2
Marapayam Mararam Gan Ruꞌa Ba
1 Gubuꞌ tsiraꞌ nida Pentikos in*gubuꞌ tsiraꞌ nida Pentikos in — Bingan Pentikos wainggan ibi ‘gubuꞌ 50’. Gubuꞌ mararam tsiraꞌ Angira Atupa Sib igi ntsupan da gubuꞌ 50 fada sib raiyi, da gubuꞌ tsiraꞌ Pentikos iwaꞌ. Da rib Yuda isu nam gadan tsiraꞌ i gubuꞌ gum atiꞌan. Watsanga: Kis 23:16; 34:22; Wkp 23:15-21; Lo 16:9-12. bawaꞌan, da ampan santan muarutsa Yisu impruꞌ ruan impa ungar mangan. 2 Da sung angu da ribarangan iringant i nam ririring manga bada mingꞌa gunungun, iwaꞌ ibi fifingꞌ riniurun tsiraꞌ. Da nam ririring igi ibuafir ungar ribaranga mpruꞌa ruan mpada gin igi santan. 3 Da ribaranga tsanga nam mangan iwaꞌ ibi dzaf bururungꞌan narun narun bida garam gar man, da idzarang ifa mpai iyab i ribigi bitsintaꞌ bitsintaꞌ. 4 Da Marapayam Mararam ifungꞌ i ribarangan santan da ribarangan ini nan i nifu nan†nifu nan — Mingꞌa nifu nan Grik da ini ‘man’ ibi ampap 3 ugu, da bitsintaꞌ nan igi wainggan iruꞌrun, ‘man’ da ‘nifu nan’. maran maran isangꞌ Marapayam Mararam rima riniurun rutin i nidan.
5 Da gubuꞌ arigi da garam Yuda faingꞌ atsungꞌa i Anutu nanggan bini angu mingꞌa intap sib angu impa imingꞌ Yerusalem. 6 Gubuꞌ ribarangan ringanta i ribigi gagara gan tsiraꞌ bingan igi, da iba mpruꞌ ruan imingꞌ mumai arigi da isau uwayant, i wain, garam bitsintaꞌ bitsintaꞌ iringant i garam nida nan i nifu nanggan rururungan. 7 Da tuasarangan irunt fafun tsiraꞌ bingan da ini nan da ruan ibiani, “Mani garam tuas aru nida nan ani da mani garam Galili runggan angu? 8 Ibubianungꞌ da agi ringant i ribaranga nida agi bitsintaꞌ bitsintaꞌ nifu nanggangꞌ rururungan? 9 Agi garam bada mingꞌa intap Partia da Midia da Ilam da Mesopotemia da Yudia da provins Kapadosia da Pontus da Esia 10 da distrik Frigia da provins Pamfilia da intap Idzip da intap Libia mungaꞌ gan mingꞌa uts da gamp Sairini, da agi garam gamp Rom ba mpada ani. 11 Agi garam Yuda mpruꞌan da garam utup fain atsungꞌa rib Yuda sanaban pumuꞌa Anutu, da agi garam intap Krit da Arebia. Da agi santan iringant i ribarangan nida agi nifu nanggangꞌ ruga rugan rururungan, i nida Anutu guman tsiraꞌ tsiraꞌ nangan wasi.”
12 Da rib santan iringantin da irunt fafun gin da isau uwayant i nam waꞌan igi. Da tuasarangan igut i ruan, “Nam ani gan ibubianungꞌ?”
13 Da ribigi gan fain itus umpur i ribarangan da ini, “Ribarangan inum wain gurun yusan, da maran ididirunt.”
Petrus Ifis i Nan da Ampan Tsiraꞌ
14 Petrus imunti impruꞌ da aposel 11 igi da ini nan tsiraꞌ bingan ruta wan dzidziwandan da ampan tsiraꞌ ibiani: “Agam garam Yuda da agam rib santan mpada mingꞌa Yerusalem, agam warim ringam bini i dzi nanggangꞌ ani, da agam bungꞌ asruꞌ i nam waꞌan da aruani wainggan. 15 Agamam fain ini gan aga numa wain gurun da marangꞌ didiruntan, da bitsintaꞌ imaꞌ. Aruani da 9 kilok tataꞌ bingan angu ani! 16 Da bitsintaꞌ mungꞌ bingan ugu da Anutu profetan Dzoel ifis i nan i nam aru waꞌan ani, da arangan ini ibiani:
17 ‘Anutu ini, “Dzi bungꞌ anang nam bida ani da gubuꞌ buntun.
Dzi bungꞌ ayats gangꞌ Marapayamangꞌ nayab i ampan santan.
Da agam narum rusam marub marub da finam finam bungꞌ ani dzi nanggangꞌ profet wasi.
Da garam faꞌ faꞌ bungꞌ atsanga nam dzi kupisa wasi bida nam puafuban,
