14
Tveimur dögum fyrir hátíð páskanna og gerlausu*Brauð í Ísrael á dögum Jesú var oft náttúrulega hefað eða með súrdeigsgrunni frá fyrri bakstri. En á páskahátíðinni var þessu sleppt til að minnast skyndilegs brottflutnings Ísraelsmanna frá Egyptalandi. Þeir fóru með svo miklum flýti að þeir höfðu ekki tíma til að láta deigið hefast (2Mós 12:39). Í staðinn voru bökuð óhefuð flatbrauð (enginn lyfting). Súrdeig inniheldur ger. Þess vegna er það talið hefað og ekki leyfilegt á hátíð gerlausu brauðanna (oft kallað ósýrðu brauðanna). Nútímabrauðger (þurrger) var ekki til á þessum tíma. Öll hefing var náttúruleg eða með gerjun. brauðanna ræddu æðstuprestarnir og lögmálskennararnir hvernig þeir gætu náð Jesú og látið taka hann af lífi.2Mós 12:1-13:10; Matt 26:1-5; Lúk 22:1-2; Jóh 11:47-53 Lögmálskennarar, Mrk 1:22. Æðstuprestarnir, Mrk 2:26. „Við getum ekki gert það á hátíðinni sjálfri,“ sögðu þeir, „því þá gæti fólkið mótmælt.“Matt 26:5 Á meðan var Jesús í Betaníu, hjá Símoni holdsveika. Einu sinni þegar þeir voru að borða kom kona til Jesú með flösku með dýrum ilmefnum. Hún braut flöskuna og hellti ilmefnunum yfir hann.Matt 26:6-13; Jóh 12:1-8 Konan (María í Jóhannesarguðspjalli) smyr Jesú – þetta er táknræn smurning fyrir greftrun hans. Dýr olían sýnir fórn hennar og ást. Sumir gestanna hneyksluðust á þessu. „Þetta er ofboðsleg sóun,“ sögðu þeir.Matt 26:8 „Það hefði verið hægt að selja þessi ilmefni fyrir mikla peninga, sem við hefðum síðan getað gefið fátækum.“Jóh 12:5 Jesús sá hvernig þeir skömmuðu konuna. „Látið hana vera,“ sagði hann. „Þetta var mjög fallegt af henni.Matt 26:10 Þið hafið alltaf fátækt fólk í kringum ykkur og getið hjálpað því hvenær sem ykkur sýnist en ég verð ekki alltaf hjá ykkur.5Mós 15:11; Matt 26:11 Hún hefur gert það sem hún gat og smurt mig áður en ég verð grafinn.Matt 26:12; Jóh 12:7 Ég segi ykkur það að hvar í heiminum sem fagnaðarerindið verður boðað verður hennar minnst fyrir það sem hún hefur gert.“Matt 26:13 Fagnaðarerindið, Mrk 1:1.
10 Júdas Ískaríot, einn af lærisveinunum tólf, fór til æðstuprestanna til að bjóðast til að svíkja Jesú.Matt 26:14-16; Lúk 22:3-6; Jóh 13:2 11 Þetta voru góðar fréttir fyrir æðstuprestana, sem lofuðu að borga honum fyrir það. Júdas fór þá að leita að tækifæri til að svíkja Jesú.Matt 26:15
12 Á fyrsta degi hátíðar gerlausu brauðanna, þegar páskalambinu var slátrað, spurðu lærisveinarnir Jesú hvar hann vildi að þeir undirbyggju páskahátíðina fyrir hann.Matt 26:17; Lúk 22:7-13 13 „Farið inn í borgina,“ sagði Jesús við tvo lærisveina. „Þar sjáið þið mann sem heldur á vatnskönnu – eltið hann.Lúk 22:8-10 14 Þegar hann fer inn í hús skuluð þið fara og segja við eiganda hússins: „Kennarinn spyr hvar gestastofan ykkar sé, þar sem hann geti haldið páskahátíðina með lærisveinum sínum?“.Lúk 22:11 15 Þá sýnir hann ykkur stóra stofu á efri hæðinni þar sem búið er að undirbúa veislu. Þar verðum við!“Lúk 22:12 16 Lærisveinarnir lögðu af stað inn í borgina. Allt gerðist nákvæmlega eins og Jesús hafði lýst því og þeir undirbjuggu páskahátíðina.Matt 26:19; Lúk 22:13
