt 28:18-20; Mk 16:15-18; Lk 24:46-49; Ywn 20:22-23
Yisu Iyab Gunungun
(Markus 16:19-20; Lukas 24:50-53)
9 Yisu ini nan arigi sib, da gubuꞌ ribaranga rungꞌ raraba Arangan, da Anutu iyu Arangan iyab gunungun. Da maraum manga buafir Arangan, da ribarangan anungꞌ itip itsanga Arangan u. 10 Aranga fa sib, da ribaranga rungꞌ imunti da intrung maran funub angu i gunungun aga, da sung angu da garam iruꞌrun ngarukui gan sapan irut ribarangan imunti. 11 Garam iruꞌrun igi ini ibiani, “Agam garam Galili, ibianungꞌ da agam rungꞌ imunti irarab iyab gunungun aga? Yisu arigi, aruani da Anutu iyu Arangan da itangin agam rai da iyab gunungun, da Arangan bungꞌ atip aba i sanab bida aru agam tsanganda Arangan fada gunungun gin igi.”
Iraga Garam Mangan i Uda Yudas Guman
12 Ibinigi da ribaranga tangin mamai nida Oliv in igi rai da itip ifa Yerusalem. Mamai Oliv igi imingꞌ uts angu da Yerusalem isangꞌ kilomita bitsintaꞌ, da isangꞌ i garam Yuda yunga gin da gubuꞌ Sabat.‡isangꞌ i garam Yuda yunga gin da gubuꞌ Sabat — Garam Yuda nanggan faidagin ipaꞌ ribarangan i anungꞌ yunga yusa kilomita bitsintaꞌ da gubuꞌ Sabat. 13 Gubuꞌ ribarangan atangꞌa Yerusalem, da ribaranga atangꞌ ungar igi wasaꞌ gan mangan mingꞌa wagungꞌ tuasarangan mpada gin. Ribarangan binganggan ibiani, Petrus, Yowanis, Dzems, Andru, Filip, Tomas, Bartolomiu, Matiu, Alfius narunggan Dzems, Saimon, faringꞌa Dzelot§faringꞌa Dzelot in — Dzelot igi da rib Yuda utupan mangan buginda i mpada warangꞌ i Rom gabman gan da isif ngants in. in, da Dzems narunggan Yudas.Mt 10:2-4; Mk 3:16-19; Lk 6:14-16 14 Da ribarangan santan igi rut Yisu rinanggan Maria, da sagat fain impruꞌ da Yisu rain rusan, da ribarangan inang da iwaꞌ impruꞌ i uda gin da gubuꞌ ampi bingan.
15 Wasaꞌ i gubuꞌ arigi da rib muarutsa Yisu mpruꞌa ruan igi gudzunggan iwaꞌ ibi 120. Da Petrus imunti iyab wasaꞌ i utup igi da ini ibiani, 16 “Raingꞌ ruas, mungꞌ bingan ugu da Marapayam Mararam irim nan da King Tafit, da arangan ikakar nan i Yudas, garam aru rima sanab i garam ipiap i mpunga Yisu. Ibinigi da nam igi iwaꞌ isu nidzun yatsungꞌ nan aru Tafit kakara ruꞌa Anutu papiarian mungꞌ bingan ugu. 17 Mungꞌ da Yudas iwaꞌ ibi agi gangꞌ mangan da arangan irut agi impruꞌ ruangꞌ nanga Yisu guman ani.” 18 (Yudas iyu nam ntsuman i uwayant maisan arangan nangan igi, da iyu intap manga gin. Da iruaꞌ iruꞌ intap arigi da imamp, da arangan riniuriatsan ibrang ruan, da wangupatiꞌ mingꞌa wasaꞌ iyats ruan iwaꞌ da imingꞌ intap manaꞌ. 19 Da rib santan mpada mingꞌa Yerusalem igi iringant i arangan nanggan mampan. Ibinigi da ribarangan ifaringꞌ intap igi binganggan Akeldama i gan nifu nanggan, i bingan igi wainggan da ibiani, ‘Intap Biꞌ’.)Mt 27:8 20 Petrus rungꞌ yutus nan ini, “King Tafit ikakar nan ani imingꞌ Papiar Mint Tsarifa Anutu Gin ibiani,
‘Ungar aru aranga mpada gin ugu da namingꞌ utaꞌ.
Da anungꞌ isangꞌ i manga mpada gin.’Mnt 69:25
Da Tafit itip ikakar nan mangan ibiani,
‘Da garam manga nanang gum aru aranga nangan igi.’ Mnt 109:8
21-22 I wain arigi angu da agi nataga garam mangan aru ruta agi mpadan da gubuꞌ santan Nifutsarif Yisu ruta agi yungan ugu, mingꞌa gubuꞌ aru Yowanis ruruba Arangan da basangꞌa gubuꞌ Arangan tipa yaba gunungun. Da arangan narut aga nanang gum i nida Yisu nanggan tipa muntida marataꞌ wasi.”
23 Ibinigi da ribarangan irants garam iruꞌrun ani: Yosef, faringꞌa bida Barsabas da arangan binganggan mangan Dzastus, da mangan binganggan Matias. 24 Ida ribarangan iyugin ibiani, “Nifutsarif, U sruꞌ i garam santan wangunggan. Da wasantingꞌ agai i rib iruꞌ ani gan idzuwai da U taga 25 i uda Yudas mumai gan i suda aposel da nanga Agu gumam, i Yudas igi itiri gum igi rai sib da ifa mumai gan rururungan.” 26 Da ribarangan yantungꞌ rarub,Yon 1:7; Mt 27:35; Mk 15:24; Lk 1:8-9; 23:34; Ywn 19:24 da rarub ikupis Matias binganggan wasi. Ibinigi da Matias isu aposel 12 igi gan mangan impruꞌ da rib 11 mpada mungꞌ ugu.

*1:4: rungꞌ ruta ribaranga mpadan — ma ‘rungꞌ ruta ribaranga mpada gada nam’

1:5: Mt 3:11; Mk 1:7-8; Lk 3:16; Ywn 1:26-27; Ap 2:33; 11:16

†1:6: nanang utup Israil natip ayu riniurun — Mungꞌ ugu da garam Israil isu king da impa tayangꞌ utupan. Da mingꞌa Yisu gubuꞌ gan da garam Rom impa tayangꞌ Israil. Ibinigi da gubuꞌ Yisu waꞌan da rib ampi bingan maran ifur ibi Yisu bungꞌ asiat garam Rom rai da nasu garam Israil king gan.

1:8: Mt 28:18-20; Mk 16:15-18; Lk 24:46-49; Ywn 20:22-23

‡1:12: isangꞌ i garam Yuda yunga gin da gubuꞌ Sabat — Garam Yuda nanggan faidagin ipaꞌ ribarangan i anungꞌ yunga yusa kilomita bitsintaꞌ da gubuꞌ Sabat.

§1:13: faringꞌa Dzelot in — Dzelot igi da rib Yuda utupan mangan buginda i mpada warangꞌ i Rom gabman gan da isif ngants in.

1:13: Mt 10:2-4; Mk 3:16-19; Lk 6:14-16

1:19: Mt 27:8

1:20: Mnt 69:25

1:20: Mnt 109:8

1:26: Yon 1:7; Mt 27:35; Mk 15:24; Lk 1:8-9; 23:34; Ywn 19:24