da garam fufi fufi bungꞌ apuafub.
18 Dzi wasangꞌ riman da garam tsiraꞌ tsiraꞌ angu u, imaꞌ.
Waꞌa gubuꞌ aru nigi da dzi bungꞌ ayats gangꞌ Marapayamangꞌ nayab i garam da sagat gumangꞌ utaꞌ nabinigi,
da bungꞌ ani dzi nanggaꞌ profet wasi.
19 Da dzi bungꞌ asantingꞌ nam maran mangan nawaꞌ amingꞌ gunungun wagungꞌ
da intap warangꞌ ani nabi ampap i gubuꞌ arigi.
Biꞌ da dzaf da dugunt tsiraꞌ bungꞌ awaꞌ.
20 Da gubuꞌ bungꞌ asu nam mimin,
da ukam bungꞌ asu biꞌ,
raiyi da Nifutsarif gubuꞌ gan tsiraꞌ ruta nampang da nam puatsadan igi bungꞌ amus waꞌan.
21 Da gubuꞌ arigi da rib nuꞌa Nifutsarif‡Nifutsarif — Profet Dzoel yakar nan ani ibi ‘Yawe’ imingꞌ nifu nan Hibru, da bitsintaꞌ rib Yuda inang da ifaringꞌ Anutu binganggan igi ibi ‘Nifutsarif’. Da Petrus ifaringꞌ bingan ‘Nifutsarif’ ani iyab i Yisu. Bingan ani imingꞌ ampap 20 ibinigi. i rima ribaranga sib
da Arangan bungꞌ arim sib.” ’Dzl 2:28-32
22 “Ampan Israil, waringant i dzi nanggangꞌ ani! Dzi ni nidan da agam i Yisu garam Nasaret. Agam runggam isruꞌ i gum riniurun da nam maran mangan Anutu nangan mingꞌa wasaꞌ i agam yaba i garam arigi banginggan. Anutu inang ibinigi i agam sruꞌa gin i Arangan runggan itangin garam igi iba. 23 Da mungꞌ ugu da Anutu isruꞌ i nam santan da yudzu nan sib i rima garam arigi biaꞌa agam banginggam. Da mingꞌa rib maisan banginggan da agam yis Aranga funub iyab gai mpara i ruan da Aranga mamp. 24 Da bitsintaꞌ gubuꞌ Arangan mampa sib, da Anutu runggan iraꞌ i Arangan da ipiraꞌ Arangan sinungꞌ nam mampan tsakia gan, i wain, nam mampan wasangꞌ i gifa garam arigi ufiak u, imaꞌ. 25 Ibi mungꞌ ugu da Tafit ini nan ibiani iyab i Arangan:
‘Dzi tsanga Nifutsarif impa uts angu da dzi da gubuꞌ sib angu,
i Arangan isarimp dzi da irim riniurun da dzi.
Ibinigi da nam manga wasangꞌ i nanga dzi ratan da rataratan u.
26 I wain igi, da dzi nugungꞌ itsiaꞌ, da dzi nifungꞌ itsarif Agu, Anutu.
Da dzi bungꞌ ampa narim marangꞌ i Agu,§dzi bungꞌ ampa narim marangꞌ i Agu — Nifu nan Grik ini, “dzi riniuriatsangꞌ bungꞌ ampa narim maran i Agu.”
27 i wain, Agu anungꞌ isangꞌ i tanginda dzi ganunggaꞌ rai i garam mampan gampan u,
ma tusa maram i U garamam mararam ani riniuriatsan mutan u.
28 Agu santingꞌ dzi i sanab dzi yunga gin i mpada maran taꞌan nidzun angu.
Da U bungꞌ anang dzi nugungꞌ anuf ayus i ruta Agu mpadan ntingan.’Mnt 16:8-11
29 “Raingꞌ ruas, dzi sruꞌ i nan ani nan nidzun da dzi ni da agam i agi tafanggangꞌ Tafit. Aranga mamp da ampan irim aranga riniuriatsan i badzab gampan, da mumai aru rima aranga gin igi rumingꞌ wasaꞌ i agi da aruani. 30 Da bitsintaꞌ arangan profet. Da arangan isruꞌ gin i Anutu itaga ruan sib da arangan ibiani, ‘Gubuꞌ bampan aga da dzi bungꞌ anang u yanginggam mangan nasu king nabi agu da nampa u bintipam igi.’ 31 Ibinigi da Tafit itsanga nam bungꞌ amus waꞌan da ini nan igi iyab i Kristus, Garam Anutu Ragadan ugu, nanggan tipa muntida marataꞌ. Da ini ibi Anutu anungꞌ itangin Kristus ganunggan rai i garam mampan gampan ma itus maran i riniuriatsan mutan u. 32 Da garam aru Tafit nida nan gin igi, da Yisu. Anutu itip iraꞌ i Arangan sinungꞌ nam mampan. Da aga santan itsanga nam igi sib. 33 Anutu iraꞌ i Yisu iyab gunungun i mpada mumai wagungꞌ bingan mingꞌa Arangan banginggan bini.Mt 26:64; Mk 14:62; 16:19; Lk 22:69; Ap 5:31; 7:55,56 Da Yisu iyu Marapayam Mararam imingꞌ Ramanggan banginggan, ibi Raman ragada i riman ugu. Ibinigi da iyats Marapayam igi iyab i agai, ibi aru agam tsangandan da ringanta gin da aruani. 34 I wain, Tafit anungꞌ iyab gunungun u, da bitsintaꞌ ini ibiani:
‘Nifutsarif Yawe ini da dzi Nifutsarifangꞌ ibiani,
“Wampa dzi bangingꞌ bini
35 nasangꞌ dzi rasuda u garam ipiapam
da nanga ribarangan suda bintip
i u rima fagam yaba gin.” ’Mnt 110:1; Mt 22:43-44; Mk 12:36; Lk 20:42-43; Hi 1:13
36 “Ibinigi da agam garam santan Israil, agam wasruꞌ gin nabi nan ani nan nidzun. Yisu aru agam isa funub yaba gai mpara i ruan ugu da Anutu itaga Arangan isu Nifutsarif da Kristus.”
Garam da Sagat Ampi Bingan Iparim i Ruan da Iyu Mpui Ruruban
37 Da gubuꞌ ampan santan igi ringanta i nan Petrus nidan igi, da nan igi intang ribarangan wangun. Ibinigi da ribarangan ini da Petrus impruꞌ da aposel ruas ibiani, “Raingꞌ ruas, aga bungꞌ anang nam idzuwai?”
38 Da Petrus ini da ribarangan, “Waitam i ruam da wayu mpui ruruban i Yisu Kristus binganggan. Agam nanga bida nigi da Anutu bungꞌ asiat agam nanggam maisan rai, da bung arim Marapayam Mararam da agam. 39 I Anutu iraga sib i nanga nam igi i agam, da yangin rusam, da ampan manaꞌ mpada gamp guntiꞌ — santan aru agi Nifutsarifangꞌ Anutu nuꞌa i bada rutin.” 40 Petrus ini nan ampi bingan wasi da ribarangan, da ini nan babampafan da ribarangan ibiani, “Agam watsanga rungam sib i agam bungꞌ abumais ampruꞌ da yangin mais maisan gubuꞌ aruani mamida i muarutsan!” 41 Da rib muarutsa Petrus nanggan fisa gin igi iyu mpui ruruban. Da gubuꞌ arigi da ampan ibi 3,000 yatangꞌ ba da utup muarutsa Yisu.
Garam da Sagat Impa Wangun Bitsintaꞌ Nidzun Angu
42 Da gubuꞌ sib angu da rib muarutsan igi irim runggan santan i ringanta i aposel ruas nanggan fisa gin da atsungꞌa gin, da mpruꞌa wangun suda bitsintaꞌ bida rain ruas, da mpruꞌa ruan branga bret da gada nam**branga bret da gada nam — Garam gudzupuꞌ ampi bingan maran ifur ibi ampan muarutsan mungꞌ ugu inang da impruꞌ ruan gada nam sib raiyi da imus gada pasaꞌ. Mingꞌa nifun nan Grik da nan ‘branga bret’ ibuafir sanab gada nam da gada pasaꞌ. Watsanga ampap 46 nabinigi. da udagin. 43 Da Anutu inang nam maran mangan ampi bingan iwaꞌ imingꞌ aposel ruas banginggan, da garam da sagat santan itsangan da irunt fafun gin da irat. 44 Da rib santan muarutsa Yisu impa wangun bitsintaꞌ nidzun angu. Da itsanga nanggan santan igi ibi rib muarutsan santan nanggan. 45 Da ribaranga rants intapan da nam bunumpan fain impruꞌ da iyu moni gin da irim da rib muarutsan fain sauda runggan i nam fain. 46 Da ampan muarutsan igi gubuꞌ sib angu da inang da impruꞌ ruan imingꞌ Ungar Mararam ntiangꞌ gan wasaꞌ. Da inang da ifa iba ru ungaran ntuaꞌ da impruꞌ ruan branga bret da gada nam.2:42 Da ribarangan nugun itsiaꞌ tsiraꞌ bingan da wangun imingꞌ bini angu da runggan. 47 Gubuꞌ sib angu da ribarangan itsarif Anutu. Da ampan fain inang da ini binaꞌ, “Ribigi da rib bini.” Gubuꞌ santan da Nifutsarif irim rib fain sib, ibinigi da utup muarutsan igi iwaꞌ isu ampi bingan.