17 Um kvöldið kom Jesús síðan þangað með lærisveinunum tólf.Matt 26:20; Lúk 22:14 18 Meðan þeir sátu og borðuðu sagði Jesús: „Einn ykkar sem sitjið hérna og borðar með mér á eftir að svíkja mig.“Matt 26:21; Jóh 13:21 19 Þetta þótti þeim hræðilegt að heyra. „Er það nokkuð ég?“ spurðu þeir hann allir.Matt 26:22 20 „Það er lærisveinninn sem dýfði brauðinu í skálina með mér,“ svaraði Jesús.Matt 26:23; Jóh 13:26 21 „Eins og stendur í ritningunni þarf Mannssonurinn vissulega að fara burt. En það fer illa fyrir þeim sem svíkur hann! Það væri betra fyrir þann mann að hafa aldrei fæðst.“Matt 26:24; Slm 41:9 Mannssonurinn, Mrk 2:10.
22 Meðan þeir borðuðu tók Jesús brauðið, blessaði það og reif það niður. „Borðið þetta,“ sagði hann um leið og hann gaf þeim brauðið. „Þetta er líkami minn.“Matt 26:26; Lúk 22:19; 1Kor 11:23-24 23 Síðan tók hann bollann, þakkaði Guði fyrir, lét bollann ganga milli lærisveinanna og þeir drukku úr honum.Matt 26:27 24 „Þetta er blóð nýja sáttmálans,“ sagði Jesús, „sem er hellt út fyrir alla.Matt 26:28; Jer 31:31-34; Heb 9:20 „blóð nýja sáttmálans“ – Jesús tengir kvöldmáltíðina við nýja sáttmálann (Jer 31) og að hann dó á krossinum fyrir syndir okkar. 25 Næst þegar ég drekk vín verður það nýja vínið sem ég drekk í konungsríki Guðs.“Matt 26:29; Lúk 22:18 Konungsríki Guðs, Mrk 1:14. 26 Að lokum sungu þeir sálm og fóru síðan út að Ólífufjallinu.Matt 26:30 Fræðimenn eru almennt sammála um að þeir hafi sungið Sálma 113–118. Þessir sex sálmar, sem sameiginlega eru þekktir sem Hallel, voru hefðbundnir sálmar sem sungnir voru í lok páskamáltíðar Gyðinga.
27 „Í nótt munuð þið allir yfirgefa mig,“ sagði Jesús við þá. „Það stendur í ritningunni: Matt 26:31; Sak 13:7 „Ég slæ fjárhirðinn og kindurnar tvístrast“.Þetta er spádómur úr Sak 13:7. Jesús er fjárhirðirinn og kindurnar lærisveinarnir. Þegar Jesús er handtekinn flýja lærisveinarnir, sjá Mrk 14:50.
28 En eftir að ég rís upp fer ég á undan ykkur til Galíleu.“Matt 26:32; Mrk 16:7 29 „Ég yfirgef þig ekki, sama hvað gerist!“ sagði Pétur.Matt 26:33 30 „Veistu það, Pétur,“ svaraði Jesús, „að strax núna í nótt, áður en haninn hefur galað tvisvar, átt þú eftir að afneita mér þrisvar.“Matt 26:34; Lúk 22:34; Jóh 13:38 31 „Ég mun aldrei afneita þér,“ sagði Pétur æstur, „jafnvel þó ég þurfi að deyja með þér!“ Þetta sögðu allir lærisveinarnir.Matt 26:35
32 Þeir komu að lokum á stað sem hét Getsemane. „Bíðiði hérna,“ sagði Jesús, „meðan ég fer og bið.“Matt 26:36; Lúk 22:39-40; Jóh 18:1 33 Hann tók Pétur, Jakob og Jóhannes með sér. Fljótlega sáu þeir hvað hann var í miklu uppnámi og ofboðslega niðurdreginn.Matt 26:37 34 „Ég gæti sprungið af sorg,“ sagði hann við þá. „Veriði hérna hjá mér.“Matt 26:38; Slm 42:5 35 Hann fór nokkur skref frá þeim, féll á jörðina og bað Guð um að hlífa sér við þessu ef það væri nokkur möguleiki á því.Matt 26:39; Lúk 22:41 36 „Pabbi – faðir,“ kallaði hann, „þú getur allt. Taktu þetta frá mér! En samt... verði ekki minn vilji, heldur þinn vilji.“Matt 26:39; Lúk 22:42; Heb 5:7-8 „Pabbi, faðir“ – persónulegt, barnalegt nafn fyrir Guð. Jesús hefur áhyggjur af þjáningunni en fylgir vilja Föðurins. 37 Þegar hann sneri sér aftur að lærisveinunum sá hann að þeir voru sofnaðir. „Símon,“ sagði hann við Pétur, „ertu sofandi? Gastu ekki einu sinni vakað í eina klukkustund?Matt 26:40 38 Haldið ykkur vakandi og ekki falla fyrir freistingunni. Andinn vill þetta kannski, en holdið er veikt.“Matt 26:41; Lúk 22:40 39 Síðan hélt hann áfram að biðja sömu bænar.Matt 26:42 40 Þegar hann kom aftur sá hann að þeir voru aftur sofnaðir, vegna þess að þeir voru svo þreyttir. Þeir vissu ekkert hvað þeir áttu að segja við hann.Matt 26:43 41 Í þriðja skiptið sagði hann við þá: „Sofiði bara áfram. Það er komið að þessu – nú verður Mannssonurinn svikinn í hendur syndaranna.Matt 26:45 42 Förum af stað, því nú kemur sá sem ætlar að svíkja mig.“Matt 26:46
43 Áður en hann var búinn að segja þessi orð birtist Júdas, einn af lærisveinunum tólf. Með honum var stór hópur manna með sverð og kylfur, sem æðstuprestarnir og lögmálskennararnir og öldungarnir höfðu sent.Matt 26:47-56; Lúk 22:47-53; Jóh 18:3-11 Öldungar og forfeður, Mrk 7:3. 44 Þeir Júdas höfðu ákveðið að hann myndi gefa þeim merki til að segja þeim hvern þeir ættu að handtaka. „Það verður sá sem ég kyssi,“ hafði hann sagt. „Takið hann og leiðið hann burt.“Matt 26:48 45 Um leið og hann sá þá fór hann því til Jesú. „Meistari,“ sagði hann og kyssti hann.Matt 26:49 46 Þá gripu mennirnir Jesú og héldu honum föstum.Matt 26:50 47 Einn af lærisveinunum dró sverðið sitt og skar eyrað af þjóni æðstaprestsins.Matt 26:51; Lúk 22:50; Jóh 18:10 48 „Komið þið hérna eins og til að handsama þjóf,“ sagði Jesús, „með sverð og kylfur til að handtaka mig?Matt 26:55 49 Ég kenndi í musterinu hjá ykkur á hverjum degi – ekki handtókuð þið mig þá. En ritninginRitningin, Mrk 12:10. þarf að rætast.“Matt 26:56; Lúk 22:53 Musterinu, Mrk 11:11. 50 Lærisveinarnir flúðu allir og yfirgáfu hannMatt 26:56 51 en einn ungur maður, með klút bundinn um mittið á sér en annars nakinn, hljóp á eftir honum. Mennirnir gripu í hannMatt 26:56 52 en náðu bara taki á klútnum og hann flúði nakinn frá þeim.Mrk 14:51-52 Ungi maðurinn (líklega Markús sjálfur) flýr nakinn. Þetta er einstakt smáatriði eins og algengt er að finna í frásögnum sjónarvotta eða þeirra sem upplifðu hlutina sjálfir.