*2:1: gubuꞌ tsiraꞌ nida Pentikos in — Bingan Pentikos wainggan ibi ‘gubuꞌ 50’. Gubuꞌ mararam tsiraꞌ Angira Atupa Sib igi ntsupan da gubuꞌ 50 fada sib raiyi, da gubuꞌ tsiraꞌ Pentikos iwaꞌ. Da rib Yuda isu nam gadan tsiraꞌ i gubuꞌ gum atiꞌan. Watsanga: Kis 23:16; 34:22; Wkp 23:15-21; Lo 16:9-12.

†2:4: nifu nan — Mingꞌa nifu nan Grik da ini ‘man’ ibi ampap 3 ugu, da bitsintaꞌ nan igi wainggan iruꞌrun, ‘man’ da ‘nifu nan’.

‡2:21: Nifutsarif — Profet Dzoel yakar nan ani ibi ‘Yawe’ imingꞌ nifu nan Hibru, da bitsintaꞌ rib Yuda inang da ifaringꞌ Anutu binganggan igi ibi ‘Nifutsarif’. Da Petrus ifaringꞌ bingan ‘Nifutsarif’ ani iyab i Yisu. Bingan ani imingꞌ ampap 20 ibinigi.

2:21: Dzl 2:28-32

§2:26: dzi bungꞌ ampa narim marangꞌ i Agu — Nifu nan Grik ini, “dzi riniuriatsangꞌ bungꞌ ampa narim maran i Agu.”

2:28: Mnt 16:8-11

2:33: Mt 26:64; Mk 14:62; 16:19; Lk 22:69; Ap 5:31; 7:55,56

2:35: Mnt 110:1; Mt 22:43-44; Mk 12:36; Lk 20:42-43; Hi 1:13

**2:42: branga bret da gada nam — Garam gudzupuꞌ ampi bingan maran ifur ibi ampan muarutsan mungꞌ ugu inang da impruꞌ ruan gada nam sib raiyi da imus gada pasaꞌ. Mingꞌa nifun nan Grik da nan ‘branga bret’ ibuafir sanab gada nam da gada pasaꞌ. Watsanga ampap 46 nabinigi.

2:46: 2:42