53 Síðan var Jesús leiddur af stað til æðstuprestanna, öldunganna og lögmálskennaranna.Matt 26:57; Lúk 22:54; Jóh 18:12-13 54 Pétur fylgdi honum úr fjarlægð alla leið til hallar æðstaprestsins. Þar settist hann með þjónunum og hlýjaði sér við eldinn.Matt 26:58; Lúk 22:54-55; Jóh 18:15-16 55 Æðstuprestarnir og æðstaráðið leituðu að einhverju sem þeir gætu ásakað Jesú um svo þeir gætu látið taka hann af lífi en fundu ekkert.Matt 26:59 Æðstaráðið, Mrk 13:9. 56 Margir báru vissulega vitni gegn honum, en allt sem þeir sögðu voru samhengislausar lygar.Matt 26:60 57 Fólk bar ljúgvitni gegn honum.Matt 26:60-61 58 „Við heyrðum hann segja að hann ætlaði að eyða musterinu,“ sagði það, „að það væri byggt af mönnum en að innan þriggja daga ætlaði hann að reisa annað musteri sem væri ekki byggt af mönnum.“Matt 26:61; Mrk 15:29; Jóh 2:19 59 En sögur vitnanna stönguðust á.Matt 26:62 60 Loks stóð æðstipresturinn upp. „Ætlarðu ekkert að svara því?“ spurði hann Jesú. „Þessu fólki sem ber vitni gegn þér?“Matt 26:62 61 En Jesús þagði og sagði ekkert. „Ert þú Kristur,“ spurði æðstipresturinn hann þá aftur, „sonur Guðs?“Matt 26:63 Kristur, Mrk 1:1. Sonur Guðs, Mrk 1:1. 62 „Ég er það,“ svaraði Jesús, „og dag einn munuð þið sjá Mannssoninn sitja við hægri hönd þess sem hefur völdin og koma í skýjunum.“Matt 26:64; Dan 7:13; Slm 110:1 Jesús játar sig vera Krist og Mannssoninn. Þetta er guðlast í augum þeirra, en staðfestir guðlegt vald hans. Guðlast, Mrk 2:7. Mannssonurinn, Mrk 2:10. 63 Æðstipresturinn varð bálreiður þegar hann heyrði þetta. „Það þarf þá ekki fleiri vitni!“ sagði hann.Matt 26:65 64 „Þið heyrðuð þetta guðlast§Guðlast, Mrk 2:7.. Hvað finnst ykkur?“ Og þeir dæmdu hann allir til dauða.Matt 26:66 65 Sumir fóru að hrækja á hann, hylja andlit hans og berja hann. „Spáðu nú!“ sögðu þeir, og þjónarnir slógu hann.Matt 26:67-68; Lúk 22:63-65; Jes 50:6 Spott og ofbeldi gegn Jesú – þetta uppfyllir spádóma um þjáningu þjóns Drottins (Jes 50).
66 Ein af þjónustustúlkum æðstaprestsins sá Pétur þar sem hann sat í hallargarðinum og hlýjaði sér.Matt 26:69; Lúk 22:56; Jóh 18:17 67 Hún horfði vandlega á hann. „Varst þú ekki með Jesú frá Nasaret?“ spurði hún.Matt 26:69 68 „Alls ekki,“ svaraði Pétur. „Ég veit ekkert hvað þú ert að tala um.“ Hann fór fram í forgarðinn um leið og haninn galaði.Matt 26:70 69 Þjónustustúlkan hélt áfram að horfa á hann. „Hann er víst einn af þeim,“ sagði hún við fólkið í kringum þau.Matt 26:71 70 Pétur neitaði því aftur. Fólkið hélt áfram að stara á hann. „Jú, þú hlýtur að vera einn af þeim,“ sagði einhver að lokum. „Þú ert Galíleumaður, þú ert með hreim.“Matt 26:73 *Hreimur er framburður, tónn eða áhersla í tali. T.d. er talað um erlendan hreim þegar einhver sem hefur átt annað móðurmál talar íslensku. 71 Pétur bölvaði. „Ég þekki þennan mann ekki neitt!“ sagði hann.Matt 26:74 72 Þá galaði haninn aftur. Pétur mundi það sem Jesús hafði sagt við hann: „Áður en haninn hefur galað tvisvar átt þú eftir að afneita mér þrisvar“. Og hann grét.Matt 26:75; Lúk 22:61-62

*14:1 Brauð í Ísrael á dögum Jesú var oft náttúrulega hefað eða með súrdeigsgrunni frá fyrri bakstri. En á páskahátíðinni var þessu sleppt til að minnast skyndilegs brottflutnings Ísraelsmanna frá Egyptalandi. Þeir fóru með svo miklum flýti að þeir höfðu ekki tíma til að láta deigið hefast (2Mós 12:39). Í staðinn voru bökuð óhefuð flatbrauð (enginn lyfting). Súrdeig inniheldur ger. Þess vegna er það talið hefað og ekki leyfilegt á hátíð gerlausu brauðanna (oft kallað ósýrðu brauðanna). Nútímabrauðger (þurrger) var ekki til á þessum tíma. Öll hefing var náttúruleg eða með gerjun.

14:1 2Mós 12:1-13:10; Matt 26:1-5; Lúk 22:1-2; Jóh 11:47-53

14:1 Lögmálskennarar, Mrk 1:22. Æðstuprestarnir, Mrk 2:26.

14:2 Matt 26:5

14:3 Matt 26:6-13; Jóh 12:1-8

14:3 Konan (María í Jóhannesarguðspjalli) smyr Jesú – þetta er táknræn smurning fyrir greftrun hans. Dýr olían sýnir fórn hennar og ást.

14:4 Matt 26:8

14:5 Jóh 12:5

14:6 Matt 26:10

14:7 5Mós 15:11; Matt 26:11

14:8 Matt 26:12; Jóh 12:7

14:9 Matt 26:13

14:9 Fagnaðarerindið, Mrk 1:1.

14:10 Matt 26:14-16; Lúk 22:3-6; Jóh 13:2

14:11 Matt 26:15

14:12 Matt 26:17; Lúk 22:7-13

14:13 Lúk 22:8-10

14:14 Lúk 22:11

14:15 Lúk 22:12

14:16 Matt 26:19; Lúk 22:13

14:17 Matt 26:20; Lúk 22:14

14:18 Matt 26:21; Jóh 13:21

14:19 Matt 26:22

14:20 Matt 26:23; Jóh 13:26

14:21 Matt 26:24; Slm 41:9

14:21 Mannssonurinn, Mrk 2:10.

14:22 Matt 26:26; Lúk 22:19; 1Kor 11:23-24

14:23 Matt 26:27

14:24 Matt 26:28; Jer 31:31-34; Heb 9:20

14:24 „blóð nýja sáttmálans“ – Jesús tengir kvöldmáltíðina við nýja sáttmálann (Jer 31) og að hann dó á krossinum fyrir syndir okkar.

14:25 Matt 26:29; Lúk 22:18

14:25 Konungsríki Guðs, Mrk 1:14.

14:26 Matt 26:30

14:26 Fræðimenn eru almennt sammála um að þeir hafi sungið Sálma 113–118. Þessir sex sálmar, sem sameiginlega eru þekktir sem Hallel, voru hefðbundnir sálmar sem sungnir voru í lok páskamáltíðar Gyðinga.

14:27 Matt 26:31; Sak 13:7

14:27 Þetta er spádómur úr Sak 13:7. Jesús er fjárhirðirinn og kindurnar lærisveinarnir. Þegar Jesús er handtekinn flýja lærisveinarnir, sjá Mrk 14:50.

14:28 Matt 26:32; Mrk 16:7

14:29 Matt 26:33

14:30 Matt 26:34; Lúk 22:34; Jóh 13:38

14:31 Matt 26:35

14:32 Matt 26:36; Lúk 22:39-40; Jóh 18:1

14:33 Matt 26:37

14:34 Matt 26:38; Slm 42:5

14:35 Matt 26:39; Lúk 22:41

14:36 Matt 26:39; Lúk 22:42; Heb 5:7-8

14:36 „Pabbi, faðir“ – persónulegt, barnalegt nafn fyrir Guð. Jesús hefur áhyggjur af þjáningunni en fylgir vilja Föðurins.

14:37 Matt 26:40

14:38 Matt 26:41; Lúk 22:40

14:39 Matt 26:42

14:40 Matt 26:43

14:41 Matt 26:45

14:42 Matt 26:46

14:43 Matt 26:47-56; Lúk 22:47-53; Jóh 18:3-11

14:43 Öldungar og forfeður, Mrk 7:3.

14:44 Matt 26:48

14:45 Matt 26:49

14:46 Matt 26:50

14:47 Matt 26:51; Lúk 22:50; Jóh 18:10

14:48 Matt 26:55

14:49 Ritningin, Mrk 12:10.

14:49 Matt 26:56; Lúk 22:53

14:49 Musterinu, Mrk 11:11.

14:50 Matt 26:56

14:51 Matt 26:56

14:52 Mrk 14:51-52

14:52 Ungi maðurinn (líklega Markús sjálfur) flýr nakinn. Þetta er einstakt smáatriði eins og algengt er að finna í frásögnum sjónarvotta eða þeirra sem upplifðu hlutina sjálfir.

14:53 Matt 26:57; Lúk 22:54; Jóh 18:12-13

14:54 Matt 26:58; Lúk 22:54-55; Jóh 18:15-16

14:55 Matt 26:59

14:55 Æðstaráðið, Mrk 13:9.

14:56 Matt 26:60

14:57 Matt 26:60-61

14:58 Matt 26:61; Mrk 15:29; Jóh 2:19

14:59 Matt 26:62

14:60 Matt 26:62

14:61 Matt 26:63

14:61 Kristur, Mrk 1:1. Sonur Guðs, Mrk 1:1.

14:62 Matt 26:64; Dan 7:13; Slm 110:1

14:62 Jesús játar sig vera Krist og Mannssoninn. Þetta er guðlast í augum þeirra, en staðfestir guðlegt vald hans. Guðlast, Mrk 2:7. Mannssonurinn, Mrk 2:10.

14:63 Matt 26:65

§14:64 Guðlast, Mrk 2:7.

14:64 Matt 26:66

14:65 Matt 26:67-68; Lúk 22:63-65; Jes 50:6

14:65 Spott og ofbeldi gegn Jesú – þetta uppfyllir spádóma um þjáningu þjóns Drottins (Jes 50).

14:66 Matt 26:69; Lúk 22:56; Jóh 18:17

14:67 Matt 26:69

14:68 Matt 26:70

14:69 Matt 26:71

14:70 Matt 26:73

*14:70 Hreimur er framburður, tónn eða áhersla í tali. T.d. er talað um erlendan hreim þegar einhver sem hefur átt annað móðurmál talar íslensku.

14:71 Matt 26:74

14:72 Matt 26:75; Lúk 22:61-62